«Κομμουνισμός, το τέλος μιας εποχής»

Ο Τζίρι Κ. κι εγώ καθόμασταν σε ένα από τα αγαπημένα μας καφέ στην Πράγα. Ήταν
Μάιος του 1989. Τα ραγίσματα στη βιτρίνα της σταλινικής εξουσίας είχαν ήδη
εμφανιστεί σε πολλά σημεία της Ανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης και της
Τσεχοσλοβακίας. Ο Τζίρι ήταν ανένδοτος ότι δεν προμηνυόταν αλλαγή. «Κοίτα
αυτούς τους καημένους μικροαστούς συμπατριώτες μου», μου είπε. «Απολαμβάνουν
την ασφάλεια των Σκόντα αυτοκινήτων τους, τις εκδρομές τους στα χειμερινά
τουριστικά θέρετρα. Δεν ασχολούνται με την ελευθερία της έκφρασης ή την
πολιτική. Κανείς δεν θα τους πείσει ν’ αλλάξουν».

Έμοιαζε μάλλον απογοητευμένος γι’ αυτό, και το γεγονός μ’ απασχολούσε ­ ήταν
ένας από τους πλέον καλά πληροφορημένους ανθρώπους που γνώριζα. Αργότερα
ανακάλυψα τον λόγο. Εργαζόταν για τη μυστική αστυνομία. Με διακριτικό τρόπο
προσπαθούσε να με πείσει ότι οι αναταραχές στην Τσεχοσλοβακία και την
Ανατολική Ευρώπη δεν ήταν επαναστατικού χαρακτήρα, αλλά φλογισμένοι ερεθισμοί.
Ως τότε δεν μ’ ενδιέφερε πως ο Τζίρι σκεφτόταν ότι τα πράγματα θα παρέμεναν
στάσιμα. Από τότε γνώριζα ότι γινόμουν μάρτυρας ενός γεγονότος μνημειώδους.
Όταν ήρθε, ήταν θεαματικό και πιστεύω ακόμη ότι αυτή ήταν η πιο συναρπαστική
περίοδος της ζωής μου. Διότι, πριν από δέκα χρόνια, η Ανατολική Ευρώπη
δραπέτευσε από την τυραννική της απάθεια, για να ανεβάσει ένα από τα πιο
σημαντικά πολιτικά δράματα του 20ού αιώνα. Επί εβδομάδες, την κάθε ιδιόμορφη
έκβαση ακολουθούσε μια νέα κρίση και αργότερα μια επίλυση που σου έκοβε την
ανάσα…

Τρένα κατάμεστα από πρόσφυγες διέσχιζαν τις σιδηροτροχιές της Ευρώπης, λαϊκοί
ήρωες έπαιρναν τον δρόμο τους από τις φυλακές στα προεδρικά παλάτια… Χωρίς
υπερβολή, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι αυτά τα γεγονότα ήταν κοσμοϊστορικά.

Από τότε, τίποτα δεν είναι ίδιο. Οι διθύραμβοι του 1989 έχουν κατά πολύ ξεχαστεί.

Οι ίδιες οι επαναστάσεις έχουν «εξιχνιαστεί» στο ελάχιστο και πολλά
ερωτηματικά κραυγάζουν για νηφάλια απάντηση από ιστορικούς. Η νέα Ανατολική
Ευρώπη φέρει ακόμη έντονα τα σημάδια από τις δεκαετίες υπό τον κομμουνισμό.
Μερικές πόλεις όμως έχουν καταφέρει τεράστια πρόοδο. Κινητά τηλέφωνα,
ευδιάκριτος πλούτος, ιλουστρασιόν περιοδικά και πρωτότυπα ρεστοράν μαρτυρούν
τον δυναμισμό της οικονομικής ανάτασης της Πολωνίας.

Η Ουγγαρία επίσης τα καταφέρνει καλά, παρά την ανάσχεση από το εκτεταμένο
χρέος της και το χρόνια ανεπαρκές βιομηχανικό της κληροδότημα.

Όλες οι πρώην κομμουνιστικές χώρες φιλοξενούν τεράστια εγκληματικά δίκτυα.
Είναι επίσης οι κινητήριες δυνάμεις ενός από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της
Ευρώπης ­ της διακίνησης γυναικών που εργάζονται στη βιομηχανία εκπόρνευσης ή
στα δίκτυα πορνείας της Δυτικής Ευρώπης. Όπως συστήνουν τώρα οι κοινωνιολόγοι,
ευρύ τμήμα αυτού του τρομερού εμπορίου θα κατέρρεε αν η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν
έτοιμη να χαλαρώσει τις απαγορεύσεις που επιβάλλει στους Ανατολικοευρωπαίους
οι οποίοι εργάζονται σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Δεκάδες χιλιάδες γυναίκες
από την Ανατολική Ευρώπη απευθύνονται εθελοντικά στη βιομηχανία σεξ, διότι με
κανέναν άλλο τρόπο δεν έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

Όλοι οι μεγάλοι ανταγωνιστές στην Ανατολική Ευρώπη (Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχική
Δημοκρατία και Σλοβενία) έχουν καταστήσει σαφές ότι είναι έτοιμοι να
αντιπαρέλθουν πολλά από τα οικονομικά οφέλη τους σε τοπική βάση προκειμένου να
απολαύσουν εγκαίρως την ιδιότητα τού μέλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Δυτική Ευρώπη θα πρέπει να αντιληφθεί ότι το αντιδυτικό αίσθημα αυξάνει
παντού στην Ανατολική Ευρώπη (εκτός από την Πολωνία, όπου η απειλή της Ρωσίας
είναι πάντα επαρκής για να υποσκελίσει όποιες άλλες ανησυχίες).

Αν είναι να εξαγνισθεί τελικά η Ευρώπη από τις ιστορικές της αμαρτίες, τότε
αυτές οι χώρες χρειάζονται και αξίζουν όχι φιλανθρωπία, αλλά ένα πεδίο δράσης επιπέδου.

Ο Μίσα Γκλένι, χρόνια ανταποκριτής στα Βαλκάνια, παρουσιάζει τώρα την
εκπομπή «Σπρώχνοντας πίσω την κουρτίνα» στο Μπι Μπι Σι.