ΠΡΟΣΩΠΑ Δημοσιογράφοι στην τρίτη χιλιετία

«Η δουλειά μας δεν είναι δουλειά για κυνικούς», λέει ο Ρίσαρντ Καπουσίνσκι·
η ελεύθερη δημοσιογραφία, προσθέτει, είναι το κλειδί για την ειρήνη στην τρίτη χιλιετία.

Ρίσαρντ Καπουσίνσκι. «Τα μίντια είναι παιγνιδάκια των πλουσίων…»

Ο Ρίσαρντ Καπουσίνσκι αντιπαθεί τα ξενοδοχεία πολυτελείας και, στα 67 του,
ψάχνει ακόμη τους ανθρώπους στην τρίτη θέση των τρένων και στα καφενεία της
επαρχίας. Από τους σπουδαιότερους ταξιδευτές δημοσιογράφους του τέλους του
αιώνα ­ έχει διακριθεί για τα διεθνή ρεπορτάζ του στο «Τάιμ», το «Σπίγκελ», τη
«Μοντ Ντιπλοματίκ» ­, δεν τον βαραίνει η ηλικία, αλλά η φήμη του, η οποία
δυσκολεύει την εξερεύνηση. «Σε καλούν παντού, σε κάνουν να χάνεις χρόνο, σου
προσφέρουν μεγάλα ξενοδοχεία», παραπονείται στη «Ρεπούμπλικα». Πέρυσι, όμως,
στην Ινδία, τα κατάφερε. «Κοιμήθηκα στα χωριά, έφαγα σε καλύβες. Έπαθα
γαστρίτιδα, αλλά άξιζε τον κόπο. Είδα ένα άλλο κομμάτι του κόσμου. Η τραγωδία
είναι πως τα μεγάλα δίκτυα δεν δείχνουν αυτή την πραγματικότητα».

Και τούτο επειδή τα μίντια έχουν γίνει εργαλεία ψυχαγωγίας, σε καλούν να
ξεχάσεις μάλλον τον κόσμο, παρά να τον γνωρίσεις. «Τα μίντια είναι παιγνιδάκια
των πλουσίων που τα χρησιμοποιούν για να γίνουν ακόμη πιο πλούσιοι», λέει ο
Πολωνός δημοσιογράφος. «Χρησιμεύουν για να σε εμποδίσουν να μάθεις ότι τα δύο
τρίτα του πλανήτη ζουν σε ακραία φτώχεια. Αυτή είναι η πραγματική άγνοια». Οι
δημοσιογράφοι έχουν καθήκον να σπάσουν αυτή τη σιωπή: οφείλουν να κάνουν
γνωστό ότι «ποτέ στην ιστορία του ανθρώπου δεν υπήρχαν παρόμοιες ανισότητες».
Και είναι μύθος ότι οι ανακαλύψεις στη Δύση βοηθούν τον Τρίτο Κόσμο ­ αντίθετα
βαθαίνουν την αδικία: «Μέσα σε δέκα χρόνια έχουμε παραγάγει 13.000 νέα
φάρμακα, αλλά μόνον ένα στα χίλια είναι για τις τροπικές αρρώστιες».

Η πληροφόρηση θα είναι λοιπόν η μεγάλη δύναμη του αιώνα που έρχεται. Για τους
δημοσιογράφους, εξηγεί, θα είναι μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά «ο κίνδυνος είναι
να μην αναφέρονται πια στην πραγματικότητα, να προκρίνουν το θέαμα, τη φυγή.
Με αρκετές σημαντικές εξαιρέσεις, η αλήθεια δεν είναι σήμερα απαραίτητη στην
ενημέρωση, μερικές φορές γίνεται εμπόδιο. Έτσι πλήττεται η ουσία του
επαγγέλματος: οι αξίες του εμπορίου σκοτώνουν τις ηθικές αξίες». Και το εύκολο
και γρήγορο χρήμα συνθλίβει τους νέους δημοσιογράφους, τους κάνει να χάνουν το
μυαλό τους. «Η δουλειά μας», λέει ο Καπουσίνσκι, «χρειάζεται πνεύμα
αυτοθυσίας: έχουμε την κοινωνική αποστολή να καταλάβουμε και να δώσουμε στους
πολίτες να καταλάβουν τον “άλλο”, να ευνοήσουμε τον διάλογο. Χρειάζεται επίσης
απόλυτη σοβαρότητα: στο κοινό, πάντα θα υπάρχει κάποιος που θα ξέρει
περισσότερα από σένα. Αν επιτρέψεις έστω και σε έναν να ανακαλύψει ότι
ψεύδεσαι, ότι είσαι κοινότοπος, ανακριβής ή επιφανειακός, τότε έχεις χάσει».