Μπέβερλι Χιλς στη Μόσχα

Η χλιδή και η απόλυτη ένδεια συνυπάρχουν στους δρόμους της Μόσχας

Οι μεσίτες στη Μόσχα τα αποκαλούν «τέρατα». Χαρακτηριστικά, λένε στους πελάτες
τους: «Ναι, έχω κάνα-δυο τέρατα σε προσφορά. Το ένα διαθέτει εσωτερική πισίνα
και θα σας κοστίσει δύο εκατομμύρια δολάρια. Το άλλο, με το ελικοδρόμιο,
κοστίζει τριάμισι εκατομμύρια δολάρια».

Έπειτα από την κατάρρευση του κομμουνισμού, η Ρωσία μπορεί να έχει
εκδημοκρατιστεί, όμως η φήμη ότι αντιμετωπίζει τις μεγαλύτερες ακρότητες του
καπιταλισμού κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος. Αν αποφασίσετε να μεταβείτε
αεροπορικώς στη Μόσχα μια μέρα με καλό καιρό, θα δείτε τα «τέρατα» ακριβώς έξω
από την πόλη. Αχανή, μεγαλοπρεπή κτίσματα περιβάλλονται από τείχη και
σιδερένιες πύλες. Το ένα μετά το άλλο. Είναι το Μπέβερλι Χιλς της Ρωσίας.
Επίσημα, βεβαίως, δεν αποκαλούνται τέρατα. Τα ονομάζουν «εξοχικές κατοικίες».
Όλοι οι μεγάλοι δρόμοι έξω από την πρωτεύουσα τις διαφημίζουν. Στο βόρειο
τμήμα της πόλης μάλιστα υπάρχει και κατάστημα που πουλά περιηγήσεις στα
αξιοθέατα τέρατα. Κανένα «εξοχικό» δεν πρέπει να λείπει από τον κατάλογο. Ίσως
να νομίζατε ότι η Ρωσία είναι φτωχή χώρα. Και για κάποιους λόγους αυτό
πράγματι ισχύει. Όμως εδώ και πολλά χρόνια παρατηρείται μια έξαρση στην
οικοδόμηση νέων κτιρίων γύρω από τη Μόσχα, χωρίς τίποτα να προμηνύει
διάλειμμα… Ελάχιστοι γνωρίζουν καλά από πού προέρχονται όλα αυτά τα χρήματα.
Κάποια είναι σίγουρα νόμιμα. Τα περισσότερα όμως όχι. Πασιφανές πάντως είναι
ότι όταν οι Ρώσοι βρεθούν με κάποια μετρητά στα χέρια, δεν εμπιστεύονται τις
Τράπεζες ούτε και βιάζονται να το θέσουν υπόψη των εφοριακών. Η επιλογή είναι
μία. Κατευθύνονται προς την εξοχή και χτίζουν.

Τα περισσότερα από τα «τέρατα» ή «εξοχικές κατοικίες» φυλάσσονται από φρουρούς
και μερικά φέρουν μικρούς πύργους, όπως τα μεσαιωνικά κάστρα. Σε ένα από αυτά,
μια τεράστια τρύπα στο έδαφος πίσω από την έπαυλη των 10 δωματίων υποδηλώνει
μάλλον το σημείο όπου σε λίγο θα φιλοξενεί μια πισίνα.

«Μπίζνεσμεν»

Όσο για τους ιδιοκτήτες… Πρόσφατα, διάσημος χορευτής αγόρασε ένα πολυτελές
κτίσμα. Τα υπόλοιπα ανήκουν σε επιχειρηματίες… «μπίζνεσμεν». Στα ρωσικά,
αυτή η λέξη μπορεί κάλλιστα να σταματήσει ολόκληρη συζήτηση. Κανόνας όλων η
μυστικότητα. Αν ρωτήσεις κάποιον τι κάνει και σου απαντήσει δουλειές,
«μπίζνες», αυτό που στην ουσία θέλει να σου πει είναι «δεν είναι δουλειά σου».

Πρόκειται για τους Novy Ruski ­ τους νεόπλουτους. Οι περισσότεροι, από τις
αρχές έως τα μέσα του 1999, μάχονταν για να διατηρήσουν τις επιχειρηματικές
τους αυτοκρατορίες στις μεγάλες πόλεις. Σήμερα, μετακινούνται στην ύπαιθρο για
να οικοδομήσουν, να γίνουν οι νέοι γαιοκτήμονες της Ρωσίας. Αποτέλεσμα η
δημιουργία προαστίων, κάτι που η Ρωσία δεν γνώρισε ποτέ. Δεν υπήρχαν προάστια
στη Σοβιετική Ένωση. Οι άνθρωποι ζούσαν σε κατάμεστα συγκροτήματα
διαμερισμάτων ή σε χωριά. Εκατομμύρια από αυτούς είχαν, ναι, και άλλα σπίτια
στην ύπαιθρο. Όμως αυτά, τα πιο πολλά τουλάχιστον, δεν ήταν τίποτε άλλο από
λαχανόκηποι, που δεν ήταν δυνατόν να φιλοξενήσουν τους ιδιοκτήτες τους όλο τον χρόνο.

Το ρούβλι

Πριν από περίπου έναν χρόνο, στις 17 Αυγούστου του 1998, η ρωσική οικονομία
εγκαταλείφθηκε στο χειρότερο σενάριο που την ακολουθούσε. Το ρούβλι
κατέρρευσε, το Χρηματιστήριο κλονίστηκε και η κυβέρνηση, όπως πολλές Τράπεζες,
δεν κατάφεραν να αποπληρώσουν τα χρέη τους. Η Ρωσία όδευε προς υπερ-πληθωρισμό
και κοινωνική αναρχία, ενώ το ενδεχόμενο επιστροφής στη δεσποτική εξουσία
έφερε πολλές πιθανότητες. Όμως οι χειρότερες προβλέψεις δεν επαληθεύτηκαν.
Στην πραγματικότητα, η άγρια υποτίμηση του ρουβλίου φαίνεται ότι απέδωσε
αρκετά θετικά στη βιομηχανία της χώρας. Ένας αναλυτής είπε χαρακτηριστικά:
«Ήταν τραύμα στο χέρι». Η πτώση του εθνικού ρωσικού νομίσματος ­ από 17 στα 4
αμερικανικά σεντς ανά ρούβλι ­ κατέστησε απαγορευτικά ακριβά τα δυτικά
εισαγόμενα προϊόντα, αφήνοντας έτσι ανοιχτή την αγορά για τους Ρώσους
κατασκευαστές. Οι εξαγωγείς ανταγωνίζονται σήμερα στις τιμές και προωθούνται
επιθετικά στις ξένες αγορές. Το εμπορικό πλεόνασμα της Ρωσίας ανήλθε στα 6,2
δισεκατομμύρια δολάρια στους τρεις πρώτους μήνες του 1999, αυξημένο σημαντικά
από το 0,2 δισ. δολάρια του περασμένου έτους.

Αυτοί οι δύο παράγοντες, σε συνδυασμό με την αύξηση των καταναλωτικών
απαιτήσεων, δημιούργησαν τις κατάλληλες συνθήκες για επούλωση της
τραυματισμένης οικονομίας.

Οι προβλέψεις για τον ρυθμό ανάπτυξης κυμαίνονται από ποσοστό της τάξεως του
3% έως 8%. Ακόμη κι αν επαληθευτούν τα κατώτατα όρια, θα πρόκειται για το
υψηλότερο σημείο στο οποίο ανήλθε ο ρυθμός ανάπτυξης από το 1992, οπότε
άρχισαν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Θετικά επέδρασε και η αύξηση των τιμών
πετρελαίου, προσθέτοντας στα έσοδα από τους φόρους. Και παρά την υποτίμηση, ο
πληθωρισμός κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα. Το αρχικό σοκ πυροδότησε τις τιμές
σε άνοδο που ξεπέρασε το 38% τον Σεπτέμβριο του περασμένου χρόνου.

Τώρα, βρίσκονται πάλι υπό έλεγχο και αυξάνονται σταδιακά από μήνα σε μήνα ­
1,9% τον Ιούνιο και 2,8% τον Ιούλιο. Όλα αυτά τα αισιόδοξα μηνύματα,
απευθυνόμενα σε αισιόδοξους ή τουλάχιστον προβληματισμένους αναγνώστες, έδωσαν
και τον τίτλο της μελέτης που πρόσφατα εξέδωσε η Τράπεζα Επενδύσεων Γκόλντμαν
Σακς για την οικονομία της Ρωσίας: «Από τη Ρωσία με αγάπη».

Το δάνειο που δεν έφτασε ποτέ

Η Ρωσία λαμβάνει ακόμη κάποια χρήματα από τη Δύση. Όμως τα δύο και πλέον
δισεκατομμύρια δολάρια υπό τη μορφή δανείου από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο
(ΔΝΤ) ποτέ δεν έφτασαν στην ίδια τη χώρα. Η πορεία τους άλλαξε και
μεταβιβάστηκαν στις ρωσικές τράπεζες του εξωτερικού, όπως είπε ο Γιούρι
Σκουράτοφ, ο αποπεμφθείς ανώτατος εισαγγελέας της Ρωσίας. Σύμφωνα με τον ίδιο,
το μεγαλύτερο τμήμα της οικονομικής βοήθειας ενίσχυσε τις ρωσικές τράπεζες και
δεν υποστήριξε το νόμισμα. Το σκάνδαλο που ξέσπασε αναφορικά με τη διφορούμενη
κακοδιαχείριση των οικονομικών παροχών του ΔΝΤ έχει ήδη προκαλέσει τις απειλές
της Ουάσιγκτον, ότι περαιτέρω βοήθεια ενδεχομένως να «μείνει στο ψυγείο» έως
ότου αποπληρωθούν τα προηγούμενα δάνεια.

Στο μάτι του κυκλώνα είναι η Τράπεζα της Νέας Υόρκης, η οποία κατηγορείται ότι
«ξέπλυνε» από 2,6 έως 6,2 δισεκατομμύρια δολάρια «βρώμικου» ρωσικού χρήματος.
Ως πηγές των χρημάτων αναφέρονταν, μεταξύ άλλων, κέρδη από το οργανωμένο
έγκλημα της Ρωσίας και ποσά που διέρρευσαν από την οικονομική βοήθεια του ΔΝΤ.
Οι κατηγορίες του κ. Σκουράτοφ αναφέρονταν χρονικά στην περίοδο που μεσολάβησε
από την ανακοίνωση του ΔΝΤ για ενίσχυση με 14,1 δισεκατομμύρια δολάρια τον
Ιούλιο του ’98 και την οικονομική κατάρρευση που επήλθε ένα μήνα αργότερα.
«Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί μόνο 300 εκατομμύρια δολάρια διοχετεύτηκαν προς
υποστήριξη του ρουβλίου και τα υπόλοιπα, που δεν έφτασαν ποτέ στη Μόσχα,
πουλήθηκαν σε εμπορικές τράπεζες», δήλωσε στην εφημερίδα «Moskow Times».