ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Από τη Λισαβώνα στο Καϊνασλί

Στο Καϊνασλί μιλούν για το τέλος του κόσμου. Ένας κάτοικος είναι βέβαιος,
το λέει το Κοράνι, το λέει κι η Βίβλος, έτσι θα τελειώσει ο κόσμος, με
πλημμύρες και σεισμούς.

Στο Ντούζτζε: κάτοικοι μεταφέρουν τα υπάρχοντά τους μακριά από τον τόπο της καταστροφής

Κάθονται στα ερείπια, κι ανάμεσα στα δάκρυα αναζητούν εξηγήσεις. Γιατί να
συμβεί σε μας δυο φορές και στην Αθήνα μία, μήπως είναι κάποιο μήνυμα; Ο
Μουσταφά Τουντσέρ δεν έχει καμιά αμφιβολία: ο σεισμός ήταν μια τιμωρία, αυτοί
που πέθαναν κάτι κακό είχαν κάνει. Ένας άνδρας δίπλα του πιστεύει ότι ο Θεός
εξοντώνει την ανθρώπινη φυλή για να τη φτιάξει από την αρχή. Μια γυναίκα, η
Γκιουλού Οκσούζ, κοιτάζει τον Βρετανό δημοσιογράφο με γουρλωμένα μάτια. Όταν
έπεσε το τετραώροφο κτίριο όπου έμενε εκείνη και τα παιδιά της, η ίδια πρόλαβε
να βγει, αλλά δύο από τις κόρες της έμειναν πίσω. Ο άνδρας της λείπει στη
Ρωσία, ακόμη δεν έχει μάθει τη συμφορά που τους βρήκε.

Πώς είναι δυνατόν ο καλός και παντοδύναμος Θεός να επιτρέπει να γίνονται
σεισμοί, να πεθαίνουν άνθρωποι και να καταστρέφονται πολύτιμα υλικά αγαθά;
Αυτό αναρωτιόταν ο Βολταίρος στο «Ποίημα για την καταστροφή της Λισαβώνας»,
τον καταστροφικό σεισμό δηλαδή που έπληξε την πορτογαλική πρωτεύουσα την 1η
Νοεμβρίου 1755, αφήνοντας πίσω του 35.000 νεκρούς. Ο ποιητής καλεί:
«Παραπλανημένοι φιλόσοφοι, που φωνάζετε/ “όλα καλά”, τρέξτε: καμαρώστε τα
φρικτά αυτά ερείπια, / τα κομμάτια σάρκας, τα κουρέλια, τις στάχτες/ τις
γυναίκες, τα παιδιά, στοιβαγμένα το ένα πάνω στ’ άλλο/ αυτά τα διεσπαρμένα
μέλη κάτω από τα σπασμένα μάρμαρα». Ο ποιητής προκαλεί: «Βλέποντας αυτούς τους
σωρούς θυμάτων, θα πείτε μήπως: / ο Θεός εκδικήθηκε, ο θάνατός τους είναι το
τίμημα των εγκλημάτων τους; / Ποιων εγκλημάτων; Τι σφάλμα διέπραξαν αυτά τα
παιδιά / ματωμένα, συντεθλιμμένα, στης μητέρας τους το στήθος;» Ο ποιητής
προβληματίζεται: «Η Λισαβώνα που δεν υπάρχει πια, είναι πιο αμαρτωλή / από το
Λονδίνο και το Παρίσι που ‘ναι χωμένα στις απολαύσεις; / Η Λισαβώνα
καταποντίστηκε, και στο Παρίσι χορεύουν». Ο ποιητής συμπεραίνει: «Σέβομαι τον
θεό μου, αλλά αγαπώ το σύμπαν».

Μ’ αυτόν τον Θεό, γράφει στην «Ελ Παΐς» ο Ισπανός καθηγητής μεταφυσικής Χούλιο
Κεσάδα Μαρτίν, το φιλοσοφικό πρόβλημα του κακού δεν έχει λύση. Οι
αρχιτέκτονες, οι επιστήμονες και οι πολιτικοί μας θα μπορούσαν παρά ταύτα να
μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε πιο αποτελεσματικά τους φυσικούς, κοινωνικούς
και οικονομικούς σεισμούς όπου ­ ως εκ θαύματος! ­ μεταξύ των νεκρών οι φτωχοί
είναι πολύ περισσότεροι από τους πλούσιους. Το ότι ένα πρόβλημα δεν έχει λύση
είναι ίσως αυτό που διακρίνει τον φιλόσοφο από τον θεολόγο. «Ω, Θεέ μου,
αποκάλυψέ μας πως πρέπει να είμαστε ανθρώπινοι και ανεκτικοί!», αναφωνεί ο
Βολταίρος σε μια σημείωση στο ποίημα που έγραψε το 1771. Δύο αιώνες αργότερα,
η έκκλησή του εισακούστηκε: και στους δύο σεισμούς που έπληξαν τους Τούρκους,
οι πρώτοι που έσπευσαν να βοηθήσουν ήταν οι λεγόμενοι «προαιώνιοι εχθροί»
τους, οι Έλληνες.