«Το να με κατηγορούν ότι είμαι φιλοσέρβος είναι ρατσισμός»

Μίσα Γκλένι: κάλυψε ως ανταποκριτής του BBC τους πολέμους στη Βοσνία και την Κροατία

Ο Μίσα Γκλένι ταξιδεύει συχνά, όπως μόνο ένας ξένος ανταποκριτής μπορεί να
κάνει. Ενδεδυμένος το είδος της περιβολής που κάποιος συνδέει με τους
σύγχρονους καθηγητές Ιστορίας των νεώτερων Πανεπιστημίων (μάλλινο με V,
ξεθωριασμένο τζιν και ένα ζευγάρι φθαρμένα αλλά καλογυαλισμένα μαλακά
παπούτσια), ο Γκλένι φαίνεται σαν μόλις να μπήκε από τη διπλανή πόρτα, χωρίς
ίχνος ταλαιπωρίας από το τρένο που τον έφερε από το Μπράιτον σε ώρα αιχμής.
Παρά την καταρρακτώδη βροχή κρατά μόνο ένα ζευγάρι θαμπά γυαλιά και ένα
πολυδιαβασμένο χαρτόδετο βιβλίο ­ το «Simplicissimus» του Grimmelshausen.
«Πρόκειται για μια συναρπαστική ιστορία του Τριαντάχρονου Πολέμου», μου λέει.

Αν η φήμη του Γκλένι ως ενός σεμνού, με ευγενικούς τρόπους άνδρα δεν με είχε
καταλάβει, θα ‘λεγα ότι επιδιώκει να κάνει επίδειξη. Όμως πάλι, αν είχες
αναμειχθεί στο λαθρεμπόριο παράνομου υλικού προς το Ανατολικό μπλοκ σε ηλικία
17 χρόνων, αν είχες καλύψει τους αιματηρούς πολέμους στη Βοσνία και στην
Κροατία για το World Service του BBC, αν είχες παράσχει συμβουλές στην
αμερικανική κυβέρνηση, αν είχες γράψει δύο πετυχημένα βιβλία (με ένα τρίτο στα
σκαριά) και μόλις είχες τελειώσει μια σειρά εκπομπών ντοκιμαντέρ για το Radio
4 ­ ενδεχομένως, στην ηλικία των 41, να ένιωθες ευχαριστημένος με ό,τι κατάφερες.

Με ρωσικά παραμύθια

Ο Γκλένι μεγάλωσε στο Κένσινγκτον, με μια παιδεία ρωσικών παραμυθιών και
τραγουδιών, τα οποία αφηγείτο και τραγουδούσε ο μεταφραστής πατέρας του.
Ιδεαλιστής και συνδεδεμένος για κάποιο διάστημα με τον Σταλινισμό, μπήκε στο
μέσο της εφηβείας του στο Ανατολικό μπλοκ και από εκείνη τη στιγμή «αφιερώθηκε
στην αποκατάσταση των δημοκρατικών δικαιωμάτων των λαών». Αφού κέρδισε
υποτροφία από το Βρετανικό Συμβούλιο για σπουδές στην Τσεχοσλοβακία, άρχισε
τις λαθραίες και συνωμοτικές δραστηριότητές του στα 17. Θυμάται ακόμη την
πρώτη επίσκεψη σε χώρα του Ανατολικού μπλοκ. «Γίνεται ένα μαζί σου η μουντή,
σκληρή και δυσάρεστη όψη του περιβάλλοντος. Συναντούσες τόσους ανθρώπους που
ήταν τρομοκρατημένοι. Υπήρχε μια πιο αυστηρή αίσθηση της ιστορικής
πραγματικότητας απ’ ό,τι στη Δυτική Ευρώπη».

Ποια λοιπόν ­ πέρα από το ενδιαφέρον στο οποίο τον μύησε ο πατέρας του ­ ήταν
η γοητεία που του ασκούσε; Ο Γκλένι σκέφτεται για ένα λεπτό. Ίσως είναι η
πρώτη φορά που αναπνέει βαθιά: το πάθος του για το αντικείμενό του είναι
μεταδοτικό. Έπειτα αποσύρεται και πάλι, χειρονομώντας αναστατωμένος: «Είναι το
βάθος της φιλίας και η εγγύτητα που καταφέρνεις σε μια ιδιαίτερα ξεχωριστή
κατάσταση. Δεν μπορούσες να εμπιστευτείς τη δημόσια ζωή, έτσι η προσωπική ζωή
έγινε το πιο σημαντικό».

Πάντα μονοθεματικός

«Ήμουν πάντοτε μονοθεματικός», υποστηρίζει, ανταποκρινόμενος στην ανιχνευτική
διάθεση για το θεαματικά εντυπωσιακό αντικείμενό του. Έπειτα από το
Πανεπιστήμιο Μπρίστολ όπου σπούδασε δράμα, ο Γκλένι «ερωτοτρόπησε» με την
αριστερή πτέρυγα του Εργατικού Κόμματος, τους εκδότες των βιβλίων της Νέας
Αριστεράς και τη New Left Review. Η εμπειρία τον άφησε απογοητευμένο. «Ήταν
βασικά ο οίκος της ελίτ, της μη ορθόδοξης Τροτσκιστικής ιντελιγκέντσια ­ ένα
Πολίτμπιρο χωρίς κόμμα». Έπειτα έστρεψε την προσοχή του ολοκληρωτικά στην
πολιτική της Ανατολικής Ευρώπης και έγινε ανταποκριτής της «Γκάρντιαν» μεταξύ
άλλων στην Τσεχοσλοβακία, στην Πολωνία, τη Βουλγαρία, την Ανατολική Γερμανία
και τη Γιουγκοσλαβία. Ο Γκλένι λέει ότι προτιμούσε την πολιτική: «Τα πάντα
ήταν μαύρο ή άσπρο, δεν υπήρχαν αυτές οι βαρετές ιδεολογικές ανοησίες. Ή
υποστήριζες την αποκατάσταση των δημοκρατικών δικαιωμάτων ή το τυραννικό
καθεστώς». Από την αναχώρησή του το 1992 από το Σαράγεβο, έπειτα από έναν
ιδιαίτερα αιματηρό βομβαρδισμό, θυμάται: «Ήταν Σάββατο απόγευμα. Είχα μόλις
γυρίσει από την κόλαση και άκουγα το World Service του BBC…». Μετά το
Σαράγεβο, ο Γκλένι άφησε τη Διεθνή Υπηρεσία. «Ήταν σκληρό», λέει. «Όλοι είναι
δουλοπρεπείς και ενδιαφέρονται περισσότερο για σένα αν εργάζεσαι για το BBC».
Τον επόμενο χρόνο το βιβλίο του «The Fall of Yugoslavia» (Η Πτώση της
Γιουγκοσλαβίας) αποσπά στην Αμερική το βραβείο του Τύπου για το εξωτερικό,
κατατάσσοντάς τον σε μια διαφορετική τάξη. Ύστερα, επιβραβεύεται ως σύμβουλος
στην επιτροπή του Νόμπελ Ειρήνης. Παρά όμως τα εγκώμια αντιμετώπισε και
επικρίσεις. Παντρεμένος με μια Σέρβα το 1987 (αν και πλέον έχει χωρίσει), ο
Γκλένι δεχόταν συχνά επικρίσεις ως «φιλο-σερβικός». Όταν τον πίεσα να μου
μιλήσει γι’ αυτό, φαινόταν καθαρά ότι εκνευρίστηκε: «Πρόκειται για ρατσιστική
διαφωνία εκ μέρους πολλών ανθρώπων του Τύπου, που είναι τόσο ανόητοι ώστε δεν
αντιλαμβάνονται ότι είναι ρατσισμός. Αν κάλυπτα τη Νότια Αφρική και
παντρευόμουν μια μαύρη Νοτιοαφρικανή, κανείς δεν θα τολμούσε να το προσέξει».

Οι ανταποκριτές

Υπάρχει άφθονο μαύρο αίμα μεταξύ των ξένων ανταποκριτών που είναι ή βρίσκονταν
στα Βαλκάνια. Όμως ο Γκλένι λέει ότι δεν θα ξέπεφτε ποτέ επιτιθέμενος εναντίον
κάποιου μέσω του Τύπου. Αντιτίθεται στη «σταυροφόρο δημοσιογραφία», κατά την
οποία το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη δυστυχία μόνο μιας μερίδας ατόμων.
«Υπάρχει μια ιεραρχία για τα θύματα της πρώην Γιουγκοσλαβίας, με τους Βόσνιους
στην κορυφή μαζί με τους Αλβανούς, έπειτα έρχονται οι Κροάτες και στη βάση της
πυραμίδας είναι οι Σέρβοι». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Μουσουλμάνοι υπέφεραν
περισσότερο, λέει ο Γκλένι, όμως προσθέτει ότι τώρα οι Σέρβοι αποτελούν τη
μεγαλύτερη ομάδα προσφύγων της Ευρώπης. Και τι θα γίνει μετά; Λέει ότι είναι
ενθουσιασμένος με την αμερικανική πολιτική, αλλά αναρωτιέται κανείς μήπως αυτό
το πεδίο αποκαλυφθεί στα μάτια του ανιαρό. Βεβαίως, το πάθος με το οποίο
προσεγγίζει το ραδιόφωνο και τις εκπομπές ντοκιμαντέρ αλλά και το νέο του
βιβλίο για τα Βαλκάνια ­ το οποίο θα εκδοθεί τον ερχόμενο μήνα ­ κάνει τον
καθένα να πιστεύει ότι αυτή η σχέση είναι πολύ δύσκολο να σπάσει. Είναι το
βιβλίο για το οποίο ο Γκλένι είναι περήφανος όσο ποτέ. «Επτακόσιες σελίδες με
αιματοβαμμένη ιστορία», λέει. «Είναι η δουλειά περισσότερο ενός ιστορικού παρά
ενός δημοσιογράφου, όμως αν πέθαινα αύριο, θα ήμουν αληθινά περήφανος γι’ αυτό».

(Το βιβλίο του Μίσα Γκλένι «Τα Βαλκάνια 1804-1999: Εθνικισμός, Πόλεμος
και οι Μεγάλες Δυνάμεις» θα εκδοθεί τον Νοέμβριο από τον Οίκο Granta Books).