ΔΡΟΜΟΙ

To «Ιακόκα»…

… μολονότι έχουν περάσει κάμποσα χρόνια από την έκδοσή του, θεωρείται
ακόμη ένα αμερικανικό εκδοτικό θαύμα. Είναι η αυτοβιογραφία του Λι Ιακόκα, του
γιου δυο ταπεινών μεταναστών από τη Νότια Ιταλία, που αφού κάθησε στην καρέκλα
του προέδρου της Φορντ και αργότερα έσωσε από κατάρρευση την Κράισλερ, έγινε
ένας από τους πιο δημοφιλείς Αμερικανούς, που το όνομά του ψιθυρίζεται ακόμη
και για υποψηφιότητα για τον Λευκό Οίκο. Είναι η αρχετυπική ιστορία του
«αμερικανικού ονείρου». Τέτοια επιτυχία δεν μπορούσαν να τη φανταστούν ούτε οι
εκδότες: τριάντα τρεις ανατυπώσεις, εκατομμύρια αντίτυπα, νούμερο ένα «μπεστ σέλερ».

Το παράξενο…

… είναι ότι σε αυτό το βιβλίο, που του απέφερε εκατομμύρια δολάρια, ο
Λι Ιακόκα δεν έχει γράψει με το ίδιο του το χέρι ούτε λέξη. Είναι όλο έργο
ενός νεαρού δημοσιογράφου, του Μπιλ Νόβακ, που ανέλαβε τον ρόλο του
συγγραφέα-φάντασμα. Σήμερα ζει σε ένα δικό του διαμέρισμα, σε μια καλή
συνοικία της Βοστώνης. Του κόστισε μόλις σαράντα πέντε χιλιάδες δολάρια. Τόσα
του έδωσαν για το βιβλίο οι εκδόσεις Μπάνταμ. Είναι ο πιο περιζήτητος
συγγραφέας-φάντασμα. Οι εκδότες τού προσφέρουν συμβόλαια εν λευκώ και
εκατοντάδες προσωπικότητες ­ λιγότερο ή περισσότερο γνωστές ­ του ζητούν να
γράψει τα απομνημονεύματά τους. Μα η μεγαλύτερη επιτυχία του είναι πως έχει
πια πείσει τους εκδότες ότι ο συγγραφέας ενός βιβλίου, εκείνος που το
υπογράφει, δεν είναι απαραίτητο να είναι και εκείνος που το γράφει. Οι
«άγνωστοι στρατιώτες» των εκδοτικών οίκων υπήρχαν πάντα. Όμως, η δουλειά τους
έμενε στη σκιά. Ο Νόβακ την έβγαλε στο φως.

Οι πολιτικοί…

… χρησιμοποιούσαν πάντα συγγραφείς-φαντάσματα, είτε για τα βιβλία τους
είτε για τις ομιλίες τους: όπως ο Τζων Κέννεντυ, που κέρδισε το βραβείο
Πούλιτζερ για το βιβλίο «Πορτρέτα θάρρους», το οποίο όλοι αποδίδουν στον
Θίοντορ Σόρενσεν. Βέβαια, υπάρχουν και συγγραφείς-φαντάσματα που κάποτε παύουν
πια να είναι ανώνυμοι μισθοφόροι του λόγου και γίνονται το ίδιο διάσημοι όσο
και οι προσωπικότητες στις οποίες εξασφάλισαν την επιτυχία: όπως ο Ντέιβιντ
Ρένσεν και η Σάντρα Χάρμον. Αν κοιτάξει κανείς τις βιογραφίες, τα δοκίμια και
τα απομνημονεύματα που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια, θα διαπιστώσει πως
τα περισσότερα είναι έργα «a quatres mains». Πρόκειται για τη μετατροπή μιας
δημιουργικής δραστηριότητας σε βιομηχανία. Μόλις ο πρώην προεδρικός σύμβουλος
Τζωρτζ Στεφανόπουλος υπέγραψε συμβόλαιο για να εκδώσει τις εμπειρίες του από
τα άδυτα του Λευκού Οίκου, ο νομικός του σύμβουλος δήλωσε στους
δημοσιογράφους: «Τώρα δεν μένει παρά να βρούμε τον συγγραφέα».

Πολλοί εκδότες…

… δουλεύουν ανάποδα. Σε μια μαζική αγορά, χρειάζονται βιβλία που να
μπορούν να ξεσηκώσουν τα πάθη, την περιέργεια, τις πολεμικές, να προκαλέσουν
σκάνδαλο. Έτσι αναζητούν «μεγάλες υπογραφές» από τον κόσμο του θεάματος, της
πολιτικής, των σπορ, που θα τις κάνει ακόμη πιο μεγάλες ένας
συγγραφέας-φάντασμα. Όμως, για να γράψεις για κάποιον, πρέπει πρώτα να τον
γνωρίσεις. Οι καλύτεροι συγγραφείς-φαντάσματα φαίνεται πως είναι οι
δημοσιογράφοι. Γιατί, λόγω επαγγελματικής διαστροφής, ξέρουν να «ανακρίνουν»
τους ανθρώπους, να «ξεθάβουν» τα συναισθήματα των άλλων. Το τελευταίο ανέκδοτο
που κυκλοφορεί στη Νέα Υόρκη: «Διάβασα το νέο μυθιστόρημα του τάδε και το
απόλαυσα. Ελπίζω να το έγραψε ο ίδιος».