Καθυστερεί η δικαίωση 46 χρόνια μετά την εκτέλεσή του

Τη χαρακτήρισαν ως τη μεγαλύτερη ατιμία στη σύγχρονη ιστορία της χώρας μας.
Ήταν λίγο μετά τη λήξη του Εμφυλίου. Ο ΙΔΕΑ (Ιερός Δεσμός Ελλήνων
Αξιωματικών), ξένοι πράκτορες, παρακρατικοί, έστησαν μία από τις πλέον
παράλογες σκευωρίες εις βάρος αξιωματικών και υπαξιωματικών της Αεροπορίας,
τους βασάνισαν, τους καταδίκασαν, τους αποστράτευσαν, με κατασκευασμένες
κατηγορίες για δολιοφθορές και κατασκοπεία. Τραγικό πρόσωπο στην περιβόητη
δίκη των αεροπόρων, που συνδέθηκε και με την εκτέλεση Μπελογιάννη, ο ίκαρος
Νίκος Ακριβογιάννης, ο οποίος πήρε ένα αεροπλάνο και έφτασε στην Αλβανία
πιστεύοντας ότι εκτελεί εθνική αποστολή.

Αυτοί που τον έστειλαν ειδοποίησαν τους Αλβανούς, οι οποίοι τον συνέλαβαν
και τον καταδίκασαν σε θάνατο. Ο Ακριβογιάννης εκτελείται το 1954 στην Αλβανία
με την κατηγορία της κατασκοπείας (στην Ελλάδα είχε γίνει γνωστό ότι
εκτελέστηκε το 1953) και από τότε, 46 χρόνια μετά, δεν έχει δικαιωθεί. Οι
υπόλοιποι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί της Αεροπορίας που συνελήφθησαν ως
συνεργάτες του, έπειτα από βασανιστήρια και καταδίκες, αθωώθηκαν το 1955, και
το 1983 αποκαταστάθηκαν. Όχι όμως και ο Νίκος Ακριβογιάννης, αν και πέρασαν 46
χρόνια από τότε, αν και τα αδικήματα που φέρεται να έχει διαπράξει έχουν παραγραφεί.

Οι δικαστές. Τα μέλη του δικαστηρίου ορκίστηκαν πίστη στο νόμο, όμως, εν γνώσει τους ότι πρόκειται για σκευωρία, καταδίκασαν αθώους

΄Ηταν μεσημέρι. 7 Απριλίου του 1952. Ένας νεαρός Ίκαρος, ο Νίκος
Ακριβογιάννης, κατάφερε να προσγειώσει ένα αεροπλάνο τύπου «Χάρβαντ» στην
Αλβανία, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, εκτελώντας εντολές ανωτέρων του. Τον
είχαν πείσει ότι εκτελεί εθνική αποστολή. Πριν προλάβει να αναφέρει για την
επιτυχία της πρώτης φάσης, συλλαμβάνεται ως κατάσκοπος, αφού οι ίδιοι που τον
έστειλαν ειδοποίησαν τις αλβανικές αρχές. Στην Ελληνική Αεροπορία σήμανε
συναγερμός. Αυτοί που έστειλαν «εμπιστευτικά» τον Ακριβογιάννη στην Αλβανία
έχουν έτοιμο το σχέδιο για να συλλάβουν πιλότους ώστε να αποδείξουν στην
πορεία ότι ο Στρατός έχει αλωθεί από κομμουνιστές. Έτσι θα μπορούσαν πιο
εύκολα να δικαιολογήσουν τις πολλές συλλήψεις απλών πολιτών και να συντηρούσαν
το κλίμα έντασης. Συλλαμβάνουν 18 άτομα. Η δίκη των αεροπόρων, που γίνεται
στις 17 Σεπτεμβρίου 1952, περνάει στην ιστορία σαν μια από τις πλέον
καλοστημένες σκευωρίες με πολιτικές προεκτάσεις στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδος.

Την ώρα που οι κρατούμενοι στην Αθήνα βασανίζονταν να ομολογήσουν ότι είναι
κατάσκοποι, ο Ακριβογιάννης ζούσε τον δικό του Γολγοθά. Σύμφωνα με επίσημο
έγγραφο του υπουργείου Δικαιοσύνης της Αλβανίας, ο νεαρός Ίκαρος ­ ήταν μόλις
21 χρόνων ­ στις 8 Ιουλίου του 1954, στο Ανώτατο Δικαστήριο (Στρατιωτικό
Κολέγιο), κηρύσσεται ένοχος για κατασκοπεία και σύμφωνα με το άρθρο 65 του
Ποινικού Κώδικα καταδικάζεται σε θάνατο με τυφεκισμό και κατάσχεση του
αεροσκάφους. Για διαφώτιση και προπαγάνδα σε δέκα χρόνια φυλάκιση. Για
παρακράτηση κρατικής περιουσίας μικρής αξίας, σύμφωνα με το άρθρο 86, σε δύο
χρόνια φυλάκιση. Για παράνομη είσοδο των συνόρων καταδικάζεται σε τρία χρόνια
φυλάκιση. Τελικά, σύμφωνα με το άρθρο 48, καταδικάζεται σε θάνατο με τυφεκισμό
και κατάσχεση του αεροπλάνου.

Με χειροπέδες. Ο Γιώργος Μανδεμλής κατεβαίνει από την κλούβα με χειροπέδες. Στην αίθουσα του δικαστηρίου υπερασπίστηκε χωρίς αποτέλεσμα τον εαυτό του

Εκεί στο όρος Ντάιτι στα Τίρανα, ο Νίκος Ακριβογιάννης εκτελείται. Όσο
διάστημα κρατήθηκε δούλευε σε καταναγκαστικά έργα ανοίγοντας και
πλακοστρώνοντας δρόμους.

Στήν Αθήνα τα σενάρια περί κομμουνιστικού κινδύνου δίνουν και παίρνουν.
Αξιωματικοί και ιδιώτες βασανίζονται, ένας από αυτούς ο Χρήστος Δαδαλής πέθανε
στα κρατητήρια. Παράλληλα, αν και γνώριζαν την τύχη Ακριβογιάννη, εκδίδουν
ένταλμα στις 11 Αυγούστου του 1952 για τη σύλληψή του.

Τότε για να στηρίξουν το σενάριο περί κατασκοπείας και άλωσης του στρατεύματος
από «αναρχοκομμουνιστικά στοιχεία» εμπλέκουν στην υπόθεση και τον Νίκο
Μπελογιάννη, ο οποίος κρατείται. Ένα από τα στοιχεία που θα αξιοποιήσουν για
την εκτέλεσή του είναι και η φυγή του Ακριβογιάννη. Τότε οι εγκέφαλοι της
σκευωρίας υποστήριζαν πως ο Ακριβογιάννης πήγε στην Αλβανία για να παραδώσει
γράμμα στους κομμουνιστές εκεί από τον «Κώστα». «Κώστας» ήταν το ψευδώνυμο του
Νίκου Μπελογιάννη. Αυτό ήταν ένα καλό άλλοθι για να τον εκτελέσουν αλλά
ταυτόχρονα αποδείκνυε, σύμφωνα με τους εμπνευστές του σχεδίου, ότι στον Στρατό
δρούσε παράνομη οργάνωση του ΚΚΕ. Έτσι θα τους λυνόταν τα χέρια να περιορίσουν
τους δημοκρατικούς αξιωματικούς, να τους τρομοκρατήσουν και κυρίως να
τραυματίσουν το κύρος της κυβέρνησης Πλαστήρα.

Στην πορεία, βέβαια, η σκευωρία αποκαλύφτηκε. Οι αξιωματικοί δικαιώθηκαν, όμως
ο μόνος που φέρει το στίγμα του κατασκόπου ακόμη και σήμερα είναι ο Νίκος
Ακριβογιάννης. Σαράντα πέντε χρόνια μετά τη συλληψή του αν και τα αδικήματά
του έχουν παραγραφεί. Κι αυτό που μένει να θυμίζει την υπόθεσή του είναι το
αεροπλάνο που βρίσκεται στα Τίρανα. Την εποχή του Χότζα το αεροπλάνο μαζί με
αλλά δύο αμερικανικά φυλάσσονταν σε αποθήκη στην αλβανική πρωτεύουσα.

Πολέμησε για την Ελλάδα και τον κατηγόρησαν για κατασκοπεία

Γ. Μανδεμλής. Σαράντα πέντε χρόνια μετά δεν μπορεί να ξεχάσει. Από ήρωας του πολέμου βρέθηκε να κατηγορείται για κατασκοπεία, για μια υπόθεση που δεν γνώριζε

«Εγώ δεν γνώριζα τίποτε. Είκοσι ημέρες μετά τη φυγή του Ακριβογιάννη, μόλις
κατέβηκα από το αεροπλάνο, με συνέλαβαν. Κάποια στιγμή μου είπαν ότι εγώ
συνόδεψα τον Ίκαρο από την Αλβανια. Φώναξα, διαμαρτυρήθηκα, αλλά αυτοί είχαν
το σχέδιό τους. Έπρεπε να εμφανίσουν τη σκευωρία όπως την είχαν σχεδιάσει. Στη
δίκη με καταδίκασαν μαζί με τους άλλους». Ο Γιώργος Μανδεμλής οργίζεται κάθε
φορά που μιλάει για την υπόθεση Ακριβογιάννη. Ήταν από τους πλέον ικανούς
πιλότους. Σε όλη την Ελλαδα πολέμησε. Και έτσι ξαφνικά βρέθηκε κατηγορούμενος
για κατασκοπία.

«Με χειροπέδες μάς κατέβαζαν από την κλούβα. Στο αεροδικείο, και που λέγαμε
ότι είμαστε αθώοι κανείς δεν άκουγε. Σκευωρία χωρίς να καταδικαστούν κάποιοι
δεν γινόταν. Μας καταδίκασαν. Στο αναθεωρητικό ξέσπασαν όλοι. Καταγγέλθηκαν
βασανισμοί, εκβιασμοί. Όταν ο Καραμανλής έκλεισε την υπόθεση, πήγα να τον δω.
Φόρεσα τη στολή μου. Δέχτηκε μόνο εμένα. Τότε μου είπε: “Ξέρω ότι είστε
αθώοι”. Ο Καραμανλής μου ζήτησε να ξεχάσουμε. Όμως δεν ήταν δυνατόν εμείς να
πετάμε με αυτούς που μας έστησαν τη σκευωρία. Ούτε με τους βασανιστές. Μας
ζήτησαν να επιστρέψουμε στη υπηρεσία. Όμως τότε είχε γίνει αρχηγός της
Αεροπορίας ο Μαργαρίτης, ένας από τους δικαστές. Δεν πήγαμε και μας αποστρατεύσανε».

Σήμερα ο κ. Μανδεμλής φέρει τον βαθμό του αντιπτεράρχου. Πήρε όλους τους
βαθμούς από το 1983 και μετά μετά την ψήφιση τού νομοσχεδίου για την
αποκατάσταση των αεροπόρων. Τον Ακριβογιάννη δεν τον γνώριζε. Όπως και πολλούς
άλλους. Τώρα πια στο σπίτι του περνάει τις ώρες προσπαθώντας να συγκεντρώσει
στοιχεία ­ έτσι για τον εαυτό του. Οι συγκρατούμενοί του, τότε, ένας-ένας
«φεύγουν», με το παράπονο ότι από στρατιώτες της πατρίδας βρέθηκαν να
κατηγορούνται για κατασκοπία από τους ίδιους τους συναδέλφους τους. Έτσι,
γιατί το σύστημα ήθελε να έχει «εχθρούς».

Κίνηση από 160 πολίτες για την αποκατάσταση του Ακριβογιάννη

Στην Αλβανία. Σύμφωνα και με τα επίσημα στοιχεία της αλβανικής Δικαιοσύνης, ο Ακριβογιάννης εκτελέστηκε κατηγορούμενος για κατασκοπεία, το 1954, έξω από τα Τίρανα

Τα τελευταία χρόνια περίπου 160 απλοί πολίτες σύστησαν μια κίνηση για την
ηθική αποκατάσταση του Νίκου Ακριβογιάννη. Στη διακήρυξή τους καλούν την
κυβέρνηση να ανοίξει και πάλι ο φάκελος Ακριβογιάννη. Και έστω και μετά
θάνατον να δικαιωθεί ένας άνθρωπος που πήγαινε στα τυφλά νομίζοντας ότι
εκτελεί εθνική αποστολή.

Στη διακήρυξη ζητούν πέρα από την ηθική αποκατάσταση, τη μεταφορά των οστών
στην πατρίδα του, τον Άγιο Βλάσιο Ν. Μαγνησίας και την επιστροφή του
αεροπλάνου. Όμως παρά το γεγονός ότι έχουν θέσει το θέμα στους αρμοδίους, δεν
έχουν καταλήξει πουθενά. Τόσο στο Διάταγμα Καραμανλή όσο και μετά, στο
νομοσχέδιο για τους αεροπόρους, ο Ακριβογιάννης δεν αποκαθίσταται.

Πώς στήθηκε η σκευωρία για τη δίκη των αεροπόρων

Νίκος Ακριβογιάννης. Τον έπεισαν ότι πρόκειται για εθνική αποστολή. Τον κάρφωσαν στους Αλβανούς και παράλληλα άσκησαν δίωξη εναντίον του για λιποταξία, κατασκοπεία και για κλοπή δημόσιας περιουσίας. Ακόμη δεν έχει δικαιωθεί

΄Ηταν Σεπτέμβριος του 1951. Ένα αεροπλάνο, την ώρα που προσγειώθηκε στο Τατόι,
βγήκε από τον διάδρομο. Το φτερό ακούμπησε στο έδαφος και έπαθε ζημιες.
Εκείνοι (μυστικές υπηρεσίες και ΙΔΕΑ), που ήθελαν να αποδείξουν ότι στην
Αεροπορία δρουν κομμουνιστές και κάνουν δολιοφθορές, βρήκαν την κατάλληλη
ευκαιρία. Από την έρευνα που διατάχθηκε οι ανακριτές απέδωσαν το περιστατικό
σε δολιοφθορά. Για να γίνουν πιστευτοί τοποθετούν τέσσερα κηρόπανα στις
αρθρώσεις του αεροσκάφους υποστηρίζοντας ότι αυτά προκάλεσαν το ατύχημα.

* Λίγο αργότερα, ένα ακόμη περιστατικό έρχεται να ενισχύσει τα περί οργάνωσης
των κομμουνιστών στις Ένοπλες Δυνάμεις. Στον πίνακα της Σχολής Ικάρων κάποιος
έγραψε «ΚΚΕ». Όμως και αυτός δεν ήταν λόγος για να αρχίσουν οι διώξεις. Έπρεπε
να βρουν κάτι πιο τρανταχτό. Ο Νικόλαος Πλαστήρας, που είχε εκλεγεί με σύνθημα
τη συμφιλίωση, δεν ήθελε να εμπλακεί η πολιτική ζωή σε νέες περιπέτειες, κάτι
που δεν άρεσε στον ξένο παράγοντα ο οποίος επεδίωκε την συντήρηση της κρίσης.
Οι εμπνευστές ήθελαν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.

Στημένες κατηγορίες

Έτσι, σχεδιάστηκε η αποστολή του Ακριβογιάννη στην Αλβανία. Και ενώ αυτός
εγκαταλείφθηκε εκεί, στην Ελλάδα 18 άτομα ζούσαν τον δικό τους εφιάλτη.
Βασανιστήρια που ξεπερνούσαν κάθε φαντασία, εκβιασμοί, στημένοι μάρτυρες,
στημένες κατηγορίες και στο τέλος δίκες, καταδίκες, αποστρατεύσεις και
παιχνίδια εις βάρος αθώων στρατιωτικών και πολιτών που εξαναγκάστηκαν για
χρόνια να ζουν στη σκιά της περιβόητης δίκης.

Σχεδόν αμέσως με τη φυγή του Ακριβογιάννη συλλαμβάνονται ως συνεργάτες του
αξιωματικοί που είχαν διαπρέψει κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι συλληφθέντες
αξιωματικοί και υπαξιωματικοί είναι οι: Φάνης Μεταξάς, Ηλίας Παναγουλάκης,
Ελευθέριος Ζαφειρόπουλος, Γεώργιος Μαδεμλής, Γιώργος Θεοδωρίδης, Νίκος
Δοντζόγλου, Παναγιώτης Λεμπέσης, Θανάσης Παπαθανασίου, Αλέξανδρος
Κοντογεωργάκης, Γιώργος Γαλανός, Τάσος Χριστοφής, Θανάσης Κοντός, Γιάννης
Ντίνος, Γιάννης Γολεμάτης, Βαγγέλης Καραγιάννης, Αμφιτρύων Μοσχονάς, Γεράσιμος
Κατηφόρης, Φανούρης Τσιώκος. Το πιο τραγικό πρόσωπο στην ιστορία, πέραν του
Ακριβογιάννη, ήταν ο μαθηματικός Χρήστος Δαδαλής. Τον κατηγόρησαν ότι έδωσε
οδηγίες για το δρομολόγιο στον Ακριβογιάννη. Στις φυλακές του αεροδρομίου στο
Τατόι βασανίστηκε όσο κανείς. Δεν άντεξε και πέθανε στο κελί. Οι βασανιστές
του είπαν ότι δεν έτρωγε και πέθανε.

Φρικτά βασανιστήρια

Τα βασανιστήρια ξεφεύγουν κάθε φαντασίας. Και δεν είναι μόνο η φάλαγγα, το
συνεχές επί μερόνυχτα τροχάδην πάνω σε χαλίκια. Όπως έχουν γράψει και έχουν
πει οι πρωταγωνιστές, υπήρχαν και περιπτώσεις (Θεοδωρίδης) όπου του έκοψαν και
τα δάκτυλα των ποδιών του. Έτσι, κάτω από αυτές τις συνθήκες και ύστερα από
πολυήμερες μηχανορραφίες, οι παράγοντες της σκευωρίας, εκτός των άλλων, για να
ενισχύσουν τις θέσεις τους εφεύραν και συνοδό του Ακριβογιάννη, επειδή ακριβώς
ο νεαρός Ίκαρος ήταν άπειρος. Έτσι, εντελώς ξαφνικά, σχεδόν 20 μέρες μετά τη
φυγή Ακριβογιάννη, και ύστερα από πτήση, συλλαμβάνεται ο Γιώργος Μαδεμλής,
ένας από τους ήρωες της Αεροπορίας με δράση σε όλα τα μέτωπα. Τον κατηγόρησαν
ότι συνόδευσε τον Ακριβογιάννη στην Αλβανία.

Όλα ήταν έτοιμα για τη δίκη. Οι δικαστές, άνθρωποι στους οποίους είχαν
υποσχεθεί θέσεις, είχαν ευθυγραμμιστεί με τους εμπνευστές της υπόθεσης. Στο
Αεροδικείο, βασανισμένοι και βασανιστές, Αμερικανοί πράκτορες, αστυνομικοί
έλαβαν θέσεις. Οι πολίτες της Αθήνας έβλεπαν σιδηροδέσμιους τους «αεροπόρους».
Αργότερα κατάλαβαν τι παίχτηκε εκείνο τον Απρίλιο στην Ελλάδα που μετρούσε τις
πληγές της από τον εμφύλιο.

Απειλές και τρομοκρατία

Κάτω από απειλές και τρομοκρατία άρχισε η δίκη. Περίπου 30 μέρες κράτησε η
διαδικασία. Όλες αυτές τις μέρες οι κατηγορούμενοι (οι περισσότεροι δεν
γνωρίζονταν μεταξύ τους και ελάχιστοι ήταν αυτοί που ήξεραν τον Ακριβογιάννη)
μεταφέρονταν στα κελιά όπου είχαν βασανιστεί και την επομένη πήγαιναν και πάλι
στο δικαστήριο. Η απόφαση του Αεροδικείου ήταν καταλυτική: Δύο καταδικάστηκαν
σε θάνατο, τέσσερις σε ισόβια και οι υπόλοιποι σε βαρύτατες ποινές.

Ο Γ. Παπανδρέου

Ένα χρόνο αργότερα η δίκη ξαναγίνεται στο αναθεωρητικό δικαστήριο. Οι
κρατούμενοι ξεπέρασαν κάθε φόβο και κατήγγειλαν βασανισμούς. Η πορεία της
δίκης εξοργίζει τους δικηγόρους των αεροπόρων που αποχωρούν.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου δηλώνει: «Δεν ανήκει εις τον πολιτικόν κόσμο να
επεμβαίνει εις το έργον της Δικαιοσύνης. Ο τρόπος όμως με τον οποίον
διεξάγεται η δίκη της Αεροπορίας με υποχρεώνει δυστυχώς να προβώ εις την
δήλωσιν ότι δεν είναι άξιος της Ελληνικής Δικαιοσύνης».

Η αθώωση

Στις 28 Νοεμβρίου του 1953, το δικαστήριο καταδικάζει δύο σε ισόβια κάθειρξη
και αθωώνει τέσσερις. Η υπόθεση δεν κλείνει.

Το 1955 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής εκδίδει διάταγμα με το οποίο αμνηστεύει τους
καταδικασθέντες. Ένα χρόνο αργότερα όμως παραγράφονται και τα αδικήματα των
βασανιστών. Τελικά οι διωχθέντες δικαιώνονται το 1983 όταν αποκαθίστανται και
παίρνουν κανονικά τους βαθμούς ως να υπηρετούσαν κανονικά στον Στρατό. Όλον
αυτόν τον καιρό προσπαθούσαν να επιβιώσουν είτε ως πιλότοι στην Ολυμπιακή ή
κάνοντας άλλες δουλειές. Ωστόσο ο Ακριβογιάννης δεν ήταν ανάμεσα στους
δικαιωμένους, αν και ήταν το θύμα μιας σκευωρίας…