ΠΡΟΣΩΠΑ Το τίμημα του ρεπορτάζ

Οι Σερβοβόσνιοι δημοσιογράφοι κάνουν ελεύθερα τα ρεπορτάζ τους. Αρκεί να
μην αφορούν ωμότητες ομοεθνών τους. Τότε οι «ορθοφρονούντες» τους κόβουν τα
πόδια ­ κυριολεκτικά.

Ζέλικο Κοπάνια. Την περασμένη εβδομάδα, ο δημοσιογράφος έκανε την πρώτη βόλτα του στην αναπηρική καρέκλα

Ο Ζέλικο Κοπάνια, 45 χρόνων, είναι ο διευθυντής της πρώτης εφημερίδας της
Ρεπούμπλικα Σέρπσκα, της σερβικής οντότητας στη Βοσνία, που τόλμησε να κάνει
ρεπορτάζ για τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν από τους Σέρβους. Τα
δημοσιεύματα άρχισαν στα τέλη Αυγούστου και έκτοτε δεχόταν συνεχώς απειλές.
«Περιμένουμε προβλήματα», είχε δηλώσει μετά το πρώτο δημοσίευμα. «Κάποιος
μπορεί να ρίξει μια βόμβα στα γραφεία μας ή να παγιδεύσει αυτοκίνητο». Σήμερα
ο Κοπάνια έχει χάσει και τα δύο πόδια του και παραλίγο να χάσει και τη ζωή του.

Από τον πρώτο καιρό που κυκλοφόρησε, το 1995 στην Μπάνια Λούκα, η εφημερίδα
του Κοπάνια «Νεζαβίσνε Νόβινε» προσέφερε στους Σέρβους μια εναλλακτική επιλογή
από την προπαγάνδα και την εξώθηση στο μίσος που χαρακτήριζαν τα περισσότερα
σερβικά μέσα ενημέρωσης. Ο ίδιος ο Κοπάνια υπογράμμιζε ότι στόχος του είναι η
προώθηση της ανεκτικότητας και της δικαιοσύνης. Χάραξε μια ανεξάρτητη πορεία
για την εφημερίδα (ο τίτλος της σημαίνει άλλωστε «Ανεξάρτητος») και, στις 25
Αυγούστου, άρχισε τα δημοσιεύματα για τις σερβικές ωμότητες με ένα πρωτοσέλιδο
άρθρο για τον φόνο περίπου 200 Βόσνιων τον Αύγουστο του 1992 στους γκρεμούς
του Κορίτσανι, στο όρος Βλάσιτς. Οι δράστες ήταν μια ομάδα εφέδρων αστυνομικών
με επικεφαλής τον τότε αρχηγό της αστυνομίας του Πρίγεντορ, τον Σίμο Ντρλιάτσα
­ εναντίον του απαγγέλθηκαν κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου και σκοτώθηκε τον
Ιούλιο του 1997 προσπαθώντας να αποφύγει τη σύλληψη.

Το δημοσίευμα προκάλεσε θύελλα ­ οι περισσότεροι κατηγορούσαν τον Κοπάνια ότι
«εργάζεται εναντίον των συμφερόντων του σερβικού λαού» και μερικοί διατύπωναν
απειλές κατά της ζωής του. Η εφημερίδα συνέχισε στις 15 και στις 22
Σεπτεμβρίου με τα γεγονότα του Τέσλιτς (Ιούνιος 1992), όπου Σέρβοι
παραστρατιωτικοί επί ένα μήνα λεηλατούσαν σπίτια και συλλάμβαναν κατοίκους ­
στην περιοχή βρέθηκε ένας τάφος με 28 πτώματα που φέρουν ίχνη βασανισμού. Και
στις 22 Οκτωβρίου, στις 7.45 το πρωί, οι απειλές πραγματοποιήθηκαν. Ο Κοπάνια
άνοιξε την πόρτα του αυτοκινήτου του για να πάει στη δουλειά του και η βόμβα
εξερράγη. Στο νοσοκομείο της Μπάνια Λούκα χαρακτηρίσθηκε κλινικά νεκρός, αλλά
οι γιατροί κατάφεραν να τον ξαναφέρουν στη ζωή ­ υποχρεώθηκαν ωστόσο να του
ακρωτηριάσουν και τα δύο πόδια. Την περασμένη εβδομάδα, έκανε την πρώτη βόλτα
του με αναπηρική πολυθρόνα στον κήπο του νοσοκομείου. Και οι δημοσιογράφοι της
«Νεζαβίσνε Νόβινε» υποσχέθηκαν να συνεχίσουν στην ανεξάρτητη γραμμή που χάραξε
ο διευθυντής τους.