ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ

Το γεγονός που συγκλόνισε τους Έλληνες το 1905 ήταν η δολοφονία του
πρωθυπουργού Θεόδωρου Δηλιγιάννη, στην είσοδο της Βουλής, από έναν ιδιοκτήτη
χαρτοπαικτικής λέσχης.

Όσον αφορά τον υπόλοιπο κόσμο, στο επίκεντρο των εξελίξεων βρέθηκε η Ρωσία:

* Οι στρατηγοί του Τσάρου Νικολάου Β’ έπνιξαν στο αίμα την επανάσταση, αλλά
η εξέγερση στο θωρηκτό «Ποτέμκιν» αναγκάζει τον Τσάρο να παραχωρήσει
συνταγματικά δικαιώματα στον ρωσικό λαό.

* Στην Άπω Ανατολή η Ιαπωνία καταλαμβάνει το Πορτ Άρθουρ ύστερα από
πολιορκία και στη συνέχεια διώχνει τους Ρώσους από τη Μαντζουρία.

Στη Μακεδονία, εκτός από την εισβολή των βουλγαρικών συμμοριών, έχουμε και
εισβολή ρουμανικών συμμοριών.

Στην Αθήνα ο δήμαρχος Σπύρος Μερκούρης εγκαινιάζει τον ηλεκτροφωτισμό της
οδού Αθηνάς.

Ο λαϊκός ζωγράφος απαθανάτισε με ενάργεια τη σκηνή της δολοφονίας του πρωθυπουργού από τον χαρτοπαίχτη, ενώπιον όλων

Η δολοφονία του πρωθυπουργού Θεόδωρου Δηλιγιάννη έλαβε χώρα στις 31 Μαΐου
μπροστά στα μάτια της Φρουράς και πολλών πολιτών, την ώρα που ο πρωθυπουργός
έμπαινε στη Βουλή. Αιτία του πρωτοφανούς φόνου υπήρξε η απόφαση του Δηλιγιάννη
να κλείσει τις χαρτοπαικτικές λέσχες. Τον πρωθυπουργό κτύπησε με μαχαίρι ο
λεσχιάρχης και χαρτοπαίκτης Αντώνιος Κωνσταντρακάρης.

Ιδού πως περιγράφει η «Ακρόπολις» την 1η Ιουνίου το πρωτοφανές γεγονός:

«… Ήτο 5 και 5′ μετά μεσημβρίαν. Η ώρα εντός της αιθούσης του Βουλευτηρίου
ανεγιγνώσκετο ακόμη ο κατάλογος, τινες βουλευτές ανήρχοντο την στιγμήν εκείνην
την κλίμακα του Βουλευτηρίου, όπως οι κ.κ. Μιλτ. Καβαλλιεράτος, Αντ.
Ζυγομάλας, Ξ. Μαυρομμάτης, όταν η πρωθυπουργική άμαξα φέρουσα τον μακαρίτην
πρωθυπουργόν εισήρχετο διά της κεντρικής αυλαίας θύρας εις το προαύλιον του
Βουλευτηρίου και καλπάζουσα σταμάτησε προ της κλίμακος…».

Στη συνέχεια ο δημοσιογράφος της εποχής αναφέρεται σε μερικές λεπτομέρειες
ακόμη και συνεχίζει:

«… Μόλις εσταμάτησεν η άμαξα, ήτις ήτο ημίκλειστος, ο πρωθυπουργός ηγέρθη
κύπτων όπως κατέλθη της αμάξης.

Ο ακόλουθός του Πάνος ητοιμάζετο να κατέλθη όπως ανοίξη την θύραν της αμάξης,
όταν αίφνης εκ των παρά την βάσιν της κλίμακος ισταμένων ολίγων πολιτών,
προχώρησεν εις τριαντακονταπενταετής περίπου την ηλικίαν, υψηλού αναστήματος,
μαυριδερός, με ρούχα κόκκινα ξεβαμμένα σχεδόν και έσπευσε προς την άμαξαν του
πρωθυπουργού από το μέρος από το οποίον ητοιμάζετο να κατέλθη ο Δηλιγιάννης,
επροθυμοποιήθη να ανοίξη την θύραν της αμάξης και εξετέλεσεν τούτο ατάραχος.

Άνοιξεν αυτήν ο ίδιος την θύραν της αμάξης, ο δε αείμνηστος πρωθυπουργός
κατερχόμενος αυτής διά του πίλου του μειδιών εχαιρέτησεν τον άγνωστον όστις
επροθυμοποιήθη να τω ανοίξη την θύραν»…

«Η μαχαιριά»

Ο ανύποπτος πρωθυπουργός κατέβηκε από την άμαξα και ετοιμαζόταν να ανέβει τη
σκάλα, ενώ, όπως περιγράφει ο συντάκτης:

«… ο ακόλουθός του Γιάννης Πάνος παρελάμβανεν από το απέναντι μέρος της
αμάξης το χαρτοφυλάκιον. Ο αμαξηλάτης είχε φέρει την δεξιάν επί τον πίλον του
χαιρετών τον πρωθυπουργόν κατερχόμενον της αμάξης.

Ο άγνωστος τότε, ο μαυριδερός, ο υψηλός, ο κακοντυμένος, ο απαίσιος την μορφή
και την ψυχήν, εξήγαγε την στιγμήν εκείνην αστραπιαίως εκ της ο…. την
δολοφόνον μάχαιραν και το πρώτον διά της αριστεράς του χειρός… τον
Δηλιγιάννην κατάφερε διά να πάρη φόραν, καθώς διά της δεξιάς του εβύθισε την
μάχαιράν του εις την κοιλίαν του δύστηνου πρωθυπουργού, τέσσερα δάκτυλα… του ομφαλού.

Εξήγαγεν αμέσως την μάχαιράν του και ητοιμάζετο να καταφέρη και νέον κτύπημα
κατά του ηγέτου του Εθνικού Κόμματος, όταν ο Δηλιγιάννης κλονιζόμενος έκλινε
προς τα οπίσω, εγονάτισεν στηριχθείς επί του εδάφους διά της αριστεράς χειρός του…».

Αυτά όλα συνέβησαν τόσον αστραπιαίως, ώστε κανείς δεν κατάλαβε τι συνέβη. Μόνο
οι βουλευτές Μαυρομμάτης, Καβαλλιεράτος και Τσάτσος, που ανέβαιναν την σκάλα
της Βουλής και γύρισαν για να χαιρετήσουν τον Δηλιγιάννη, τον είδαν να
κλονίζεται, νόμιζαν ότι κάτι έπαθε και έτρεξαν προς το μέρος του. Μόνο…

«… ο λοχίας της Φρουράς τινες στρατιώται και αστυφύλακες αντελήφθησαν ότι ο
προθυμοποιηθείς ν’ ανοίξη τη θύραν της αμάξης επετέθη κατά του πρωθυπουργού,
αλλ’ ουδέποτε εφαντάζοντο, ότι είχε πλήξει αυτόν διά μαχαίρας.

Η επίθεσις του πλήθους

Επλησίασαν και είδαν τότε τον δολοφόνον να κρατά μάχαιραν και να θέλη να φύγη.

Αμέσως τότε ερρίφθησαν κατά του δολοφόνου ο λοχίας της Φρουράς, οι στρατιώται,
οι πολίται και ήρχισεν εκ μέρους των πολιτών επίθεσις κατ’ αυτού διά ράβδων
και γρόνθων. Άλλοι τον ετράβαγαν απ’ εδώ, άλλοι απ’ εκεί, άλλοι τον εκτύπησαν
και άλλοι ητοιμάζοντο να φονεύσουν αυτόν, όταν έσπευσεν ο αρχιφύλαξ της
Φρουράς, ανθυπολοχαγός κ. Γιαννηκώνστας και διατάξας τους στρατιώτας να θέσουν
εφ’ όπλου λόγχης απεμάκρυνε τον κόσμον και εν ασφαλεί συνοδεία, έφερε τον
δολοφόνον άνευ πίλου ­ διότι η ρεπούμπλικα του είχε πέσει κατά την κατ’ αυτού
έφοδον των πολιτών ­ και καταξεσχισμένον, εις τα υπόγεια της Βουλής, όπου
ευρίσκεται το φυλακείον της Φρουράς.

Εις τον ανθυπολοχαγόν κ. Γιαννηκώσταν όστις του είπεν αμέσως:

­ Τι έκανες μωρέ;

Ούτος, ο δολοφόνος, απήντησεν:

­ Έκλεισε τα χαρτοπαίγνια και εψόφησα από την πείνα.

Ισχυρά φρουρά εφύλαττε τον δολοφόνον από την μανίαν του πλήθους».

Στο μεταξύ, όταν ο βουλευτής Τσάτσος σήκωσε τον Δηλιγιάννη, ακολούθησε ο εξής διάλογος:

«­ Ευχαριστώ πολύ, κ. Τσάτσε. Δεν έχω τίποτε.

­ Σας εκτύπησαν κ. Πρόεδρε; Πώς είσθε;

­ Δεν έχω τίποτε.

Και ο αείμνηστος πρωθυπουργός, μη αισθανθείς και ούτος την στιγμήν εκείνην την
δολοφονικήν μαχαιριάν του απαισίου δολοφόνου, εστηρίχθη επί των ποδών του,
αλλ’ η όψις του ήτο κάτωχρος…».

Οι πολίτες περικύκλωσαν τον Δηλιγιάννη και ο βουλευτής Αττικής, γιατρός,
έσπευσε να εξετάσει τον πρωθυπουργό.

«… ­ Είσθε κτυπημένος, του λέγει ο κ. Παπαβασιλείου, βουλευτής.

­ Εις τον Σταθμόν των Βοηθειών αμέσως εφώναζαν πολλοί και λαβόντες εις τας
χείρας τον αειθαλή πρεσβύτην τον έφεραν εσπευσμένως εις τον έναντι Σταθμόν των Βοηθειών…».

Οι βουλευταί

Το πρωτοσέλιδο της «Ακροπόλεως» με το λεπτομερές ρεπορτάζ και το κύριο άρθρο, αφιερωμένα στη δολοφονία

«Στο μεταξύ:

… εις την αίθουσαν του Βουλευτηρίου ανεγιγνώσκετο ο κατάλογος ακόμη, όταν
εις κλητήρ της Βουλής αλλόφρων εισελθών εις το Νουλευτήριον διέτρεχε τους
διαδρόμους, φωνάζων:

­ Εσκότωσαν τον πρωθυπουργόν. Τρεχάτε αμέσως.

­ Τι λες, του εφώναζαν, τρελάθηκες;

­ Τον εσκότωσαν με μαχαίρι.

Η απαισία είδησις έπεσεν ως βόμβα εις την αίθουσαν του Βουλευτηρίου και τους διαδρόμους.

Οι βουλευταί ηγέρθησαν και έτρεχαν προς το προαύλιον. Η ανάγνωσις του
καταλόγου διεκόπη και ο πρόεδρος της Βουλής κ. Ρώμας, ασκεπής, ως και οι
υπουργοί ασκεπείς, προσέτρεξαν εις τον Σταθμόν των Βοηθειών, όπου ευρίσκετο
διατρέχων τας τελευταίας στιγμάς του ο πρωθυπουργός».

Η κατάπληξις

Στο μεταξύ, ο βουλευτής Αλεξάκης πήγε στον Σταθμό Α’ Βοηθειών… «κλαίων και
οδυρόμενος, τίλλων τας τρίχας της κεφαλής του και φωνάζων:

­ Πού είνε ο δολοφόνος; Πού είνε;

Και έτρεχεν προς το μέρος όπου του είχαν υποδείξει ότι εκρατείτο ο δολοφόνος
διά να τον φονεύση.

Και τον ηκολούθησε και άλλον πλήθος με τον σκοπόν να τον φονεύσουν, αλλά οι
φρουρούντες στρατιώται προέταξαν τας λόγχας των, τα όπλα των, ενισχύθησαν δι’
ευζώνων και… τον κόσμον που ήθελεν αυτήν την στιγμήν να εφαρμόση επί του
δολοφόνου τον νόμον του Λυντς…».

«Απέθανεν»

Οι γιατροί στο μεταξύ προσπαθούν να βοηθήσουν τον Δηλιγιάννη, που είχε χάσει
τις αισθήσεις του και μόνο πότε – πότε… «εξήρχοντο του στόματός του
ασυνάρτητα τινά μονοσύλλαβα…».

Η κατάσταση του Δηλιγιάννη χειροτέρευσε και…

«… Απεφασίσθη τότε η λαπαροτομία. Ο καθηγητής κ. Θωμάς, ο ιατρός κ.
Γερουλάνος, ο καθηγητής κ. Ζωχιος εξετέλεσαν την λαπαροτομίαν, αλλά πριν αυτή
τελειώση ο Θεόδωρος Π. Δηλιγιάννης παρέδωσεν το πνεύμα…».