ΔΡΟΜΟΙ

Στο Σιάτλ…

… έληξε η κατάσταση πολιορκίας. Κρίμα που δεν μπορεί να πει κανείς το ίδιο
και για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Τα πράγματα άλλαξαν πολύ. Είναι πια
ξεκάθαρο ότι το σύστημα δεν λειτουργεί. Ήταν βέβαια ήδη γνωστό. Πρώτα, από τη
χρηματιστηριακή κρίση του 1997 και ύστερα από την κατάρρευση της Πολυμερούς
Συμφωνίας για τις Επενδύσεις. Τώρα, το Σιάτλ. Στις αρχές της δεκαετίας, μας
έλεγαν πως μια νέα οικονομική τάξη γεννιέται. Σε ένα βαθμό αυτό ήταν αλήθεια,
αφού η πτώση του κομμουνισμού έφερε τον θρίαμβο του φιλελευθερισμού. Όμως,
φάνηκε από την αρχή πως αυτός ο φιλελευθερισμός δεν απευθυνόταν στο κεφάλαιο
και την εργασία μαζί, στις φτωχές και τις πλούσιες χώρες μαζί, στους
καταναλωτές και τις εταιρείες μαζί.

Ο αιώνας…

… τελειώνει χωρίς να έχει βρει ο κόσμος ένα νέο παγκόσμιο οικονομικό
σύστημα, με κίνδυνο να αρχίσουν πάλι να ορθώνονται τα εμπορικά τείχη. Για
μερικούς από εκείνους που διαδήλωναν στο Σιάτλ αυτό δεν θα ήταν δυσάρεστο.
Γιατί, λένε, το εμπόριο είναι κακό και ο ΠΟΕ είναι η παγκόσμια ενσάρκωση αυτού
του κακού. Όμως, το ερώτημα δεν είναι αν το εμπόριο είναι καλό ή κακό, γιατί η
αυτάρκεια δεν αποτελεί πια επιλογή στον σημερινό κόσμο, ούτε για τις χώρες
ούτε για τα άτομα.

Τα τείχη…

… του προστατευτισμού φέρνουν πολέμους, υπενθυμίζει ο Λάρι Έλιοτ στην
«Γκάρντιαν». Ούτε και η ιδέα ενός Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου είναι από
μόνη της κακή. Είναι προτιμότερο ένα σύστημα με κανόνες από ένα σύστημα όπου
οι ισχυροί υποχρεώνουν τους αδύνατους σε υποταγή. Η αλήθεια είναι πως το
σύστημα ταπεινώθηκε στο Σιάτλ, όπου μέσα στην αίθουσα των διαπραγματεύσεων
επικρατούσε η ίδια αναρχία και το ίδιο χάος όπως και στους δρόμους της πόλης.
Οι συνομιλίες δεν είχαν σχέση με το εμπόριο, αλλά με την εξουσία, την πολιτική
και τη δημοκρατία. Και άφησαν να φανεί το πραγματικό πρόβλημα: ότι το σύστημα
διακυβέρνησης που κληρονομήθηκε από την εποχή του κράτους-έθνους δεν
ανταποκρίνεται πια στη σημερινή εποχή της ευρύτερης οικονομικής διεθνοποίησης.
Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα στηρίζεται στην αρχή του «laissez-faire», ενώ
το παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης στηρίζεται στον αυταρχισμό.

Ένας κίνδυνος…

… πραγματικός από το φιάσκο του Σιάτλ θα ήταν να υποκύψουν οι ΗΠΑ στον
πειρασμό του απομονωτισμού και του προστατευτισμού, να εγκαταλείψουν το
πολυμερές εμπορικό σύστημα και να ξαναπιάσουν την «πολιτική του ραβδιού». Δεν
φαίνεται βέβαια πιθανό. Και ίσως σε δύο τρία χρόνια όσα έγιναν στο Σιάτλ να
βγουν σε καλό, λέει ο Έλιοτ. Φτάνει μονάχα να γκρεμιστεί το αυταρχικό
οικοδόμημα του ΠΟΕ και να ξαναφτιαχτεί από την αρχή, έτσι που να εκπροσωπεί
όλα τα συμφέροντα μαζί: κεφαλαίου και εργασίας, φτωχών και πλούσιων χωρών,
καταναλωτών και εταιρειών. Να γίνει η αποτυχία του Σιάτλ μια ευκαιρία για τη
συγκρότηση ενός παγκόσμιου συστήματος που θα παίρνει υπόψη του όχι μόνο το
κέρδος αλλά και τους ανθρώπους. Αν αυτό συμβεί, το εμπόριο θα μπορέσει να
γίνει η ατμομηχανή της προόδου. Αλλιώς, θα καούν και άλλες πόλεις σαν το Σιάτλ.