ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανέκδοτο κατά της διαφθοράς

Τρίζουν τα κόκαλα του Γεωργίου Παπανδρέου με τον «ανένδοτο αγώνα», που
κήρυξε, λέει, η αξιωματική αντιπολίτευση κατά της διαφθοράς. Από την
υπεράσπιση των θεσμών υπέρ του πολίτη η σύγχρονη πολιτική Ελλάδα μοιάζει να
βυθίζεται όλο και βαθύτερα στην υποτίμηση της νοημοσύνης του.

Υπάρχει άραγε κανένας κάτοικος αυτής της χώρας που να διαφωνεί, στα λόγια, με
την πάταξη της διαφθοράς; Ασφαλώς όχι, αν και όλοι δίνουμε διαφορετικό ορισμό
της. Στο ατομικό επίπεδο αυτό είναι θεμιτό και αναμενόμενο: τα βιώματα και άρα
και τα παραδείγματα τού καθενός προέρχονται από τον επαγγελματικό και
κοινωνικό του χώρο και τη συναναστροφή του με ειδικές εκφάνσεις οργανωμένων
μορφών εξουσίας ­ και όχι μόνο βέβαια της κρατικής. Τη διαφθορά οι πολίτες
συχνά την υφιστάμεθα ή την βλέπουμε μπροστά μας, ορισμένες φορές απλώς την
ακούμε (αλλά στη χώρα που ζούμε είναι ακριβώς σαν να την βλέπαμε) και σε κάθε
περίπτωση την θεωρούμε δεδομένη, γιατί αυτός είναι ένας από τους θεμέλιους
μύθους τού σύγχρονου ελληνικού κράτους. Η Διοίκηση είναι διεφθαρμένη όχι μόνο
επειδή το νιώθουμε, αλλά κυρίως επειδή το ξέρουμε.

Αυτό όμως, που, από πλευράς πολίτη, είναι ανακλαστικό νόμιμης άμυνας ­ γιατί
το κράτος στη συναλλαγή του με τον πολίτη είναι συχνά πράγματι άδικο,
αναποτελεσματικό, αδιαφανές και τον αντιμετωπίζει συνήθως όχι ως ανθρώπινο ον,
αλλά ως ενόχληση ­ στα χέρια των πολιτών γίνεται όπλο εξουσίας, που συγχρόνως
όμως διαμορφώνει και συλλογικό ήθος. Γι’ αυτό απαιτεί πολύ μεγάλη περίσκεψη η
καταγγελία της διαφθοράς, πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια η θεμελίωσή της και ακόμα
μεγαλύτερη πειστικότητα οι προτεινόμενες λύσεις. Στοιχεία που όλα λείπουν ­
και γι’ αυτό ακριβώς επιστρατεύτηκαν οι απειλές και οι κορόνες ­ από την όψιμη
ανακάλυψη και την υποκριτική, λόγω του χρόνου που επελέγη και του παρελθόντος
αυτών που την επέλεξαν, καταγγελία από τους σημερινούς κήνσορες.

Δεν αρκεί να μιλούμε για διαφθορά γενικώς και για άνομα συμφέροντα λίγο
ειδικότερα, ιδίως σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία όλα τα κόμματα ­ και
ιδίως αυτό που καταγγέλλει ­ συμφωνούν ότι ο νόμος της αγοράς, δηλαδή του
κέρδους από τον δυνατότερο, είναι ο μοναδικός εγγυητής προόδου. Οφείλουμε, και
πρώτα απ’ όλα όσοι μιλούν στο όνομα κομμάτων που επιτελούν θεσμικό ρόλο, να
συγκεκριμενοποιούμε τις καταγγελίες μας βάσει μιας αρχής, που θα έπρεπε να
θεωρείται απαράβατη: άλλο οι υπόνοιες ή και η εμπειρική γνώση για τον υπόγειο
τρόπο λειτουργίας των πραγμάτων («πού ζεις βρε παιδάκι μου;») και άλλο η
ανάδειξη συγκεκριμένων παρανομιών που καθιστούν τη διαφθορά, πέρα από
πρόβλημα, αδίκημα. Για την ανάδειξη αυτή υπάρχουν καταρχήν οι νόμοι, που
θέτουν διαδικαστικά και ουσιαστικά πλαίσια για όλους τους δημόσιους
διαγωνισμούς, τα δικαστήρια, ελληνικά και διεθνή, που κρίνουν την τήρηση ή όχι
αυτών των κανόνων και επιβάλλουν τις συνέπειες ενδεχόμενης παράβασης, ο Τύπος
που, αν εκτελεί σωστά το καθήκον του, μπορεί να αποκαλύψει στοιχεία, για τα
οποία όμως αποκλειστικά αρμόδια να αποφανθεί είναι πάλι η Δικαιοσύνη. Η
«πολιτική» καταγγελία μόνο ως τελευταίο συμβολικό ανάχωμα μπορεί να
δικαιολογηθεί και μόνο αν στηρίζεται σε συγκεκριμένα στοιχεία και όχι σε
αμιγώς «πολιτικά», δηλαδή γενικόλογα επιχειρήματα.

Άλλο ζήτημα, έστω κι αν είναι κρισιμότερο για τον συλλογικό μας βίο, οι αρχές
πάνω στις οποίες οικοδομούμε τις σχέσεις μας με το κράτος αλλά και μεταξύ μας.
Τα καζίνα (ξέχασε πόσα ονειρευόταν η Νέα Δημοκρατία;), τα λαχεία και ο τζόγος
δεν είναι κομματικό αλλά κοινωνικό, και όχι μόνο ελληνικό, φαινόμενο. Δεν
αποτελούν όμως, μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο, αδικήματα και κυρίως η λογική
που τα επιτρέπει και τα υλοποιεί δεν περιορίζεται σε ορισμένες πολιτικές
παρατάξεις ή πρόσωπα, αλλά μας αφορά και προέρχεται από όλους μας. Αυτοί που
μας αδικούν είναι οι πολιτικοί, με την ιδέα που έχουν για το γενικό καλό. Η
τρύπια στέγη της παράγκας του Σαββόπουλου θα συνεχίσει να στάζει όσο κι αν την
βάψουμε πράσινη ή γαλάζια ή, ακούγοντας τα κελεύσματα των καιρών, χρυσή.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.