ΔΡΟΜΟΙ

Οι μαίανδροι…

… της γνώσης οδηγούν καμιά φορά σε δρομάκια σκοτεινά και ξεχασμένα, σε
θεωρίες παράξενες, που κάποτε αποπνέουν τη διαύγεια της παράνοιας ή την
αφέλεια του ανθρώπου μπροστά στα μυστήρια του κόσμου. «Ατλαντιδολογία»: ας
όψεται ο «Τίμαιος» του Πλάτωνα για το αέναο κυνήγι της χαμένης ηπείρου από
τους μεταγενέστερους «ιστοριοδίφες». «Βιουργική»: ο άνθρωπος είναι ένας
αυτοσυντήρητος οργανισμός που μπορεί να αντλεί ενέργεια από τον ίδιο τον εαυτό
του. «Φρενολογία»: τα καρούμπαλα στο ανθρώπινο κρανίο αποκαλύπτουν τα μυστικά
εγκεφαλικά χαρακτηριστικά του ατόμου. Στην πορεία των αιώνων, υποθέσεις
αλλόκοτες, παραληρηματικές θεωρίες, παράδοξες ανακαλύψεις, συμπλέουν με τη
«νόμιμη» επιστημονική σκέψη. Δεν είναι μάλιστα λίγες οι φορές που τη δανείζουν
με ιδέες, που κάνουν ακόμη πιο θολά τα όρια ανάμεσα στην αυθαιρεσία και την
εγκυρότητα. Γιατί ποιος θα μπορούσε να φανταστεί, μέχρι πριν από μερικά
χρόνια, πως η «νόμιμη» επιστήμη θα φύτευε ποτέ γονίδιο από κοτόπουλο σε μια πατάτα;

Ένα ταξίδι…

… τολμηρό και εξαντλητικό εκεί που χάνονται τα όρια της ορθόδοξης επιστήμης
επιχειρούν δυο θαρραλέοι Ιταλοί ερευνητές, ο Πάολο Αλμπάνι και ο Πάολο Ντέλα
Μπέλα, με τη συνεργασία του ιδρυτή του Ινστιτούτου Ανωμαλικής και
Μοναδικότητας (!) Μπερλινγκέρο Μπουοναρότι (ίσως του τελευταίου σουρεαλιστή).
Τις εντυπώσεις τους τις περιγράφουν στην «Εγκυκλοπαίδεια ανωμάλων επιστημών»
(εκδ. Zanichelli), που την τιμάει με μια εισαγωγή ένας από τους μεγαλύτερους
ιστορικούς των ευρωπαϊκών επιστημών, ο Πάολο Ρόσι. Οι δύο συγγραφείς σπρώχνουν
ακόμη παραπέρα την ιδέα του Γάλλου σουρεαλιστή Ραϊμόν Κενώ, που η
«Εγκυκλοπαίδεια των ανακριβών επιστημών» του δεν ευτύχησε ποτέ να εκδοθεί.
Μόνο που αυτοί οι δύο δεν περιορίζονται στο λογοτεχνικό παράδοξο, αλλά στήνουν
μια ολόκληρη «αυλή των θαυμάτων», ένα μουσείο γεμάτο από τέρατα και παράδοξα
της φύσης, ζώα παράξενα και εξωτικά, έμβρυα ανώμαλα, θεωρίες αλλόκοτες για την
προέλευση της Γης και του κόσμου, που εξάπτουν την περιέργεια και τη φαντασία.

Στην εγκυκλοπαίδεια…

… Zanichelli βρίσκουν μια θέση και οι λεγόμενες «εναλλακτικές» επιστήμες
(όπως η ομοιοπαθητική), ο αποκρυφισμός, η παραψυχολογία, η μαγεία, το
φαντασιακό, οι ουτοπίες, οι ξεχασμένες επιστήμες. Ανάμεσά τους και η
«παταφυσική», «επιστήμη των φαντασιακών λύσεων, του ιδιαίτερου και των νόμων
που διέπουν τις εξαιρέσεις», αυτή η επινόηση του Αλφρέντ Ζαρί που
χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από εικονοκλάστες συγγραφείς, ποιητές και ζωγράφους
στην επαναστατική εποχή του Μεσοπολέμου. Δεν θα μπορούσε βέβαια να λείπει και
ο παταφυσικός μαθηματικός τύπος υπολογισμού της «επιφάνειας του Θεού», που
προσδιορίζεται ως η «εφαπτομένη του μηδενός με το άπειρο».

Το παραλήρημα…

… συναντάται με προτάσεις επιστημονικοφανείς που ντύνονται με το ένδυμα της
«επιστημοσύνης», που δανείζονται τη γλώσσα της «ορθόδοξης» επιστήμης, που
κλέβουν το κύρος της με «αποδείξεις». Μα κάπου κάπου υπάρχουν και ιδέες που
δύσκολα ξεχωρίζει κανείς αν δίκαια ευτελίστηκαν και ξεχάστηκαν. Γιατί ποιος
μπορεί σήμερα να μετρήσει ακριβώς την απόσταση ανάμεσα στην παταφυσική
φαντασία και τα παράδοξα της κβαντικής μηχανικής; Αν η επιστήμη είναι μια
εξερεύνηση του κόσμου, ένας χάρτης του δυνατού, μπορεί τότε ίσως να βρει
κανείς τον δρόμο του σε αυτόν ακόμη και από την ανάποδη: βαστώντας στα χέρια
του έναν χάρτη του αδυνάτου. Και από τη λογική, αυτόν τον χάρτη ήξερε πάντα να
τον φτιάχνει καλύτερα η ανθρώπινη παράνοια.