ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η γυναίκα έκτισε την Ευρώπη

Τον είπαν ευρωκεντρικό. Τον είπαν «πολιτικώς απρεπή». Ο Ντέηβιντ Λάντες
αποδέχεται και τις δύο κατηγορίες. Από την πολιτική ευπρέπεια, λέει, προτιμά
την αλήθεια.

Ντέηβιντ Λάντες: «Είναι προς το συμφέρον της Δύσης να μειωθούν οι ανισότητες μεταξύ των εθνών»

«Θαύματα δεν υπάρχουν. Η τελειότητα είναι ανέφικτη. Το τέλος του κόσμου δεν θα
έλθει. Ούτε η αποκάλυψη. Πρέπει να καλλιεργείς τον σκεπτικισμό, να αποφεύγεις
τα δόγματα, να ξέρεις να ακούς και να βλέπεις, να προσπαθείς να αποσαφηνίζεις
και να θέτεις τους στόχους για να μπορείς να επιλέγεις τα μέσα».

Τις αρχές αυτές, με τις οποίες κλείνει το βιβλίο του «Ο πλούτος και η φτώχεια
των εθνών», ο καθηγητής του Χάρβαρντ τις εφάρμοσε σε όλη την έρευνα που έκανε
για να απαντήσει στο ερώτημα γιατί ορισμένα έθνη είναι πλούσια και άλλα είναι
φτωχά. Όπως εξηγεί σε συνέντευξή του στην «Ελ Παΐς», οι λόγοι που η Ευρώπη
αποτέλεσε τον βασικό κινητήρα του ευρωκεντρισμού δεν είναι γεωγραφικοί ή μόνο
γεωγραφικοί. Πάνω απ’ όλα, είναι πολιτισμικοί. Η ανάπτυξη της Ευρώπης προήλθε
από τη θέσπιση του δικαιώματος της ιδιοκτησίας και από μια συγκεκριμένη στάση
των ελίτ απέναντι στο πρόβλημα της προσφοράς. Οι ευρωπαϊκές ελίτ κατανόησαν
και υιοθέτησαν την έννοια της παραγωγικότητας. Και κατανόησαν επίσης ότι η
εξουσία έχει νόημα μόνο όταν μοιράζεται. Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς να έχουν
οι άνθρωποι το δικαίωμα να αναπτύσσονται και να αποφασίζουν μόνοι τους για τις
βασικές επιλογές της ζωής τους.

Ας πάρουμε την Κίνα, μια χώρα που είχε φτάσει σε ένα ζηλευτό επίπεδο
ανάπτυξης: το μετάξι, το χαρτί, η πορσελάνη, η τυπογραφία, είναι κινεζικές
εφευρέσεις. Και ξαφνικά, πριν από τον 14ο αιώνα, η Κίνα σταμάτησε, φτάνοντας
να αμφισβητήσει και την ιδέα της προόδου. Γιατί; Πρώτον, επειδή οι
θρησκευτικές και πολιτικές παρεμβάσεις στην οικονομική ζωή έγιναν ασφυκτικές.
Ενώ οι Κινέζοι θαύμαζαν τις ανακαλύψεις τους, οι Ευρωπαίοι τις αντέγραφαν και
τις βελτίωναν, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι στην τελειότητα δεν θα φτάσουν ποτέ.
Υπάρχει όμως κι ένας άλλος πολιτισμικός παράγων που εξηγεί την επιτυχία της
Ευρώπης: ο ρόλος της γυναίκας. Ενώ στην Κίνα οι γυναίκες παρέμεναν κλεισμένες
στο σπίτι, στην Ευρώπη άρχισαν να λαμβάνουν ενεργό μέρος στην παραγωγική
διαδικασία. Ας μην έχουμε αμφιβολία, λέει ο Λάντες: η Ευρώπη κτίστηκε από τις γυναίκες.

Σε ό,τι αφορά τον πλούτο, συνεχίζει ο συγγραφέας, υπάρχουν δύο διαβολικά
προβλήματα. Το ένα είναι ότι ορισμένοι άνθρωποι μαθαίνουν και άλλοι όχι. Έτσι
ήταν από την αρχή. Κατά συνέπεια, οι ανισότητες ανάμεσα στα έθνη θα
συνεχιστούν και ίσως να ενταθούν. Η απάντηση του ανεπτυγμένου κόσμου, όμως,
δεν μπορεί παρά να είναι η συνεργασία. Για να συνεχίσει η Δύση να είναι
πλούσια, έχει συμφέρον να βελτιωθεί το βιοτικό επίπεδο του υπόλοιπου κόσμου.
Αλλιώς θα γεμίσει με φτωχούς. Το κακό είναι ότι η Γη δεν μπορεί να αντέξει το
να γίνουμε όλοι πλούσιοι. Οι συνέπειες για το περιβάλλον θα ήταν οδυνηρές…