ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Αμφιβάλλω, άρα υπάρχω

«Καλώς ορίσατε, σενιόρ Μπόμπιο. Εμείς που πολεμάμε για τη δημοκρατία και
την ελευθερία, σας χαιρετούμε». Πανώ των φοιτητών του Πανεπιστημίου του
Βαλπαραΐσο, στη Χιλή, τον Απρίλιο του 1986.

Νορμπέρτο Μπόμπιο. Ο Ιταλός φιλόσοφος σε σκίτσο του Φάμπιο Σιρόνι (από την «Κοριέρε»)

Λένε πως οι άνθρωποι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: σ’ αυτούς που είναι
ικανοποιημένοι από τον εαυτό τους και σ’ εκείνους που δεν είναι ποτέ
ευχαριστημένοι. Εγώ ανήκω στη δεύτερη ομάδα. Το πρώτο και πιο σκληρό μάθημα
που διδάχθηκα από τους κλασικούς είναι η ταπεινοφροσύνη, το να μην παίρνουν τα
μυαλά μου αέρα, να μη χάνω ποτέ την αίσθηση του μέτρου. Στη λαϊκή αντίληψή μου
για τη ζωή, όπου το φως της λογικής είναι το μόνο που διαθέτουμε για να
φωτίζουμε το σκοτάδι στο οποίο είμαστε βυθισμένοι, δεν υπάρχει θέση για
απόλυτες βεβαιότητες. Η μοναδική διαρκής κατάστασή μου, έτσι, είναι η μεθοδική αμφιβολία.

Με ρωτάτε αν είναι αλήθεια αυτό που έγραψα στο βιβλίο μου «Γερνώντας», ότι η
ζωή των γέρων είναι μια ζωή σε αργή κίνηση. Μα φυσικά. Από τότε που έπεσα και
κτύπησα, πριν από τρεις μήνες, δεν έχω καταφέρει ακόμη να συνέλθω. Το μόνο που
συνεχίζω να κάνω συστηματικά είναι να κρατώ σημειώσεις απ’ αυτά που διαβάζω.
Τι σημειώσεις; Να, για τη Δημοκρατία. Ή για την Αριστερά. Με απασχολούσε πάντα
πού πηγαίνει η Αριστερά. Απ’ ό,τι φαίνεται, απασχολεί και τους αναγνώστες: το
βιβλίο μου «Δεξιά και Αριστερά», που κυκλοφόρησε το 1994, αποτελεί τη
μεγαλύτερη επιτυχία μου.

Κάπου αλλού έγραψα ότι η αγαπημένη εποχή των γέρων είναι το παρελθόν. Κι αυτό
αλήθεια είναι. Η μόνη εποχή που συνεχίζει να λάμπει στη μνήμη μου είναι η
παιδική ηλικία. Όχι πως τότε ήταν όλα φωτεινά. Η παιδική ηλικία, όμως, είναι η
εποχή της αθωότητας. Η κυριότερη δραστηριότητά της είναι το παιχνίδι: παίζεις
για να κερδίσεις ή να χάσεις, κι εγώ απεχθανόμουν το να χάνω. Δεν ήθελα να
χάνω, δεν έπρεπε να χάνω. Και θύμωνα περισσότερο με τον εαυτό μου, παρά μ’
εκείνον που με νικούσε.

Φλυαρώ, το ξέρω. Αν σκέπτομαι τον θάνατο, είπατε; Ασφαλώς. Όπως φαντάζεστε
όμως, ένας γέρος σαν και μένα δεν φοβάται τόσο τον θάνατο όσο τον πόνο, τη
μακρά αρρώστια πριν από τον θάνατο, το να μη μπορώ να τα βγάζω πέρα μόνος μου
και να γίνομαι βάρος στους οικείους μου. Όχι, δεν με τρομάζει ο θάνατος, το
τέλος της ζωής είναι για μένα η αρχή της αιώνιας ανάπαυσης. Και, πιστέψτε με,
όταν φτάσεις σε μια ορισμένη ηλικία αυτό που έχεις ανάγκη περισσότερο απ’ όλα
είναι η ανάπαυση. Χρησιμοποιώ συχνά την έκφραση «θανάσιμη κόπωση». Αυτήν τη
στιγμή που σας μιλάω, αισθάνομαι θανάσιμα κουρασμένος. Και τι περισσότερο έχει
ανάγκη κάποιος που είναι θανάσιμα κουρασμένος από την ανάπαυση; Την αιώνια ανάπαυση;

Α, ξέχασα να συστηθώ. Λέγομαι Νορμπέρτο Μπόμπιο, είμαι φιλόσοφος και χθες
μπήκα στη δέκατη δεκαετία της ζωής μου. Οι φίλοι μου με φωνάζουν Μπίντι.