ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Επιτέλους ασφαλής

Τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 98 χρόνια μετά τον Τόμας Μαν. Προτιμά
όμως να συγκρίνει τον εαυτό του με τον Γκαίτε.

Βίλλυ Μπραντ. Ένα σκίτσο του πρώην καγκελαρίου που γονατίζει μπροστά στο μνημείο των θυμάτων του Γκέτο της Βαρσοβίας εικονογραφεί το «1970» στο νέο βιβλίο του Γκύντερ Γκρας

«Κύριε Γκρας, συγχαρητήρια για το βραβείο, αλλά πώς εξηγείτε το γεγονός ότι το
καλύτερό σας βιβλίο παραμένει το πρώτο που γράψατε, κι από τότε έχουν περάσει
40 χρόνια;». Η ερώτηση του δημοσιογράφου προς τον φετινό Νομπελίστα
Λογοτεχνίας στην έκθεση βιβλίου της Φραγκφούρτης ήταν προκλητική. Μα εκείνος
αυτή τη φορά δεν θύμωσε. «Και ο Γκαίτε, και ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, τα
καλύτερά τους έργα στην αρχή της καριέρας τους τα έγραψαν», απάντησε
χαμογελώντας. Στα 72 του χρόνια, ο Γκύντερ Γκρας απαλλάσσεται επιτέλους από
την ανασφάλεια που τον βασάνιζε. Ας τον αντιμετωπίζουν με αυστηρότητα οι
κριτικοί. Εκείνος έχει το Νόμπελ.

Κανένας μεταπολεμικός συγγραφέας δεν έχει χειριστεί τη γερμανική γλώσσα με
μεγαλύτερη μαεστρία από τον Γκρας, γράφει στο TLS ο Ρύντιγκερ Γκέρνερ,
διευθυντής του Ινστιτούτου Γερμανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.
Ως πεζογράφος, δημιούργησε μερικούς από τους πιο ζωντανούς χαρακτήρες που έχει
δώσει η γερμανική γλώσσα. Ως δοκιμιογράφος, αποτέλεσε πάντα μια αυθεντική
κριτική φωνή. Ως γλύπτης και λιθογράφος, δεν έχασε ποτέ τη δημιουργικότητά
του. Κι όμως: το τελευταίο του βιβλίο, που κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες
με τον τίτλο «Ο Αιώνας μου», είναι αδύναμο. Η περιγραφή του αιώνα από 100
«αφηγητές» που διαλέγουν ο καθένας ένα γεγονός για την αντίστοιχη χρονιά είναι
ενδιαφέρουσα ­ το αποτέλεσμα όμως είναι φτωχό. Η αφήγηση είναι αποσπασματική,
ισοπεδωτική, το ένα επεισόδιο μοιάζει να είναι εξίσου σοβαρό, εξίσου αδιάφορο
με το άλλο.

Ο δημοσιογράφος της «Ελ Παΐς» που παίρνει συνέντευξη από τον Γερμανό συγγραφέα
είναι, αντίθετα, γοητευμένος από αυτό το «ιστορικό καλειδοσκόπιο». Η Ιστορία,
κύριε Γκρας, δεν σας εγκαταλείπει λοιπόν ποτέ; «Κανέναν δεν εγκαταλείπει. Όλοι
είμαστε θύματα και παιδιά της Ιστορίας. Αργά ή γρήγορα, έρχεται η νέα γενιά
που ρωτάει: παππού, γιατί έγινε αυτό το πράγμα;». Είναι ενδιαφέρουσα αυτή η
νέα γενιά, ξέρει να γράφει ας πούμε, έχει τίποτα να πει; «Το ζήτημα δεν έχει
να κάνει με την ηλικία. Ένας συγγραφέας είναι καλός ή θα γίνει μια μέρα καλός
αν καταφέρει να πάρει τις αποστάσεις του από αυτή την κυριαρχία του “εγώ” που
χαρακτηρίζει την εποχή μας. Η λογοτεχνία θα επιβιώσει μόνο στον βαθμό που θα
εξακολουθήσει να είναι ανατρεπτική. Η επικίνδυνη φύση της λογοτεχνίας, που
έχει τόσες φορές υπερτιμηθεί από τους λογοκριτές, είναι αυτό που την κρατάει ζωντανή».

Είναι ανατρεπτικό να λες σ’ έναν άνθρωπο σαν τον Όσκαρ Λαφονταίν να το
βουλώσει και να βρει μια καινούργια απασχόληση; «Αυτά που έγιναν με πόνεσαν
πολύ. Θεωρώ τον Λαφονταίν ένα μεγάλο πολιτικό ταλέντο, απ’ αυτά που δεν
διαθέτει πολλά η Ευρώπη. Το να εγκαταλείψει τη θέση του όμως ήταν προσβλητικό
για τους ψηφοφόρους. Κι από τη στιγμή που το έκανε, έπρεπε τουλάχιστον να σωπάσει».