ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δικαστήριο γενεών

Τώρα που έπαψε να κουνιέται η γη, αλλά και δεν βρίσκουν λόγο να «μας
κουνιούνται» οι διάφοροι εκλογοπροφήτες και κουκιομάγειροι, μήπως είναι η
κατάλληλη στιγμή για να ξανασκεφτούμε την ποιότητα των σχέσεών μας αλλά και τη
βασιμότητα των απόψεών μας με/για τα παιδιά μας;

Ορισμένοι τείνουν να θεωρούν τα παιδιά ως παθητικά όντα
αντιμετωπίζοντάς τα σαν «άδεια δοχεία προς / κοινωνικοποίηση»

Μπ. Ντάβου, Οι αντιλήψεις ως αποτέλεσμα του
«τρόπου ζωής»

Και τι δεν τους καταμαρτυρούμε: είναι αμόρφωτοι, δυνάμει άνεργοι, σίγουρα
ανεπρόκοποι, εύκολα παρασυρόμενοι στη μεγάλη ζωή, επιρρεπείς στο έγκλημα και
στα ναρκωτικά, απολίτικοι, απολίτιστοι, ανερμάτιστοι…

Δεν θα υποκύψω στον πειρασμό ν’ απαντήσω ­ όχι εκ μέρους των νέων ­ αλλά με
βάση την προσωπική μου θέση, με την πολύ απλή φράση: «Κοίτα ποιος μιλάει». Θα
επιχειρήσω, έξω και πέραν από ηθικολογίες, χάσματα γενεών, αυτοδικαίωση και
συγκρίσεις, να προσεγγίσω το θέμα από την πλευρά της συνευθύνης.

Σχετικά με τη μόρφωση, το «άρωμα παιδείας» (όπως μου αρέσει ν’ αποκαλώ την
αληθινή αγάπη για τη γνώση και τη συναφή διαμόρφωση ήθους), γιατί άραγε το
βάρος της ­ λεγόμενης ­ «ήσσονος προσπάθειας» πέφτει στους ώμους των νέων;
Ποιος, πότε και με ποιον τρόπο (δημόσια, αυτοκριτικά και με τίμημα) τους
δίδαξε την αξία του «πεπαιδευμένου ανθρώπου»; Όλοι και όλα τους (καθο)δηγούν
πώς θα επιλέξουν Αρχηγό και όχι πώς θα μείνουν πιστοί σε Αρχές. Πώς
συμβιβάζεται ή «αρπαχτή» (άκοπα και άμεσα) της αλαλάζουσας χρηματιστηριακής
επιτυχίας με την αργή, κοπιώδη και ήρεμη πορεία προς την αυτογνωσία; Από την
άλλη πλευρά η ανεργία, η επαγγελματική αποκατάσταση, το κοινωνικό status
μερικώς μόνον είναι συνδεδεμένα με την εκπαίδευση. Οι πολιτισμικές ανισότητες
και οι «υπόγειες πολιτικές διασυνδέσεις συνήθως λειτουργούν υπέρ “αυτών που
κληρονομούν” και όχι υπέρ “αυτών που αξίζουν”. Σε κάθε περίπτωση το στοίχημα
της παγκοσμιοποίησης, ενώ δεν το έβαλαν οι νέοι, μοιάζει να “το πληρώνουν”
αυτοί, την ίδια ώρα που οι “μεγάλοι” υπερηφανεύονται για την επίτευξη των
στόχων τους».

Όσον αφορά τα ναρκωτικά, το περιθώριο, το έγκλημα, είτε συνιστούν «εκτροπές»
λόγω αυξημένης ταχύτητας καταναλωτισμού και ευζωίας είτε αναδεικνύουν αδιέξοδα
λόγω μοναξιάς και αδυναμίας βίωσης της πραγματικότητας, δεν μπορούν ηθικά να
χρεωθούν αποκλειστικά στους νέους. Δεν υπάρχει κανείς που να πιστεύει ότι οι
νέοι παράγουν και εμπορεύονται ναρκωτικά, ότι οι νέοι κατατάσσονται ως
μισθοφόροι θανάτου, ότι οι νέοι συγκροτούν τον σκληρό πυρήνα της Μαφίας ή των
Τρομοκρατικών Ρατσιστικών, Φονταμενταλιστικών Οργανώσεων, ότι οι νέοι
διακινούν κερδοφόρα αιρέσεις, εσχατολογίες, πυρηνικές καταστροφές κ.λπ.

Τούτο δεν σημαίνει ότι ο κάθε 16χρονος είναι «καταναγασμένος» (εν είδει
πεπρωμένου) να ζήσει ως υπο-προϊόν της προηγούμενης γενιάς. Η προσωπική ευθύνη
και η ελευθερία επιλογών ­ όσο κι αν στενεύουν τα όρια ­ εξακολουθούν να
αποτελούν την πεμπτουσία της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας.

Άλλο όμως αυτό και άλλο η μετακύλιση των ενοχών για όλα τα «κακά» στη νέα
γενιά, λες και αυτή προέκυψε έξαφνα και από το πουθενά, λες και έχουν αποκοπεί
όλοι οι ομφάλιοι λώροι, λες και η καταπίεση των ενηλίκων (και δη των
ηλικιωμένων) δεν εξακολουθεί να προσδιορίζει το «γίγνεσθαι» στην Ελλάδα, λες
και τα παιδιά μας γεννήθηκαν και μεγάλωσαν «εν κενώ», πορεύονται «εν τρικυμία»
και θα καταλήξουν στο κενό.

Στην πρακτική (και ιδεολογία;) της απόρριψης που πολλοί ενήλικες-πετυχημένοι
υιοθετούν, οι νέοι απάντησαν με το ίδιο νόμισμα. Απορρίπτουν όσους τους
απέρριψαν, χωρίς όμως να απορρίπτουν την ίδια τη ζωή. Στο δίλημμα
«δυστυχισμένος χαζοχαρούμενος διαμαρτυρόμενος κλώνος» ή «διακινδυνεύων
οργισμένος ανεξάρτητος» οι νέοι, τα παιδιά μας, ορθώς ακολουθούν τον δεύτερο
δρόμο. Μπορεί κάτι τέτοιο να μας ενοχλεί, να μας διαψεύδει, να μας τρομάζει,
αλλά ίσως είναι ο μόνος τρόπος για να συνειδητοποιήσουμε ότι για να ‘ναι τα
παιδιά μας περήφανα που έχουν τέτοιους γονείς, πρέπει πρώτα να νιώθουμε εμείς
οι ίδιοι περήφανοι για όσα κάναμε στη ζωή και ταυτόχρονα να αισθανόμαστε
περήφανοι που μεγαλώνουμε νέους, οι οποίοι έμαθαν ν’ αμφισβητούν. Αν έτσι δεν
σκεφτούμε και δεν πράξουμε, εμείς μεν θα καταγγέλλουμε αυτό που προκαλούμε,
εκείνοι δε θα συνεχίσουν να προ(σ)καλούν το μέλλον τους ερήμην ημών.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.