Η κυβέρνηση πρέπει να βγει από τα στεγανά της

Είχαμε, στην προηγούμενη συνάντησή μας, διαπιστώσει το αυτονόητο: τη φθορά
και την παρακμή των κομματικών μηχανισμών, της κομματικής πολιτικής. Είχαμε
κάνει κάποια προσπάθεια να ερμηνεύσουμε αυτήν την εξέλιξη και είχαμε
διατυπώσει μερικά καίρια ερωτήματα.

Είχαμε συγκεκριμένα αναρωτηθεί αν η αναβίωση των παραδοσιακών κομμάτων με
παραδοσιακές μεθόδους είναι δυνατή ή αν είναι απαραίτητη η αναζήτηση κάποιου
νέου τύπου φορέα πολιτικής βούλησης.

Είναι προφανές ότι αυτή η συζήτηση έχει σημαντικές συνταγματικές προεκτάσεις:
ο κυρίαρχος ρόλος των κομμάτων και του εκάστοτε πρωθυπουργού δεν είναι ασφαλώς
η μοναδική μορφή οργάνωσης ενός δημοκρατικού πολιτεύματος.

Είμαστε, όμως, σε μιαν περίοδο αμέσως μετά μια συνταγματική μεταρρύθμιση που
άφησε σε εκκρεμότητα όλα τα βασικά θεσμικά και πολιτικά προβλήματα της χώρας
και ερρύθμισε πλήθος λεπτομέρειες. Είμαστε επίσης λίγους μήνες πριν από τις
εκλογές. Ξεκινώντας από το αξίωμα ότι η Δημοκρατία πρέπει να επιζήσει και αν
είναι δυνατόν να αναζωογονηθεί, ποια είναι τα σωστά πλαίσια δράσης για όσους
πιστεύουν στο πολίτευμα, την κοινωνική πρόοδο και την αυτόνομη επιβίωση της
εθνικής μας κοινότητας στον κόσμο του αύριο;

Τα κόμματα είναι από τη φύση τους πρόσκαιρα. Εκλογικές σκοπιμότητες, ηγετικές
προσωπικότητες, συμμαχίες και αντιπαλότητες προσδιορίζουν την εξέλιξή τους·
καμιά φορά συμβάλλουν στη δημιουργία τους ή τα καταργούν. Μόνο οι οπαδοί μιας
εξωπολιτικής μεταφυσικής αντίληψης που μεταβάλλει τα κόμματα σε αυτοσκοπό
είναι πια ικανοί να προσηλωθούν σε έναν τίτλο, έναν προσδιορισμό από το
παρελθόν, μιαν επανάληψη δογμάτων όποιον ρόλο κι αν έπαιξαν αυτά στο παρελθόν.
Και βέβαια αυτή η «θρησκευόμενη» πολιτική συμπεριφορά καταδικάζει στην
απομόνωση από την πολιτική ζωή, σε καλά περιφρουρημένα γκέτο που μιμούνται αναμνήσεις.

Στους υπόλοιπους χώρους η «ιεροσύνη» των κομμάτων και η σχετική τελετουργία
(επέτειοι, ιστορικές αναφορές, επίκληση της κομματικής αρχαιότητας) είναι
βασικά υπόθεση της κομματικής νομενκλατούρας που δεν έχει υπόσταση κοινωνική
και δυνατότητα αυτοτελούς ύπαρξης και επαγγελματικής ανάδειξης.

Τα κόμματα προτείνουν, σε μιαν κοινωνία που σφύζει από την οικονομική
δραστηριότητα και τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και όπου το μορφωτικό και
πολιτιστικό επίπεδο ανεβαίνει κατακόρυφα, μια πολιτική ηγεσία ανεπάγγελτων,
ημιμαθών με περιορισμένο πνευματικό ορίζοντα και ανησυχίες.

Τα μεγάλα συμφέροντα

Τα μεγάλα συμφέροντα κινδυνεύουν να χειραγωγήσουν την πολιτική μας εκπροσώπηση
όχι μόνο γιατί διαθέτουν χρήματα και μπορούν να διαφθείρουν αλλά και γιατί
διαθέτουν γνώση, οργανώνουν καλύτερα την πείρα τους και στρατολογούν τους
ανήσυχους και επιτυχημένους αφήνοντας στην πολιτική τα προϊόντα δεύτερης διαλογής.

Διαπιστώσαμε ότι ενώ υπάρχει ενδιαφέρον για τα κοινωνικά και πολιτικά
ζητήματα, άποψη για τους ηγέτες και τις ηγεσίες, ο μέσος πολίτης αποστρέφεται
τα κόμματα και τα κομματικά πλαίσια δράσης. Είδαμε ακόμα για ποιο λόγο
συμβαίνει αυτό.

Το συμπέρασμα είναι ότι τις ερχόμενες εκλογές θα κερδίσει αυτός που θα
επιτύχει μια παραταξιακή συσπείρωση, μια γενικότερη κοινωνική συμμαχία με
απώτερο ορίζοντα και σαφή προοπτική για το άμεσο μέλλον.

Θα τις χάσει αυτός που θα μείνει εγκλωβισμένος και αγκυλωμένος στα στενά και
παρωχημένα κομματικά πλαίσια, στα χαρακώματα μιας παλαιομοδίτικης
μικροκομματικής αντιπαράθεσης. Κι αυτό ισχύει και για τους δύο βασικούς
αντιπάλους, αλλά με ειδικό βάρος μεγαλύτερο για τη συμπολίτευση απ’ ό,τι για
την αντιπολίτευση και λόγω της θέσης που η κάθε μια κατέχει και λόγω της
ιστορίας και της σύνθεσης των παρατάξεων που εκπροσωπούν.

Γι’ αυτό τον λόγο ήταν απόλυτα ορθή η απόφαση του Πρωθυπουργού να αποσύρει το
«Ολυμπιακό Λαχείο» καταργώντας τη διένεξη που με τόσο θόρυβο ο κ. Καραμανλής
προσπαθούσε να δημιουργήσει. Και για τον ίδιο λόγο ήταν λάθος η καταψήφιση με
τεχνικά (και μέχρις ενός σημείου τεχνητά) επιχειρήματα της πρότασης της Νέας
Δημοκρατίας για δημιουργία διακομματικής εξεταστικής επιτροπής για το γνωστό
δυστύχημα του πρωθυπουργικού Falcon.

Το λάβαρο της παράταξης

Τις εκλογές θα τις κερδίσει εκείνος που θα υποστείλει την κομματική σημαία και
θα ανυψώσει τα λάβαρα της παράταξης. Γιατί αν τα κόμματα είναι αυτά που είναι
και τα νιώθει ο λαός όπως τα νιώθει, αντίθετα οι παρατάξεις ζουν και
βασιλεύουν και παραμένουν αναλλοίωτες και σ’ ό,τι αφορά τη σύνθεσή τους (σελ.
6) και σ’ ό,τι αφορά τη διαφορετική τους στόχευση και επομένως και σ’ ό,τι
αφορά την εγγενή και ασυμβίβαστη αντιπαλότητά τους.

Κατ’ αρχήν να διαπιστώσουμε ότι οι παρατάξεις ανά τους αιώνας ­ από τους
δημοκρατικούς και αριστοκρατικούς της Αρχαίας Αθήνας, περνώντας από τους
Πράσινους και τους Βένετους του Βυζαντίου, μέχρι τους Βενιζελικούς και τους
Βασιλόφρονες για να φτάσουμε στην Αριστερά και τη Δεξιά των ημερών μας ­ ήταν
πάντα δύο και ποτέ τρεις ή τέσσερις. Λυπάμαι που θα κακοκαρδίσω τους οπαδούς
της «απλής και άδολης αναλογικής» και εχθρούς του διπολικού συστήματος, αλλά
αυτή ήταν πάντα η βαθύτερη αιτία της πολιτικής αντιπαράθεσης από την άποψη των
κοινωνικών συμμαχιών. Στο θεσμικό επίπεδο βέβαια ήταν δυνατό να έχεις
περισσότερα από δύο κόμματα και μια πανσπερμία οργανώσεων και κινημάτων.

Έτσι και σήμερα υπάρχουν δύο μεγάλες παρατάξεις στον τόπο: η δημοκρατική και η συντηρητική.

Σπεύδω να διευκρινίσω ότι η λέξη «δημοκρατική» δεν χρησιμοποιείται για να
αποκλείσει ή να αμφισβητήσει την πίστη της άλλης παράταξης στους δημοκρατικούς
θεσμούς, που πιστεύω ότι είναι πια ακλόνητα εδραιωμένοι στη συνείδηση της
συντριπτικής πλειοψηφίας των Ελλήνων. Χρησιμοποιείται με την ιστορική και
φιλοσική της διάσταση, όπως και ο προσδιορισμός της άλλης παράταξης με τη λέξη
«συντηρητική». Δεν αποκλείεται βέβαια κάποιος να χρησιμοποιήσει άλλους όρους.
Εμείς αυτούς διαλέξαμε και γιατί καλύτερα ταιριάζουν στην κοσμοθεώρησή μας και
γιατί τους βρίσκουμε λιγότερο ιδεολογικούς και προκαταλειμμένους από άλλους ενδεχόμενους.

Η δημοκρατική παράταξη

Η δημοκρατική παράταξη στην Ελλάδα αποτελεί τη σταθερή πλειοψηφία από το 1945
μέχρι και σήμερα. Τείνει προς το 60% με κατώτατο όριο αντοχής το 45%.
Αντίθετα, η συντηρητική παράταξη με δυσκολία υπερβαίνει το 45%, με κατώτατο
όριο αντοχής ανάμεσα στο 30-35%. Οι εκλογές δεν κρίνονται λοιπόν από τον
συσχετισμό ανάμεσα στις δύο παρατάξεις, που είναι δεδομένος αλλά από το κατά
πόσον το κύριο κόμμα κάθε παράταξης ­ ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. με τα σημερινά δεδομένα ­
θα συσπειρώσει την παράταξη.

Με βάση τα δεδομένα των ευρωπαϊκών εκλογών υπάρχουν δύο κόμματα που
συγκεντρώνουν 10% περίπου στον ευρύτερο δημοκρατικό χώρο, ο Συνασπισμός και το
ΔΗΚΚΙ. Αντίθετα στον ευρύτερο συντηρητικό χώρο, το σύνολο των κομμάτων ή
κινήσεων δεν υπερέβη το 3% και το ποσοστό συσπείρωσης στις δημοσκοπήσεις
ξεπερνά το 80%.

Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ πρέπει να επιδιώξει βέβαια μια τελευταία ευκαιρία
σύμπλευσης και ανταλλαγής απόψεων με τα δύο μικρά κόμματα. Η μέχρι τώρα όμως
ολομέτωπη σύγκρουσή τους με την κυβέρνηση, οι υπερβολές και οι εξτρεμισμοί, η
άνετη σύμπλευση με τη Νέα Δημοκρατία σε όλα σχεδόν τα ζητήματα δεν αφήνουνε
πολλά περιθώρια ελπίδας.

Οι κοινωνικές συμμαχίες

Πρέπει, λοιπόν, η προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ να στραφεί προς την κατεύθυνση της
ανοικοδόμησης των κοινωνικών συμμαχιών, ενός ευρύτερου φάσματος υποστήριξης
και ανοχής στα λαϊκά στρώματα, στην ανασυγκρότηση της δημοκρατικής παράταξης,
στη διαμόρφωση μιας ενιαίας πολιτικής βούλησης με πλειοψηφική δυναμική. Πρέπει
να μπουν στο περιθώριο οι εσωκομματικές διαδικασίες, τριβές και φιλοδοξίες. Να
σταματήσει η ομφαλοσκόπηση και η αναμόχλευση του παρελθόντος. Ύστερα από δύο
συνέδρια και τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης δεν είναι δυνατόν να αποτελεί ακόμα
πολιτική πραγματικότητα ένα ρεύμα νοσταλγίας. Από την άλλη πλευρά, όμως,
πρέπει και η κυβέρνηση να βγει από τα στεγανά της. Να ανοίξουν οι πόρτες των
υπουργείων και οι υπουργοί να κυκλοφορήσουν μέσα στον λαό όχι επ’ ευκαιρία και
τελετουργικά αλλά συστηματικά και σε ολόσωμη επαφή. Καλύτερα να φάν’ κανένα
αυγό παρά να συνεχίσουν να ζουν στον κόσμο των παραισθήσεων που καλόπιστα ή
υποβολιμαία δημιουργούν μανδαρίνοι, κάθε μορφής και ποιότητας σύμβουλοι και παρατρεχάμενοι.

Πρέπει, τέλος, ο ίδιος ο Πρωθυπουργός να δραστηριοποιήσει το πολιτικό
επιτελείο της παράταξης με την πλήρη και συχνή λειτουργία των οργάνων, που
μπορούν να διαμορφώνουν γνώμη σε πολιτικό επίπεδο. Καλή είναι η ορθολογική
διαχείριση και η αποκατάσταση τής θεσμικής νομιμότητας σε έναν τόπο που έπασχε
από την αυθαιρεσία και τον αυθορμητισμό, αλλά έφτασε η στιγμή της μάχης.
Πρέπει να βάλουμε σημειωματάρια και κονδυλοφόρους στην τσέπη και να φορέσουμε
τα σπιρούνια μας. Γιατί χωρίς τη νίκη και τη συνέχεια στην άσκηση της εξουσίας
όσο πιο σοβαρές ήταν οι προθέσεις τόσο πιο γελοίο θα είναι και το αποτέλεσμα
της όλης προσπάθειας.

Γράφοντας σε μιαν εφημερίδα ευρύτατης κυκλοφορίας, με αναγνώστες που προφανώς
τρέφουν κάθε είδους πολιτικές απόψεις, αισθάνομαι την ανάγκη να ολοκληρώσω
λέγοντας πως είναι βαθύτατη πεποίθησή μου ότι μια εκλογική ήττα της
δημοκρατικής παράταξης στις ερχόμενες εκλογές θα ήταν καταστροφική για τον
τόπο. Όχι βέβαια γιατί είμαστε πλασμένοι για να κυβερνούμε και οι άλλοι για να αντιπολιτεύονται.

Η νέα πειστική πρόταση

Σ’ αυτό το συμπέρασμα με οδηγεί η, στο μέτρο του δυνατού, καλόπιστη παρατήρηση
και μελέτη του αντιπολιτευτικού λόγου και της πρακτικής των αντιπάλων μας
ιδιαίτερα από την ημέρα ανάδειξης του κυρίου Κ. Καραμανλή στην ηγεσία. Το
ΠΑΣΟΚ οφείλει να παρουσιάσει μια πειστική πρόταση για τη νέα μετά την είσοδο
στην ΟΝΕ εποχή. Ελπίζω ότι είναι σε θέση να το πράξει. Τίποτα όμως δεν
εμπόδιζε, αντίθετα όλα υποδείκνυαν στην ηγετική ομάδα της Νέας Δημοκρατίας να
διαμορφώσει έγκαιρα τη δική της πρόταση. Όσα έχει αποφανθεί πομπωδώς προς
αυτήν την κατεύθυνση αλλά και η καθημερινή συμπεριφορά της στον δρόμο και στη
Βουλή δείχνουν ένα περίεργο μείγμα μειρακίζουσας αμετροέπειας και αφελείας και
βαρύτατου αναχρονιστικού συντηρητισμού. Η προσπάθεια όμως αναβίωσης του
παρελθόντος από τις «Μέρες του ’36» μπορεί να οδηγήσει στον «Θίασο» και μετά
στους «Κυνηγούς» για να θυμηθούμε λίγο τον Θόδωρο Αγγελόπουλο. Και μια τέτοια
προοπτική για την πολιτική μας ζωή, ενώ γύρω από τη Βουλή θα καλπάζει και θα
κοχλάζει ο 21ος αιώνας, είναι βαθύτατα ανησυχητική. Δεν θα μείνει τίποτε
όρθιο. Γι’ αυτόν τον λόγο επιβάλλεται η συσπείρωση, η ιδεολογική και
πνευματική αφύπνιση, η κινητοποίηση μέχρι τη νίκη της δημοκρατικής παράταξης.
Της τεράστιας ανθρώπινης δεξαμενής που κάθε φορά, όταν χρειάστηκε, έδωσε τις
δυνάμεις που έστησαν στα πόδια της την Πατρίδα.