ΔΡΟΜΟΙ

Ναι…

… στην οικονομία της αγοράς, όχι στην κοινωνία της αγοράς. Ο τέλειος
συνδυασμός για να κρατάει στενά δεμένο το παρόν με το παρελθόν, το 2000 με το
1900 ­ τον πολιτικό με τους ψηφοφόρους του. Τέλειος ή μήπως υποκριτικός, όσο
και η «τριτοδρομική» διπλωματία που έδωσε άλλη μία παράσταση κενή περιεχομένου
στη Φλωρεντία; «Η αγορά», έγραφε ο Ζοσπέν, «παράγει πλούτο, αλλά δεν παράγει
αλληλεγγύη, αξίες, στόχους, σημασίες. Ο καπιταλισμός είναι μια δύναμη που δεν
ξέρει πού πηγαίνει». Είναι άραγε έτσι ή μήπως αυτός ο συλλογισμός απλώς
αποτελεί μια δικαιολογία για τις ακροβασίες της ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς
μπροστά στην «ανακάλυψη» της αγοράς; Η δύναμη της «δημιουργικής καταστροφής»,
όπως την έλεγε ο Σούμπετερ, μπορεί να μη διακρίνεται για τις πανανθρώπινες
αξίες της, αλλά έχει τουλάχιστον έναν στόχο που μόνο οι
μετα-νέο-σχεδόν-σοσιαλιστές που συγκεντρώθηκαν στη Φλωρεντία υποκρίνονται ότι
δεν μπορούν να διακρίνουν: το μέγιστο δυνατό κέρδος με το ελάχιστο δυνατό
κόστος. Έτσι, ο αριστερότερος θεωρητικός που μπορεί σήμερα να επικαλεστεί ως
πρότυπο ο αριστερότερος ευρωσοσιαλιστής ηγέτης είναι μοιραία ο Κέυνς, ένας
νεοκλασικός φιλελεύθερος.

Μοιραία…

… λοιπόν ένας θεράπων της υποκριτικής σαν τον Μπενίνι (φωτό) κλέβει την
παράσταση μοιράζοντας σε όλους φιλιά στη Φλωρεντία ­ ειρωνική κατάληξη για μια
σύνοδο που έγινε στην Αίθουσα των Πεντακοσίων του Παλάτσο Βέκιο, εκεί όπου ο
Νικολό Μακιαβέλι έγραψε ένα κατ’ εξοχήν πολιτικό βιβλίο, τον «Ηγεμόνα» του. Αν
προέκυψε ένα πολιτικό συμπέρασμα από την παράσταση της Φλωρεντίας είναι ότι οι
ηγέτες του «τρίτου δρόμου» αναίρεσαν τον εαυτό τους. Γιατί δεν μπόρεσαν να
κρύψουν πως δεν υπάρχουν μονάχα τρεις αλλά εκατόν τρεις δρόμοι που οδηγούν στο
μέλλον και πως η αγορά δεν γεννιέται αλλά γίνεται ­ ο ίδιος ο θεωρητικός του
«τρίτου δρόμου», ο διευθυντής της Οικονομικής Σχολής του Λονδίνου Άντονι
Γκίντενς, ομολογεί πως δεν θα έχυνε ούτε ένα δάκρυ αν η Ιστορία πέταγε το
δρόμο του στα σκουπίδια.

Η αγορά…

… γίνεται και γίνεται στο Σιάτλ και δεν είναι και τόσο ελεύθερη όσο
ισχυρίζονται οι απολογητές της. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου είναι η
κορύφωση της παγκοσμιοποίησης. Εκφράζει τη βούληση των πολυεθνικών τραπεζών
και επιχειρήσεων να διαμορφώσουν την παγκόσμια οικονομία ανάλογα με τα
συμφέροντά τους. Η παγκόσμια οικονομία που ο ΠΟΕ θέλει να αστυνομεύσει τα
κατάφερε πάρα πολύ καλά για τις πολυεθνικές. Το 1999, το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για
την Ανάπτυξη υπολογίζει τις εξαγωγές των πολυεθνικών στο ένα τρίτο των
παγκόσμιων εξαγωγών. Οι δέκα μεγαλύτερες επιχειρήσεις κάθε κλάδου ελέγχουν το
86% της βιομηχανίας τηλεπικοινωνιών, το 85% της βιομηχανίας ζιζανιοκτόνων, το
35% των φαρμακευτικών ειδών, το 32% των εμπορεύσιμων σπόρων. Το συνολικό
εισόδημα των τριών πλουσιότερων ανθρώπων του κόσμου ξεπερνάει το συνολικό ΑΕΠ
των 48 λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών.

Η νέα οικονομία…

… δεν πάει και τόσο καλά για τους εργαζόμενους. Το 1997 ζούσαν στη φτώχεια
(με ημερήσιο εισόδημα κάτω του ενός δολαρίου) 200 εκατομμύρια άνθρωποι
περισσότεροι από ό,τι το 1987. Ακόμη και στις ανεπτυγμένες χώρες, οι
εργαζόμενοι δεν αισθάνονται ιδιαίτερα καλά. Στην Ευρώπη, τουλάχιστον ένας
στους δέκα είναι άνεργος. Η Ιαπωνία είναι δέκα χρόνια βυθισμένη στην ύφεση.
Στις ΗΠΑ με την υψηλή ανάπτυξη οι πραγματικοί μισθοί είναι καθηλωμένοι στο
επίπεδο του 1975. Ποιο είναι το νόημα της οικονομίας όταν δεν μπορεί να
εξανθρωπίσει την κοινωνία; Θα μπορούσαν άραγε να είχαν απαντήσει σε αυτό το
ερώτημα οι κεντροαριστεροί ηγέτες στη Φλωρεντία;