ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πίστευε και μη ερεύνα

Εάν ήθελε κανείς να προβεί σε κρίσεις για το μέλλον των εφημερίδων με βάση
τα λεγόμενα στις διάφορες συναντήσεις που διοργανώνει η Διεθνής Ένωση
Εφημερίδων, το πρώτο συμπέρασμα αναμφισβήτητα θα ήταν ότι ο Τύπος απειλείται
λιγότερο από τα άλλα μέσα και περισσότερο από τις έρευνες αγοράς και την
εκπαίδευση του προσωπικού. Ή μάλλον την έλλειψή τους…

Και εάν οι δυσκολίες στον χώρο της εκπαίδευσης του δημοσιογραφικού και
διοικητικού προσωπικού είναι σχεδόν αποκλειστική ευθύνη των εκδοτών, το ίδιο
δεν μπορεί να λεχθεί και για την έρευνα. Οι δημοσιογράφοι, συνηθισμένοι σε
μεγάλες κυκλοφορίες και απόλυτη ελευθερία (τουλάχιστον από «εμπορικής»
πλευράς) στη δουλειά τους, δεν έχουν ακόμα πλήρως αποδεχθεί την εισαγωγή των
στοιχείων ερευνών αναγνωσιμότητας στον αντικείμενό τους. Έτσι, συχνά ακούει
κανείς επιχειρήματα υπέρ του διαχωρισμού «Εκκλησίας και Κράτους», όπου Κράτος
είναι η Διοίκηση και Εκκλησία οι δημοσιογράφοι, προφανώς διότι το συγκεκριμένο
επάγγελμα (αυτο)προσδιορίζεται και ως λειτούργημα.

Ωστόσο, πολλές εφημερίδες επενδύουν (σπαταλούν;) πλέον αρκετά χρήματα στην
έρευνα, περισσότερο με τη μορφή πάνελ αναγνωστών, αλλά τις περισσότερες φορές
δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν όλα τα ευρήματα καθώς αυτά θα ξεσήκωναν θύελλα
αντιδράσεων από τους δημοσιογράφους. «Πώς να πεις στον δημοσιογράφο-βεντέτα
πως κανείς πλέον δεν τον διαβάζει; Είμαστε εκ των πραγμάτων αναγκασμένοι να
κρατάμε τα αποτελέσματα μυστικά σε έναν κύκλο δέκα ατόμων», έλεγε πρόσφατα
διευθυντικό στέλεχος μεγάλης ιταλικής εφημερίδας κατά τη διάρκεια «κλειστού»
σεμιναρίου της ΔΕΕ. «Α, εσείς είστε πολυλογάδες ­ σε εμάς αυτός ο κύκλος είναι
πέντε άτομα», απάντησε το αντίστοιχο στέλεχος της γαλλικής μεγάλης εφημερίδας,
για να συμπληρώσει ο Δανός εκπρόσωπος «εμείς το μόνο που έχουμε καταφέρει
είναι να συμμετέχει ο Διευθυντής Ερευνών στις συσκέψεις της εφημερίδας ­ αλλά
μιλάει μόνο όταν του απευθύνουν τον λόγο…».

Ίσως όμως τα πράγματα να έχουν αρχίσει να αλλάζουν. «Όταν ξεκινήσαμε πριν από
δέκα χρόνια, η μόνη έρευνα που κάναμε ήταν ένα ερωτηματολόγιο μέσα στην
εφημερίδα, το οποίο οι αναγνώστες συμπλήρωναν και επέστρεφαν», σχολίασε κατά
τη διάρκεια της ίδιας συνάντησης ο Διευθυντής Μάρκετινγκ μεγάλης ισπανικής
εφημερίδας. Η πολιτική της συγκεκριμένης εφημερίδας άλλαξε όταν η κυκλοφορία
άρχισε τα τελευταία χρόνια να φθίνει και, επιπλέον, οι ιθύνοντες αντιλήφθηκαν
ότι μόνο οι «φανατικοί» αναγνώστες συμμετείχαν στην έρευνα διαστρεβλώνοντας
έτσι τα αποτελέσματα. «Τώρα κάνουμε συστηματικές έρευνες με διάφορους τρόπους
και οι δημοσιογράφοι, υπό την πίεση της κυκλοφοριακής πτώσης, είναι πολύ πιο
δεκτικοί σε αυτού του είδους τις μεθόδους». Εν ολίγοις, όποιος δέχεται να
δουλέψει με βάση νέες πρακτικές νοιάζεται για την εφημερίδα, όποιος όχι
νοιάζεται για την προσωπική του προβολή.

Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως η αποδοχή των ευρημάτων από τους
δημοσιογράφους δεν εξαρτάται από το μέγεθος ή την «επιστημονική» φύση των
διαφορετικών τρόπων έρευνας. Η βραζιλιάνικη «Ο Γκλόμπο» έχει δημιουργήσει μια
υπηρεσία τηλεφωνικής έρευνας όπου δύο χιλιάδες αναγνώστες δίνουν καθημερινά
την άποψή τους για το περιεχόμενο της εφημερίδας ­ από το πρωτοσέλιδο μέχρι τη
σελίδα των πρακτικών πληροφοριών. «Καλά, μη νομίζετε ότι το παίρνουμε και πολύ
στα σοβαρά» ήταν το (ανεπίσημο) σχόλιο ενός δημοσιογράφου της εφημερίδας.

Αντίθετα, η εμπειρία τής «Σικάγο Τρίμπιουν» ήταν λιγότερο συστηματική ­ αλλά
δεν υπολείπετο εμπνεύσεως: «Ένα πρωί ο διευθυντής της εφημερίδας αποφάσισε ότι
ο καθένας μας έπρεπε να τηλεφωνήσει σε 25 αναγνώστες που είχαν μόλις διακόψει
τη συνδρομή τους και να συζητήσει μαζί τους τούς λόγους», δήλωσε στο ίδιο
σεμινάριο εκπρόσωπος της εφημερίδας. «Ήταν σίγουρα η πιο εκπαιδευτική εμπειρία
της καριέρας μου ως δημοσιογράφου», συμπλήρωσε.

Εν τούτοις, και η έρευνα φαίνεται ότι έχει τα όριά της καθώς απέδειξε η
εμπειρία ενός Νοτιοαφρικανού εκδότη. Το σχέδιο ήταν η δημιουργία ενός φύλλου
για τους έγχρωμους πολίτες της χώρας. Τα αποτελέσματα έδειχναν προς την
κατεύθυνση ενός ποιοτικού φύλλου, γεμάτου αναλύσεις και σχόλια, ωστόσο όταν
κυκλοφόρησε η εν λόγω εφημερίδα ­ σχεδιασμένη με βάση αυτές τις προτιμήσεις ­
οι πωλήσεις της ήταν πολύ χαμηλότερες του αναμενομένου. Οι υπεύθυνοι της
εφημερίδας δεν άργησαν να αντιληφθούν την αιτία: οι ερωτηθέντες, απλούστατα,
είπαν ψέματα. «Ακόμα δεν μπορώ να καταλάβω ποιος βλαξ πίστεψε ότι οι μαύροι
ξαφνικά αποφάσισαν να γυρίσουν από τον εντυπωσιασμό στις αναλύσεις ­ όποιοι
θέλουν να ενημερωθούν σοβαρά δεν έχουν παρά να αγοράσουν μια εφημερίδα για
λευκούς…», δήλωσε (ανεπίσημα ­ off the record) ένας διακεκριμένος
δημοσιογράφος της χώρας.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.

Email: KKamaras@Wan.asso.fr