ΔΡΟΜΟΙ

Ο ευρωαμερικανικός…

… πόλεμος για τον πολιτισμό ξαναφουντώνει σε κάθε νέα διεθνή σύνοδο για την
απελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου: η επόμενη μάχη θα δοθεί στο Σιάτλ των
ΗΠΑ, όπου στις 30 Νοεμβρίου αρχίζει νέος γύρος διαπραγματεύσεων του Παγκόσμιου
Οργανισμού Εμπορίου. Αυτή τη φορά, οι Αμερικανοί θέλησαν να βάλουν πάνω στον
ραπέζι την παιδεία, για να την απελευθερώσουν και αυτήν, σαν να είναι ένα
οποιοδήποτε εμπόρευμα. Μα στο αίτημά τους αντιστέκονται οι Ευρωπαίοι. Κάποτε,
η αντιπαράθεση θα γίνει αναπόφευκτη, αν από το κύμα των ιδιωτικοποιήσεων
παρασυρθούν και τα δημόσια σχολεία.

Είναι ωραίο…

… να φαντάζεται κανείς την ανθρωπότητα χωρίς σύνορα ­ ξυπνούν πανάρχαιες
ελπίδες. Μα πίσω τους δεν μπορεί να κρυφτεί ο φόβος πως οι άνθρωποι μπορεί να
χάσουν έτσι την πολιτιστική τους ταυτότητα. Στο θέμα αυτό η Ευρώπη βρίσκεται
σε άμυνα και η Γαλλία είναι το προπύργιό της μπροστά στην αμερικανική εισβολή.
Γιατί είναι γαλλική επινόηση η «πολιτιστική εξαίρεση», η οποία τι λέει; Πως
δεν μπορεί κανείς να μπερδεύει τα πολιτιστικά αγαθά (και ιδιαίτερα τον
κινηματογράφο και την τηλεόραση) με το πετρέλαιο και τις κονσέρβες και τις
πατάτες. Σήμερα, η ορολογία έχει αλλάξει. Μιλάμε πια για «πολιτιστική
διαφορετικότητα», κάτι που επιτρέπει και σε πολλές άλλες χώρες να συνταχθούν
με το μέρος της Γαλλίας. Η «διαφορετικότητα» εκφράζει καλύτερα την κοινή τους
βούληση να αντισταθούν στην κυρίαρχη κουλτούρα του «εισβολέα». Εκείνο που στην
αρχή έμοιαζε με γαλλική αλαζονεία έγινε ένα κοινό ευρωπαϊκό μέτωπο.

Τα σημεία…

… των καιρών τα πιο ανησυχητικά είναι δύο και τα βλέπει ο Γάλλος υπουργός
Παιδείας Κλοντ Αλέγκρ (φωτό). Η συνάντηση της Ουψάλα, όπου συζητήθηκε η ίδρυση
αμερικανικών πανεπιστημίων στην Ευρώπη. Και η αμερικανική προσπάθεια να
περιληφθεί στις διαπραγματεύσεις του Σιάτλ η παιδεία. Σε αυτά τα δύο σημεία
διακρίνει ο σοσιαλιστής υπουργός την ολοένα και πιο επίμονη αμερικανική
βούληση για ιδιωτικοποίηση της παιδείας ­ δηλαδή για διάλυση των δημόσιων
σχολείων της Ευρώπης, με τις εθνικές ιδιαιτερότητές τους. Ο Γάλλος υπουργός
δεν έχει αντίρρηση να πηγαίνουν οι νέοι να σπουδάζουν στην Αμερική. Μα
πιστεύει πως θα ήταν ολέθριο αν ιδρύονταν αμερικανικά πανεπιστήμια σε όλον τον
κόσμο, πάνω στο ίδιο πρότυπο, με πανομοιότυπο πρόγραμμα. Η ομοιόμορφη παιδεία
θα οδηγούσε σε έναν ομοιόμορφο κόσμο: ένας δάσκαλος, μια διδασκαλία.

Η μαζική εισβολή…

… αμερικανικών πανεπιστημίων θεωρείται απειλή για ολόκληρη την Ευρώπη: θα
σήμαινε το τέλος των εθνικών γλωσσών και της ιστορικής μνήμης. Οι απόψεις του
Αλέγκρ δεν αγγίζουν την καρδιά μόνο των Γάλλων, αλλά όλων των Ευρωπαίων. Ακόμη
και των Γερμανών, που πρόσφατα ζήτησαν να χρησιμοποιείται και η γερμανική ως
επίσημη γλώσσα στις ευρωπαϊκές συνόδους. Η ιδέα ενός «ομοιόμορφου κόσμου» δεν
μπορεί παρά να είναι ενοχλητική για τους Ευρωπαίους που ήταν πάντα πλούσιοι σε
ιδιαιτερότητες. Άλλωστε, μπροστά στη νέα χιλιετία, έχει περάσει πια ο καιρός
που αυτές γίνονταν εκρηκτικές ­ φτάνει να μην υπάρχουν ξένες εισβολές.