Η αιματηρή εξέγερση στην Ουγγαρία

«Όλοι οι δρόμοι παρουσίαζαν εικόνα καταστροφής. Εκατοντάδες μέτρα
λιθόστρωτο είχαν ξηλωθεί. Παντού υπήρχαν καμένα οχήματα. Μέτρησα τα κουφάρια
τουλάχιστον από 40 ρωσικά τανκς».

Μέρες του ’56. Σοβιετικά άρματα μάχης βάλλουν εναντίον Ούγγρων πατριωτών στο
κέντρο της ΒουδαπέστηςΑυτό μετέδωσε ο ανταποκριτής του BBC από τη Βουδαπέστη,
την Παρασκευή 26 Οκτωβρίου 1956, ύστερα από μία εβδομάδα επαναστατικής
κινητοποίησης του λαού της ουγγρικής πρωτεύουσας. Την προηγουμένη, η ουγγρική
μυστική αστυνομία είχε χτυπήσει με πολυβόλα εναντίον των διαδηλωτών στην
Πλατεία του Κοινοβουλίου. Οι νεκροί ξεπέρασαν τους 500.

Η εξέγερση στη Βουδαπέστη βρίσκει τη Δύση βουτηγμένη στην κρίση. Ο Αμερικανός
υπουργός Εξωτερικών Φόστερ Ντάλες ετοιμαζόταν να υποβληθεί σε εγχείρηση για
καρκίνο, όταν έφθανε στη Νέα Υόρκη για την έκτακτη σύνοδο του Συμβουλίου
Ασφαλείας για την κρίση στο Σουέζ.

Λίγες ώρες πριν, ο γενικός γραμματέας Νταγκ Χάμερσκελντ είχε πάρει μήνυμα
αγωνίας από τον Ούγγρο πολιτικό Ίμρε Νάγκι, ότι η Ουγγαρία είχε κηρύξει
ουδετερότητα και υπολόγιζε στον ΟΗΕ.

Αλλά ο ΟΗΕ δεν συνεδρίαζε για να ασχοληθεί με τα κυριαρχικά δικαιώματα και την
ανεξαρτησία της Ουγγαρίας.

Η απόφαση, που καταδίκασε τη Βρετανία, τη Γαλλία και το Ισραήλ, βγήκε τα
ξημερώματα 2 Νοεμβρίου.

Οι φοιτητές

Το ουγγρικό κίνημα έχει ξεκινήσει από τις 19 Οκτωβρίου 1956, όταν οι φοιτητές
στο Πανεπιστήμιο Σεγκέντ αποφασίζουν να ιδρύσουν ένωση που δεν θα εξαρτάται
από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Τα Πανεπιστήμια του Γκιέρ και Ντέμπρετσεν
ακολουθούν το παράδειγμα του Σέγκεντ. Στο Πολυτεχνείο της ουγγρικής
πρωτεύουσας ψήφισμα απαιτεί: την αποχώρηση από τη χώρα των σοβιετικών
στρατευμάτων, τη συμμετοχή στην κυβέρνηση του γηραιού πολιτικού Ίμρε Νάγκι,
πλήρη ελευθερία γνώμης και Τύπου και να γκρεμιστεί το άγαλμα του Στάλιν…

Παρά τις απαγορεύσεις που μεταδίδονται από το ραδιόφωνο, οι Μαγυάροι
συγκεντρώνονται σε μια πρόσχαρη διαδήλωση με πρώτο στόχο το άγαλμα του Στάλιν,
ύψους επτά μέτρων. Σε λίγο θα γίνει θρύψαλα στο πλακόστρωτο του δρόμου. Μόνον
οι μπότες θα απομένουν να κοιτάζουν τον ουρανό…

Οι διαδηλωτές όμως στη Βουδαπέστη φωνάζουν ρυθμικά ένα όνομα: του μετριοπαθούς
πρώην πρωθυπουργού «Νάγκι – Νάγκι».

Οι διαδηλωτές γίνονται πιο μαχητικοί όταν ­ παρά την υπόσχεση που τους δόθηκε
­ δεν ακούν να μεταδίδονται τα συνθήματά τους από τον ραδιοφωνικό σταθμό.
Εναντίον του κτιρίου της Ραδιοφωνίας εκδηλώνεται η πρώτη επίθεση του πλήθους.

Εναντίον των διαδηλωτών στέλνουν μερικά φορτηγά με στρατιώτες. Οι οποίοι όμως
άρχισαν να συνομιλούν με τους διαδηλωτές χωρίς να παρεμβαίνουν.

Τότε στέλνουν τη μυστική αστυνομία τους ΑΒΟ που αρχίζει να πυροβολεί στο
ψαχνό. Ο πανικός κράτησε λίγα λεπτά. Παρά τους νεκρούς, οι διαδηλωτές
αφοπλίζουν τους απρόθυμους στρατιώτες και απαντούν. Οι διαδηλωτές
μετατρέπονται σε επαναστάτες.

Στην έδρα του Κομμουνιστικού Κόμματος, ο Γκέρε κατηγορεί τον Ίμρε Νάγκι ότι
αυτός σχεδίασε την εξέγερση. Ο μετριοπαθής παλαίμαχος Νάγκι ζούσε
αποτραβηγμένος στη λίμνη Μπάλατον, μακριά από την πολιτική. Είναι πια μόνον
ένα απλό μέλος του κόμματος.

Κι όμως, η Κεντρική Επιτροπή τού ζητεί να αναλάβει και πάλι την πρωθυπουργία,
απορρίπτοντας τις εξαλλότητες του Γκέρε, ο οποίος κατηγορεί τους διαδηλωτές ως
«αλήτες και φασίστες».

Ο Νάγκι ξαναπαίρνει τη θέση που είχε το 1953, όταν ο πανίσχυρος αρχηγός τού
κόμματος, Ράκοσι, εξουδετέρωνε κάθε μεταρρυθμιστική του προσπάθεια.

Τον Νάγκι ­ ή μάλλον το όνομά του ­ προσπαθεί να εκμεταλλευτεί ο σταλινικός
μηχανισμός του κόμματος πάλι για να σιγάσει τον αναβρασμό του λαού.

Ο Νάγκι δεν φαίνεται να έχει καταλάβει ακόμα πως η πλειονότητα των
συμπατριωτών του είχε απορρίψει τον κομμουνισμό. Ο Νάγκι νόμιζε πως αρκούσε να
επιστρέψει στην πολιτική του που είχε αφήσει μισοτελειωμένη πριν από τρία
χρόνια. Να δώσει στο κομμουνιστικό σύστημα περισσότερα ανθρώπινα στοιχεία.

Τα σοβιετικά άρματα

Στον δισταγμό της κυβέρνησης να αποκαταστήσει πλήρως την τάξη, οι Σοβιετικοί
δεν έχουν καμία προκατάληψη. Στέλνουν τα άρματα μάχης. Στις 22 Οκτωβρίου ο
Αϊζενχάουερ σημειώνει στο ημερολόγιό του, πως εκείνη την ημέρα προήδρευσε σε
23 συμβούλια, τα περισσότερα από τα οποία ασχολήθηκαν με τα γεγονότα στην Ουγγαρία.

Τα πρώτα ρωσικά άρματα έκαναν την εμφάνισή τους στη Βούδα τη νύχτα της 23ης
προς 24η Οκτωβρίου και πέρασαν τον Δούναβη από τις γέφυρες Σάμπατσαγκ και του
νησιού της Μαργαρίτας. Ο θόρυβος από τις ερπύστριες ξύπνησε τους κατοίκους της
περιοχής. Με το τηλέφωνο δίνουν το σήμα του συναγερμού.

Η επέμβαση των Σοβιετικών θα ανακοινωθεί επίσημα ύστερα από επτά ώρες.

Οι Σοβιετικοί εφήρμοσαν ένα γενικό σχέδιο που είχαν καταστρώσει για την
περίπτωση ανυπακοής των δορυφόρων-κρατών.

Η σοβιετική επέμβαση στην Πολωνία είχε αποτραπεί επειδή την ύστατη στιγμή το
ζήτημα είχε διευθετηθεί ανάμεσα στην πολωνική και τη σοβιετική κυβέρνηση.

Στην Ουγγαρία, όμως, δεν σημειώθηκε η απαιτούμενη από τους Σοβιετικούς
αποτρεπτική κίνηση.

Ο Νάγκι δεν έπαψε να ορκίζεται πως η προσφυγή στα ρωσικά όπλα έγινε χωρίς να
τον ρωτήσουν. Η Ιστορία, που έχει φωτίσει πλέον τα γεγονότα, δείχνει πως τα
κάλεσε ο υπάκουος, στη Μόσχα, Γκέρε.

Με τους εργάτες

Η πρώτη ρωσική ομοβροντία αντηχεί στις έξι το πρωί. Αλλά και το πρώτο ρωσικό
άρμα καταστρέφεται λίγα λεπτά αργότερα στη Λεωφόρο Ούλιλι, κοντά στο πάρκο του
λαού, από κάποιον που εκσφενδόνισε εναντίον του μια μποτίλια με βενζίνη και
αναμμένο φιτίλι. Ένα άλλο σοβιετικό άρμα πυρπολείται με τον ίδιο τρόπο μπροστά
στους στρατώνες Κίλιαν.

Τα ρωσικά άρματα βάλλουν αδιακρίτως, ανοίγοντας τρύπες στις πολυκατοικίες της
Λεωφόρου Λένιν, αλλά δεν πηγαίνουν να τα βάλουν στα οδοφράγματα των
εργοστασίων. Οι Σοβιετικοί στρατιώτες δεν μπορούν να καταλάβουν γιατί έχουν
αντιμέτωπους τους Ούγγρους εργάτες.

Τη νύχτα η εξέγερση φάνηκε να σβήνει. Την επομένη, όμως, οι μυστικοί
αστυνομικοί πολυβολούν ομάδες διαδηλωτών. Σε μια στιγμή ολόκληρη η Βουδαπέστη
ζητεί εκδίκηση. Το κυνήγι των ανδρών της ΑΒΟ πήρε άγρια μορφή. Οι πιο τυχεροί
σκοτώθηκαν με μία σφαίρα.

Την Παρασκευή 26 Οκτωβρίου η εξέγερση έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την Ουγγαρία.

Ένα επαναστατικό συμβούλιο από διανοουμένους δίνει γενικές κατευθύνσεις. Ο
ουγγρικός στρατός έχει πάρει το μέρος των επαναστατών. Οι Σοβιετικοί έχουν
μείνει μόνοι με μία ομάδα ανδρών της ΑΒΟ ενάντια στον ουγγρικό λαό.

Η αποχώρηση

Ο Νάγκι αρχίζει να καταλαβαίνει την έκταση που έχει πάρει η εξέγερση, που
ξεκίνησε με σύνθημα το όνομά του.

Οι Μικογιάν και Σουσλόφ, που έφθασαν κρυφά στη Βουδαπέστη, τον διαβεβαιώνουν
πως έχει την εμπιστοσύνη του σοβιετικού Πολίτμπιρο. Αντιπροσωπεία του
Επαναστατικού Συμβουλίου απαιτεί από τον πρωθυπουργό την αποχώρηση των
σοβιετικών στρατευμάτων από τη χώρα.

Τη Δευτέρα 29 Οκτωβρίου τα σοβιετικά στρατεύματα εγκαταλείπουν τη Βουδαπέστη.
Μια πρωτεύουσα που θυμίζει την εικόνα που είχε το 1945 με την αποχώρηση των
ναζιστικών στρατευμάτων. Πυρπολημένα σπίτια, κατεστραμμένα οχήματα, δρόμοι
σκαμμένοι… Στα νοσοκομεία βρίσκονται 3.000 τραυματίες.

Ο Νάγκι καλεί τον Σοβιετικό πρεσβευτή Αντρόποφ και του ανακοινώνει πως η
Ουγγαρία εγκαταλείπει το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, διακηρύσσοντας την
ουδετερότητά της.

Αρχίζουν συνομιλίες για το χρονοδιάγραμμα της αποχώρησης των σοβιετικών στρατευμάτων…

Τα οποία όμως επιστρέφουν και πάλι ξαφνικά, ως στρατός εισβολής αυτήν τη φορά,
με την υποστήριξη των τεθωρακισμένων και της αεροπορίας.

Η Μόσχα δεν αφήνει την Ουγγαρία να πάρει τον δρόμο της ουδετερότητας όπως η
Αυστρία, την προηγούμενη χρονιά. Δίνει ένα σκληρό μάθημα.

Η θέση της Μόσχας

Τη ρωσική θέση για όσα συμβαίνουν στην Ουγγαρία, εξηγεί στον Αμερικανό
αντιπρόσωπο στον ΟΗΕ Κάμποτζ Λοτζ ο Σοβιετικός Σομπόλεφ:

«Η ουγγρική εξέγερση ήταν μια εγκληματική στασιαστική ενέργεια φασιστών
συμμοριτών μισθοδοτούμενων από ξένες δυνάμεις. Η σοβιετική κυβέρνηση
ανταποκρίθηκε στην έκκληση της νόμιμης ουγγρικής κυβέρνησης, ενώ η αμερικανική
προσφυγή στον ΟΗΕ αποτελεί απαράδεκτη επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της
Ουγγαρίας, με στόχο να δημιουργηθεί αντιπερισπασμός για όσα συμβαίνουν στο
Σουέζ και τη Χερσόνησο του Σινά».

Οι δεσμευτικές συμφωνίες στη Γιάλτα, φανερώνονται στην περίπτωση της ουγγρικής εξέγερσης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν αδράνεια για την περίπτωση της Βουδαπέστης και
αποφασιστικότητα απέναντι στους Αγγλο-Γάλλους για το Σουέζ.

Στο Παρίσι, διαδηλωτές με επικεφαλής πέντε πρώην πρωθυπουργούς, κατεβαίνουν τη
Λεωφόρο των Ηλυσίων και κατόπιν το πλήθος πυρπολεί τα γραφεία του
Κομμουνιστικού Κόμματος στη διασταύρωση Σαντοντέν. Ο Πρόεδρος της
Γιουγκοσλαβίας Γιόζιπ Μπροζ Τίτο, από τους πρωταίτιους του αναβρασμού στην
Ανατολική Ευρώπη, πληροφορεί τη Μόσχα ότι εγκρίνει τη ρωσική επέμβαση, μετά
την τροπή που πήραν τα πράγματα στην Ουγγαρία.

Το Πεκίνο, που αρχικά είχε ευλογήσει την εξέγερση, στέλνει ανάλογο μήνυμα.

Ένας ραδιοφωνικός σταθμός που βρίσκεται στο πλευρό του Γιάνος Κάνταρ, εκφράζει
ευχαριστίες στους Σοβιετικούς, «που απελευθέρωσαν για δεύτερη φορά τον
ουγγρικό λαό»…