Οι προσωπικές στρατηγικές των «οκτώ συν ενός» κορυφαίων

Οι αναλυτές το είχαν επισημάνει από καιρό ­ από την εποχή που ο Κώστας
Σημίτης, αουτσάιντερ, στην υπόθεση της διαδοχής έγινε Πρωθυπουργός της χώρας.
Σημείωναν δηλαδή ότι «αφού τα πάντα μπορεί να συμβούν στο ΠΑΣΟΚ», υπάρχουν
οκτώ εν δυνάμει πρωθυπουργοί να τον αντικαταστήσουν ανά πάσα στιγμή. Η
πατρότητα του όρου «εν δυνάμει αρχηγός» ανήκει στην Ντόρα Μπακογιάννη και
αφορά την ίδια σε σχέση με την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. Στον Θεόδωρο
Πάγκαλο, όμως, ανήκει η μικρή διαφοροποίηση του όρου, που επαληθεύει τους
πολιτικούς αναλυτές, και προσδιορίζει με σαφήνεια το εσωκομματικό τοπίο στο
ΠΑΣΟΚ. Τι είπε ο Θεόδωρος Πάγκαλος; Ότι πολύ απλά αυτήν τη στιγμή στο ΠΑΣΟΚ
υπάρχουν «οκτώ εν δυνάμει πρωθυπουργοί».

Οκτώ συν ένας

Απέφυγε όμως να τους κατονομάσει, πλην του εαυτού του. Θεωρητικά, λοιπόν, και
με βάση το πώς εξελίσσεται η κατάσταση στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ, οι οκτώ «εν
δυνάμει» μπορεί να είναι και… εννέα, ήτοι οκτώ συν ένας! Εκείνοι που
γνωρίζουν πολύ καλά τα πρόσωπα και τα πράγματα στο κυβερνητικό κόμμα, δεν
έχουν πολλούς δισταγμούς για να αναφέρουν ότι το σχετικό «πάνελ» μπορεί να
απαρτισθεί από:

τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Άκη Τσοχατζόπουλο, τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο
Παπανδρέου, την υπουργό Εσωτερικών Βάσω Παπανδρέου, τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ Κώστα
Λαλιώτη, τον υπουργό Ανάπτυξης Ευάγγελο Βενιζέλο, τον πρόεδρο της Βουλής
Απόστολο Κακλαμάνη, τον πρώην υπουργό Εξωτερικών Θεόδωρο Πάγκαλο, τον πρώην
υπουργό Εσωτερικών Αλέκο Παπαδόπουλο, και ως έσχατο, «συν ένα» στους οκτώ
δηλαδή, αλλά όχι τελευταίο στην… «επετηρίδα» διαδοχής, τον υπουργό Εθνικής
Οικονομίας Γιάννο Παπαντωνίου.

Αρετές θηριοδαμαστή

Για πολλούς η συσσώρευση τόσων στελεχών μεγάλου διαμετρήματος, που θα
μπορούσαν να «πληρώσουν» ως αρχηγοί κομμάτων ολόκληρο το πολιτικό προσκήνιο
αποτελεί πρόβλημα για το ΠΑΣΟΚ, στη λογική ότι ο Κώστας Σημίτης πρέπει να
επιδεικνύει κάθε φορά αρετές θηριοδαμαστή για να μπορέσει να τους κάνει καλά.

Αυτή είναι, όμως, η μία πλευρά του νομίσματος.

Η άλλη είναι, ότι ουδείς εξ αυτών αμφισβητεί ενεργά τον Πρωθυπουργό. Μπορεί
στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις τους, να έχουν να του καταλογίσουν συμπεριφορές
«όχι μεγάλου ηγέτη», αλλά επί της ουσίας και δημοσίως αποφεύγουν επιμελώς να
ασκήσουν κριτική στον Πρωθυπουργό ­ κάτι που διαφοροποιεί σημαντικά το ΠΑΣΟΚ
με ό,τι συνέβαινε επί Νέας Δημοκρατίας, και πρωθυπουργίας Κων. Μητσοτάκη, ο
οποίος υπονομευόταν επί καθημερινής βάσεως από τα κορυφαία στελέχη της
παράταξής του…

Τρεις σπουδαίοι λόγοι

Έχει σημασία επίσης ότι οι προσωπικές στρατηγικές των «οκτώ συν ένας» μπορεί
να συγκρούονται μεταξύ τους, αλλά ελάχιστες φορές έχουν προκαλέσει προβλήματα
δυσλειτουργίας στο κυβερνητικό έργο ­ ακόμη και όταν τα ζητήματα είναι
μείζονος σημασίας. Και αυτή είναι άλλη μια ουσιαστική διαφορά του ΠΑΣΟΚ με τη
Νέα Δημοκρατία.

Η τακτική αυτή είναι ευεξήγητη, καθώς όλοι γνωρίζουν τρεις σπουδαίους λόγους
που δεν τους επιτρέπουν να τραβήξουν το σκοινί σε σχέση με την κυβέρνηση και
τον Πρωθυπουργό:

ο πρώτος είναι ότι ο Πρωθυπουργός απολαμβάνει μια εξαιρετικά υψηλή
δημοτικότητα, άρα καμιά κόντρα μαζί δεν μπορεί να αποκτήσει επαρκές λαϊκό έρεισμα

ο δεύτερος ότι υπάρχουν πολλά παραδείγματα πολιτικών που δημιούργησαν
μεγάλα προβλήματα στην κυβέρνηση και «κάηκαν» πολιτικά, ενώ δεν υπάρχουν πολλά
παράδειγμα που να τους βγήκε σε καλό ­ είναι η δομή των κομμάτων τέτοια που
επιβεβαιώνει την άποψη πως όποιος φεύγει από το μαντρί τον τρώει ο λύκος…

ο τρίτος είναι, ότι όλο και συχνότερα, ακόμη και από τα χείλη στενών
συνεργατών του Πρωθυπουργού ακούγεται η εκτίμηση ότι ο κ. Σημίτης θέλει ακόμη
μία 4ετία, και το 2004, θα αποχωρήσει, θεωρώντας ότι έκλεισε έναν κύκλο.

Ομοιότητες – διαφορές

Αν τώρα ήθελε κανείς να προσεγγίσει τις προσωπικές στρατηγικές των «εν δυνάμει
πρωθυπουργών», θα επισήμαινε για τον καθένα από τους «οκτώ συν έναν», ότι
υπάρχουν ομοιότητες, αλλά και σημαντικές διαφορές, που έχουν να κάνουν με την
πολιτική παιδεία, την πολιτική καταγωγή, αλλά και την προσωπικότητα ενός εκάστου…

Ο δημοφιλής

Άκης Τσοχατζόπουλος

Για τον Άκη Τσοχατζόπουλο η καθοριστική ήττα στο Συνέδριο του 1996, τον
οδήγησε στην τακτική της στήριξης του Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, ακόμη και σε
περιπτώσεις που οι υποστηρικτές του ήταν εντελώς αντίθετοι με επιλογές του
Πρωθυπουργού στην κυβέρνηση και το κόμμα. Αυτή η τακτική είχε ως αποτέλεσμα να
υπάρξουν ενίοτε σοβαρές τριβές με μερικούς από τους πιο στενούς συνεργάτες
του, ενώ αποξένωσε και ορισμένους από τους υποστηρικτές του. Του χάρισε, όμως,
μια εξαιρετικά υψηλή δημοτικότητα και τη γενική αναγνώριση των κομματικών
στελεχών. Κυρίως, όμως, τον βοήθησε ν’ αλλάξει την εικόνα που είχε την περίοδο
της πρωθυπουργίας του Α. Παπανδρέου. Αγαπάει ο Άκης Τσοχατζόπουλος τον Κώστα
Σημίτη; Όχι βέβαια. Έχει τις απόψεις του για πολλές πλευρές του κυβερνητικού
έργου, φροντίζει να κρατάει διακριτικές αποστάσεις όταν το κρίνει σκόπιμο,
άλλοτε πάλι γνωστοποιεί τη θέση του δημοσίως, αλλά τριάμισι χρόνια τώρα
απέφυγε συστηματικά να έρθει σε ρήξη με τον κ. Σημίτη. Συμπερασματικά, είναι
μια τακτική που του έχει βγει, και γι’ αυτό και δεν σκοπεύει να την αλλάξει…

Ο έμπιστος

Γιώργος Παπανδρέου

Ο Γιώργος Παπανδρέου είδε τα χαρτιά του να ανεβαίνουν αλματωδώς μετά
την ανάληψη του υπουργείου Εξωτερικών. Οι κινήσεις του για αποκλιμάκωση της
έντασης με την Τουρκία στην κρίση Οτζαλάν, του έδωσαν τη δυνατότητα να
επιχειρήσει εν συνεχεία το άνοιγμα προς τη γειτονική χώρα, για τη βελτίωση των
ελληνοτουρκικών σχέσεων. Απολαμβάνει της εμπιστοσύνης του αμερικανικού
παράγοντα, αλλά αυτό λέει λίγα πράγματα στις ημέρες μας ­ είναι ευθέως ανάλογο
του πόσο μπορούν πλέον οι Αμερικανοί να επηρεάσουν τις εξελίξεις στην πολιτική
ζωή της χώρας. Το μεγάλο στοίχημα γι’ αυτόν είναι τα ελληνοτουρκικά. Αν τα
καταφέρει, κερδίζει σημαντικό προβάδισμα στη σειρά της διαδοχής. Αν όχι,
δύσκολα θα αποφύγει τις συνέπειες. Στηρίζει τον Κ. Σημίτη και έχει την απόλυτη
στήριξή του, καθώς και ο Πρωθυπουργός γνωρίζει ότι οι όποιες εξελίξεις στα
ελληνοτουρκικά δεν πρόκειται να τον αφήσουν ανέγγιχτο. Για μερικούς
ρομαντικούς, αποτελεί την ελπίδα να αναλάβει πάλι ένας Παπανδρέου την εξουσία
στην Ελλάδα.

Η σκληρή

Βάσω Παπανδρέου

Για τη Βάσω Παπανδρέου, η κρίση Οτζαλάν ήταν επίσης η καλή ευκαιρία να
δείξει τις δυνατότητές της. Ανέλαβε το υπουργείο Εσωτερικών, και μέχρι στιγμής
θεωρείται απολύτως επιτυχημένη. Έδωσε εξετάσεις σε μια σειρά από κρίσεις, και
το ισοζύγιο ήταν θετικό. Απο την ομηρία των επιβατών του ΚΤΕΛ Κιλκίς, μέχρι
τις πυρκαγιές του καλοκαιριού, και τώρα τελευταία με τη βοήθεια στους
σεισμοπαθείς. Σκληρή όταν πρέπει, εξαιρετικά αποτελεσματική, και με το
πλεονέκτημα της έγκαιρης παρέμβασης, η υπουργός Εσωτερικών, κερδίζει και σε
εντυπώσεις στην κοινή γνώμη. Στηρίζει τον Κ. Σημίτη αλλά όχι όπως πριν.
Κρατάει αποστάσεις από ορισμένες επιλογές του, έχει άποψη για πολλά θέματα της
κυβερνητικής πολιτικής, και η προσωπική της στρατηγική είναι να κερδίσει
πόντους στο εσωκομματικό παιχνίδι με την πολιτική και κυβερνητική της
λειτουργία ­ τακτική που της έχει αποδώσει αρκετά μέχρι τώρα.

Ο συνεργάτης

Κώστας Λαλιώτης

Ο Κώστας Λαλιώτης, ο οποίος ουδέποτε έκρυψε τις φιλοδοξίες του,
φαίνεται ότι θα πρέπει να περιμένει κι άλλο ­ το 2000 είναι σε δυο μήνες και
εκείνος είναι πλέον 49 ετών. Τώρα περιορίζεται να δηλώσει απλώς ότι «ο
πολιτικός και ο ορειβάτης έχουν κοινό στόχο, την κορυφή», ίσως γιατί δεν έχει
προσδιορίσει νέο ορίζοντα για τις φιλοδοξίες του. Έξι σχεδόν χρόνια υπουργός
ΠΕΧΩΔΕ θα έχει την ευτυχία, αν όλα πάνε καλά, να δει το πρώτο μεγάλο έργο σε
λειτουργία, έστω και ημιτελές ­ την πρώτη γραμμή του «μετρό». Τα μεγάλα έργα
είναι στοίχημα ζωής γι’ αυτόν, και ο μεγάλος του φόβος ­ αιτία για την οποία
δέχεται τα πειράγματα των φίλων του ­ ότι «θα τα εγκαινιάσει ο Μεϊμαράκης ή ο
Τσιτουρίδης». Είναι ο στενότερος ίσως συνεργάτης του Κ. Σημίτη, στον οποίο
όμως δημιουργεί, και κυρίως δημιούργησε κατά το παρελθόν, σημαντικά προβλήματα
λόγω της κόντρας του με τη Βάσω Παπανδρέου. Στην υπόθεση των σεισμών, πάντως,
βρέθηκε ένα βήμα πίσω από την υπουργό Εσωτερικών…

Ο επαρκής

Ευάγγελος Βενιζέλος

Για τον υπουργό Ανάπτυξης Ευάγγελο Βενιζέλο η ανέλιξη έφερε, όπως
πάντοτε συμβαίνει, και την αμφισβήτηση. Είδε τους εχθρούς του να αυξάνουν
σημαντικά, σε αναλογία με τις μετοχές του στο πολιτικό χρηματιστήριο. Άριστος
χειριστής του λόγου, επαρκέστατος στα νομικά και τα συνταγματικά, είναι πίσω
από τις επιτυχείς κινήσεις του Κ. Σημίτη στο θέμα του Κ. Στεφανόπουλου και της
προεδρικής εκλογής. Η στρατηγική του εξαντλείται στην προώθηση του προσωπικού
του βεληνεκούς, και της βασικής πολιτικής αρχής ότι «απέναντι σε ένα 40άρη
(τον Κ. Καραμανλή) πρέπει να αντιπαρατάξεις έναν άλλο 40άρη». Έχει καταφέρει
να βγει αλώβητος από περιπέτειες, όπως αυτήν του «βιντεολόττο» ή παλαιότερα
του νόμου για τα ΜΜΕ, χάρις το εξαιρετικό του προσόν να οσμίζεται τις
κακοτοπιές. Το μειονέκτημά του στον αγώνα για τη διαδοχή είναι ότι δεν
διαθέτει ερείσματα στον κομματικό μηχανισμό ­ γι’ αυτό για ένα διάστημα
κυκλοφορούσε η φήμη ότι προσέγγισε τον Θ. Τσουκάτο μετά την απομάκρυνσή του
από τον Κ. Σημίτη.

Ο κεντρώος

Απόστολος Κακλαμάνης

Ο Πρόεδρος της Βουλής Απόστολος Κακλαμάνης είναι η θεσμική εκδοχή στην
υπόθεση της διαδοχής του Κ. Σημίτη. Η απολύτως επιτυχής 6ετής θητεία του στο
προεδρικό αξίωμα του Κοινοβουλίου, είναι το επιστέγασμα μιας 8ετούς υπουργικής
παρουσίας, στα περισσότερα κυβερνητικά πόστα των κυβερνήσεων Παπανδρέου.
Εκφράζει την κεντρώα αντίληψη του ΠΑΣΟΚ και κατά μία έννοια θεωρείται ο
θεματοφύλακας της παπανδρεϊκής κληρονομιάς. Συνεργάζεται με τον Κ. Σημίτη,
έχει βεβαίως τις θέσεις του, διαφωνεί με τις πρακτικές άλλων στελεχών μέσα στο
ΠΑΣΟΚ και προσβλέπει σταθερά στην Ηρώδου Αττικού. Είτε στο ένα Μέγαρο, είτε
στο άλλο…

Ο οξύς

Θεόδωρος Πάγκαλος

Ο Θεόδωρος Πάγκαλος έχει φιλοδοξίες και δεν το κρύβει. Έχει ένα μεγάλο
παράπονο με τον Κώστα Σημίτη για τον τρόπο της απομάκρυνσής του από την
κυβέρνηση με την υπόθεση Οτζαλάν, κυρίως γιατί δεν εισακούστηκαν οι προτάσεις
του. Παράπονο που γίνεται ακόμη μεγαλύτερο γιατί ο πρωθυπουργός, αν και
επιχειρεί ένα τέτοιο μεγάλο άνοιγμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, δεν του
ζήτησε ούτε μια φορά τις απόψεις του. Ίσως γιατί διαφωνεί κάθετα με τα
ανοίγματα. Ο οξύς πολιτικός του λόγος, έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα στον
Κ. Σημίτη και την κυβέρνηση, η οποία έχει επιλέξει την τακτική της ήπιας
αντιμετώπισης των όσων δηλώνει. Γνωρίζουν άλλωστε ότι με το «άγριο» δεν
βγάζουν τίποτε. Σταθερός του στόχος ­ αλλά όχι γιατί τον βλέπει ως αντίπαλο
στη διαδοχή ­ ο Γιώργος Παπανδρέου, στον οποίο καταλογίζει «ατιμία» εξ αφορμής
της επιστολής του τελευταίου προς τον πρωθυπουργό λίγες ώρες πριν ανακοινωθεί
η αποπομπή του από την κυβέρνηση. Και στα ελληνοτουρκικά απαράδεκτη προχειρότητα…

Ο εργατικός

Αλέκος Παπαδόπουλος

Ο Αλέκος Παπαδόπουλος θεωρεί ότι αδικήθηκε από τον Πρωθυπουργό με την
υπόθεση Οτζαλάν, και έχει πρόβλημα από το γεγονός ότι ο Κ. Σημίτης δεν τον
αποκατέστησε πολιτικά ­ μια που εκείνος, δεν είχε όπως λέει, καμιά ευθύνη για
τις δυσμενείς εξελίξεις. Υπερασπίζεται με πάθος το έργο του ως υπουργός
Εσωτερικών, και διατείνεται ότι αυτά που εφαρμόζει σήμερα η Β. Παπανδρέου
είναι η κληρονομιά που της άφησε. Κάνει προσεκτικά βήματα, δεν θέλει να
προκαλεί και όσοι ποντάρουν σ’ αυτόν επικαλούνται το σημαντικό έργο που άφησε
στο υπουργείο Οικονομικών και στο υπουργείο Εσωτερικών με τον «Καποδίστρια».
Τον θεωρούν αουτσάιντερ στην κούρσα της διαδοχής, αλλά πόσες φορές ένα
αουτσάιντερ δεν κέρδισε; Η περίπτωση Σημίτη το αποδεικνύει…

Με ρεκόρ αξεπέραστο

Γιάννος Παπαντωνίου

Τέλος, ο Γιάννος Παπαντωνίου, ο μακροβιότερος υπουργός Εθνικής
Οικονομίας σήμερα στην Ευρώπη, και ίσως ο μακροβιότερος από συστάσεως του
ελληνικού κράτους ­ έξι χρόνια στην ίδια θέση, ηλεκτρική καρέκλα, είναι ένα
αξεπέραστο ρεκόρ ­ αποτελεί το «συν ένα» σ’ αυτή την πινακοθήκη των «εν
δυνάμει πρωθυπουργών». Ο Πρωθυπουργός Κ. Σημίτης τον περιβάλλει με την
εμπιστοσύνη του και ο ίδιος φροντίζει να το ανταποδίδει με ολόπλευρη στήριξη.
Ίσως γιατί τους συνδέει ένας ιστορικός στόχος: η ένταξη στην ΟΝΕ. Είναι το
προσωπικό στοίχημα και των δύο, φαίνεται ότι θα το κερδίσουν, και μαζί και μια
θέση στην ιστορία. Ο Γ. Παπαντωνίου φροντίζει να καθιερώνεται μέσα από τη
λειτουργία του ως κορυφαίου υπουργού, αλλά το μεγάλο του πρόβλημα, που δεν το
έλυσε ούτε στο πρόσφατο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, είναι ότι δεν τα κατάφερε να
αναδειχθεί μέλος του Εκτελεστικού Γραφείου…