Οι τρεις πρωταγωνιστές θυμούνται για το Τείχος

Οι τρεις. Συναντήθηκαν δέκα χρόνια μετά το Βερολίνο

Ηταν οι τρεις πρωταγωνιστές. Ή οι τρεις εκ των ισχυρότερων πρωταγωνιστών που
πριν από δέκα χρόνια, από διαφορετική θέση ο καθένας, έδωσαν το έναυσμα για το
τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, του πιο απτού
συμβόλου του Ψυχρού Πολέμου, και η ενοποίηση της Γερμανίας δεν θα καθίσταντο
εφικτά χωρίς την αποφασιστική ηγεσία του Χέλμουτ Κολ ή την υποστήριξη του
πρώην προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Τζορτζ Μπους και του τότε Σοβιετικού
ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσώφ. Μία δεκαετία αργότερα, με την ιστορία στις πλάτες,
επέστρεψαν στο Βερολίνο. Για να θυμηθούν, να τιμηθούν και να θυμίσουν…

Την ώρα που οι ίδιοι δειπνούσαν με επιλεγμένα πατέ, θαλασσινά και κρασί του
Ρήνου, μια έκθεση στο Συμμαχικό Μουσείο του Βερολίνου είχε ήδη ανοίξει τις
πύλες της αποκαλύπτοντας στο κοινό τις κουβέντες που εκείνες τις στιγμές
αντάλλασσαν οι δύο πιο ένθερμοι, Κολ και Μπους. Κουβέντες αγαλλίασης και
αλληλοϋποστήριξης, ανακούφισης, αλλά και… γαστρονομικές. «Είναι η ώρα να
κοιτάξουμε από την κλειδαρότρυπα» είπε χαρακτηριστικά ο Χέλμουτ Τρότνοου,
διευθυντής του Μουσείου, προσθέτοντας ότι το αρχειακό υλικό συγκεντρώθηκε με
τη βοήθεια της προεδρικής βιβλιοθήκης του Τζορτζ Μπους από το Κόλετζ Παρκ του Τέξας.

«Μόλις έφτασα από το Βερολίνο. Είναι σαν να γίνεσαι μάρτυρας σε ένα τεράστιο
πανηγύρι. Τα σύνορα είναι ανοιχτά», λέει στις 10 Νοεμβρίου του 1989, μία μέρα
μετά την Πτώση του Τείχους, ο Χέλμουτ Κολ στον Τζορτζ Μπους. «Χωρίς τις
Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα ερχόταν αυτή η μέρα. Να το πεις αυτό στον λαό σου».

«Είμαι περήφανος από τον τρόπο που χειρίζεσαι ένα εξαιρετικά δύσκολο
πρόβλημα», ανταποκρίθηκε ο Τζορτζ Μπους. «Δώσε τους χαιρετισμούς μου στην
Μπάρμπαρα», απαντά ο Κολ, λίγο πριν κλείσει το τηλέφωνο. «Πες της… θα στείλω
σάλτσες για τα Χριστούγεννα».

Οι κραδασμοί

Οι κραδασμοί που προκάλεσε το γκρέμισμα του Τείχους έφτασαν μακριά, ως τις
χώρες του πρώην σοβιετικού μπλοκ, προμηνύοντας το τέλος των κομμουνιστικών
καθεστώτων. Η ανησυχία ήταν έκδηλη. «Η συγκινησιακή ευφορία στις Ηνωμένες
Πολιτείες εμπεριέχει τον κίνδυνο να ωθήσει σε απρόβλεπτες ενέργειες στη
Σοβιετική Ένωση… Αυτό θα ήταν πολύ άσχημο» αποκαλύπτει στον Κολ ο Αμερικανός
πρόεδρος λίγες μέρες αργότερα, στις 17 Νοεμβρίου. «Δεν θα προκαλέσουμε, με τον
Αμερικανό πρόεδρο να ποζάρει στο Τείχος του Βερολίνου». Τρεις μήνες αργότερα
όμως ο Γερμανός φίλος, άμα τη επιστροφή του από τη Μόσχα, ακούγεται
καθησυχαστικός: «Αισθάνομαι ότι θα βρούμε λύση, όμως θα χρειαστεί σκληρή δουλειά».

Ο Μπους γνώριζε καλά ότι 370.000 στρατιώτες της Σοβιετικής Ένωσης στάθμευαν
στην Ανατολική Γερμανία. Και ένα νεύμα από τη Μόσχα ήταν αρκετό για να
αντιστρέψει τα πράγματα. «Γνωρίζει καλά ότι πρέπει να ενεργήσει ταχύτατα»
έλεγε ο Κολ στον Μπους στις 17 Ιουλίου του 1989, έπειτα από άλλο ένα ταξίδι
στη Μόσχα. «Του είπα να έχει υπόψη ότι δεν θα υπάρξει πιθανότητα να λάβει
βοήθεια από τη Δύση, αν δεν εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις.

Όσο για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, φαίνεται ότι είναι απορροφημένος
αποκλειστικά με τη Σοβιετική Ένωση και δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την
κατάσταση μερικών συναδέλφων του».

Ένα τηλεφώνημα

«Ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ τηλεφώνησε στο γραφείο μου στη Βόνη», ανακαλεί στη μνήμη
του ο πρώην καγκελάριος μιλώντας στον Τιμ Σεμπάστιαν του BBC για το 24ωρο που
ακολούθησε την πτώση του τσιμεντένιου Τείχους. «Ρώτησε αν ήταν αλήθεια πως
αυτό που είχε πληροφορηθεί από την KGB και τη Στάζι, ότι οι σοβιετικές
εγκαταστάσεις και οι στρατιώτες τους στην Ανατολική Γερμανία αντιμετώπιζαν τον
κίνδυνο να δεχτούν επίθεση από το κοινό». Οι δύο υπηρεσίες, φοβούμενες
εξέγερση του κόσμου, ήθελαν να βγουν τα τανκς στους δρόμους, αποκαλύπτει ο Κολ
και συνεχίζει: «Αν εκείνη τη μέρα είχε ληφθεί τέτοια απόφαση και είχε συμβεί
αυτό, τα πράγματα θα εξελίσσονταν πολύ διαφορετικά. Του έστειλα ένα μήνυμα
μέσω του βοηθού μου, γιατί δεν μπορούσα να τηλεφωνήσω από το δημαρχείο. Του
έλεγα ότι όλα αυτά ήταν ψέματα, ότι δεν ήταν αλήθεια, ότι επρόκειτο για
ειρηνικούς ανθρώπους. Ήθελαν να ρίξουν το Τείχος, δεν ήθελαν να διαπράξουν
επιθετικές ενέργειες κατά της Σοβιετικής Ένωσης ή των σοβιετικών εγκαταστάσεων».

Κολ: Ευτυχώς που ο Γκόρμπι πίστεψε εμένα κι όχι την KGB

«Ήταν τύχη που ο κ. Γκορμπατσώφ πίστεψε εμένα και όχι την KGB, τονίζει ο Κολ,
γι’ αυτό τα πράγματα εξελίχθηκαν ειρηνικά… Αν τα σοβιετικά τανκς
εμφανίζονταν στους δρόμους, η ιστορία θα έπαιρνε πολύ διαφορετικό δρόμο».

Στην ίδια συνέντευξη ο επί 16 χρόνια καγκελάριος της Γερμανίας αρνείται ότι
παραπλάνησε τους ομοεθνείς του όταν, νεοεκλεγείς το 1990, υποσχόταν ένα λαμπρό
οικονομικό μέλλον στους Ανατολικογερμανούς και κανένα κόστος για τους εν τη
Δύση, ενώ τρία χρόνια αργότερα επέβαλε νέα φορολογία για την ενίσχυση της
Ανατολής, βλέποντας τον δείκτη της ανεργίας να παραμένει ακλόνητος στο 18%.
Απλώς πίστευε ό,τι και πολλοί άλλοι την ίδια περίοδο: θα υπήρχαν αρκετά
χρήματα για την «εδραίωση της ενοποίησης». Ήταν ένα όραμα. Και ο Κολ ήταν ο
ίδιος που πριν από ένα χρόνο, έχοντας γευτεί το ποτήρι της εκλογικής ήττας από
τους Σοσιαλδημοκράτες του Σρέντερ, δεν κατάφερε να κρύψει τα δάκρυά του όταν,
αποχωρώντας από την ηγεσία των Χριστιανοδημοκρατών, άκουγε τον στενό συνεργάτη
του Norbert Blum να τον εξυμνεί κυρίως γι’ αυτό: την ενοποίηση της Γερμανίας.