Δικαστικές ταλαιπωρίες από λανθασμένες εκτιμήσεις

«Όταν η αστυνομία συλλαμβάνει και στη συνέχεια οδηγεί κάποιον στον
εισαγγελέα, εκείνος είναι υποχρεωμένος να ασκήσει ποινική δίωξη. Δεν έχει τα
περιθώρια από τον νόμο να μην το κάνει επειδή του είναι συμπαθής η περίπτωση ή
επειδή η υπόθεση έχει κοινωνικό αντίκτυπο. Η Ποινική Δικονομία μας προβλέπει
την αρχή της νομιμότητος, που σημαίνει ότι όταν ο εισαγγελέας έχει ενώπιόν του
άτομο συλληφθέν για τη διάπραξη μιας αξιόποινης πράξης, οφείλει να απαγγείλει
κατηγορία. Αν ίσχυε η αρχή της σκοπιμότητος ­ όπως συμβαίνει στο αγγλοσαξονικό
δίκαιο ­ τότε θα είχε τη δυνατότητα να κρίνει και αναλόγως να ενεργήσει. Να
ασκήσει ή να μην ασκήσει ποινική δίωξη. Να σας πω ότι η αρχή της σκοπιμότητος
περιλαμβάνεται σ’ ένα σχέδιο Ποινικής Δικονομίας που, όμως, δεν έχει εισαχθεί
ακόμη προς συζήτηση. Όπως έχουν, πάντως, αυτήν τη στιγμή τα πράγματα, η
αστυνομία “δένει” τα χέρια του εισαγγελέα. Πολλές φορές συλλαμβάνεται κάποιος
για κάτι πολύ απλό, που αποτελεί την αφορμή για την κράτησή του, προκειμένου
να δοθεί ο χρόνος στην αστυνομία να διερευνήσει την ανάμειξή του σε άλλη
σοβαρότερη υπόθεση. Αυτό συμβαίνει όταν υπάρχουν υποψίες ή και πληροφορίες που
δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν αμέσως. Μπορεί, δηλαδή, να συλληφθεί
κάποιος με το πρόσχημα της επαιτείας, ενώ ο βασικός λόγος της σύλληψης είναι
άλλος. Ο εισαγγελέας όμως οφείλει να ασκήσει δίωξη και για την προσχηματική
κατηγορία. Θυμάμαι μια υπόθεση με δράστη ένα 14χρονο παιδί, που, κατά λάθος
είχε πυροβολήσει και σκοτώσει τον αδελφό του. Ο νόμος μου έδινε τη δυνατότητα
να μην ασκήσω δίωξη εναντίον του (α. 302 Π.Κ.) και έτσι έκανα. Το στάδιο του
εισαγγελέα, ωστόσο, είναι πολύ πρώιμο. Θέλει τόλμη για να κλείσει μια υπόθεση,
να τη βάλει στο αρχείο, επειδή νομίζει πως η σύλληψη είναι άδικη. Το
δικαστήριο διορθώνει συνήθως κάποιες ακραίες καταστάσεις. Εκεί υπάρχουν τα
περιθώρια να τοποθετηθούν τα πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις. Βεβαίως
λάθη έχουν γίνει, γίνονται και θα γίνονται».

Όλοι έχουμε κατά καιρούς ακούσει διαμαρτυρίες για την απονομή του Δικαίου.
Αδικημένοι νιώθουν συχνά όσοι δεν κατορθώνουν να απαλλαγούν από τις κατηγορίες
που τους βαρύνουν, αλλά και εκείνοι που θεωρούν αυστηρή την ποινή τους. Η
στέρηση της ελευθερίας, ο στιγματισμός, καθώς και η υποχρέωση καταβολής
αποζημίωσης ­ όταν πρόκειται για αποφάσεις αστικών δικαστηρίων ­ προκαλεί
πάντα αντιδράσεις, ακόμη και αδικαιολόγητες.

Όταν όμως είναι αιτιολογημένες; Όταν πράγματι δεν στοιχειοθετείται η απόφαση,
δεν προκύπτει η διάπραξη αδικήματος, δεν βοηθούν καθόλου τα στοιχεία; Ποια
απάντηση μπορεί να δώσει κάποιος στον ανυπεράσπιστο πολίτη που αδικείται;

Η απονομή του Δικαίου, ευτυχώς, περνάει από πολλά στάδια. Στις ποινικές
υποθέσεις την αρχή κάνει η αστυνομία. Συλλαμβάνει, οδηγεί στον εισαγγελέα και
ξαναεμφανίζεται στο δικαστήριο για να στηρίξει το κατηγορητήριο που συνέταξε.
Το όργανο που έχει προβεί στη σύλληψη έχει κάθε λόγο να υποστηρίξει με πάθος
την ενέργειά του. Εκτός εάν οι κατηγορούμενοι έχουν συλληφθεί μαζικά ­ σε
διαδηλώσεις, επεισόδια ­ οπότε οι μάρτυρες αστυνομικοί τις περισσότερες φορές
δηλώνουν αδυναμία να αναγνωρίσουν πρόσωπα. Σε υποθέσεις, λοιπόν, όπου το
μοναδικό επιβαρυντικό στοιχείο είναι η κατάθεση του αστυνομικού, το δικαστήριο
έχει χρέος, αλλά και δυνατότητα, να ερευνήσει εις βάθος και, αν κρίνει, να
δώσει αίσιο τέλος στη δίκη, ανεξαρτήτως των αιτιάσεων της αστυνομίας.

Το τέλος ή μάλλον η θέση μιας υπόθεσης στο αρχείο είναι δυνατόν να
πραγματοποιηθεί και νωρίτερα, προτού φτάσει η υπόθεση στο ακροατήριο, με
βούλευμα ή εισαγγελική διάταξη. Βεβαίως, για να είμαστε δίκαιοι, δεν ξεκινούν
όλες οι δικαστικές… ταλαιπωρίες από αστυνομικές ενέργειες. Πολλοί πολίτες
εξαντλούνται κυριολεκτικά στους διαδρόμους των δικαστηρίων, επί χρόνια και
χρόνια, με αφορμή μια μήνυση που υπέβαλε κάποιος εναντίον τους, συχνά για
ασήμαντο ή και ανύπαρκτο λόγο. Αντί λοιπόν να τεθεί αμέσως στο αρχείο,
ακολουθούνται όλες οι «νόμιμες» διαδικασίες. Όταν η υπόθεση τελεσιδικήσει, το
αποτέλεσμα είναι μάλλον αδιάφορο για τον μηνυθέντα. Το μόνο που επιθυμεί,
είναι να μην ξαναπεράσει ποτέ ούτε καν έξω από τα δικαστήρια. Η δικαίωση
ωστόσο ανακουφίζει κάπως τον πόνο του. Η επικύρωση της αδικίας, αντιθέτως, με
δικαστική απόφαση (δυστυχώς συμβαίνει κι αυτό), δεν καταστρέφει μόνο τον
αμέσως θιγόμενο, αλλά διαβρώνει τις σχέσεις πολίτη-κράτους που, ούτως ή άλλως,
δεν είναι ποτέ άριστες.

ΑΝΝΑ ΖΗΛΑΚΟΥ

Η δικαιοσύνη πέρασε με… κόκκινο

Περίμενε υπομονετικά στο φανάρι, για να διασχίσει κεντρικό δρόμο της Αθήνας.
Είχε έρθει στην Ελλάδα από την Αλβανία πριν από ένα χρόνο και εργαζόταν
καθαρίζοντας σπίτια. Η συμπεριφορά της και η εργατικότητά της την είχαν
βοηθήσει να βρει πολλές δουλειές, για να ζει αξιοπρεπώς με την οικογένειά της.

Την ημέρα εκείνη, περί τα τέλη Ιανουαρίου 1998, τα λεωφορεία είχαν απεργία και
η Βορειοηπειρώτισσα Άννα Ζηλάκου αγωνιζόταν να βρει ταξί, για να πάει για το
μεροκάματο. Όταν είδε το περιπολικό να σταματάει μπροστά της, ούτε καν
σκέφτηκε πως ο λόγος αφορούσε την ίδια.

Σε λίγη ώρα η 36χρονη γυναίκα βρισκόταν στο αστυνομικό τμήμα. Εις βάρος της
είχε σχηματιστεί δικογραφία με την κατηγορία της επαιτείας! Ποια ήταν τα
επιβαρυντικά στοιχεία; Το γεγονός ότι στεκόταν δίπλα στο φανάρι, που σημαίνει
κατά τις διωκτικές αρχές ότι οπωσδήποτε ζητιάνευε, καθώς και η ανεύρεση ποσού
70.000 δραχμών στην τσάντα της, το οποίο, κατά τον αστυνομικό ήταν προϊόν επαιτείας.

Πολύ γρήγορα η Άννα Ζηλάκου, μητέρα ενός 7χρονου παιδιού, οδηγήθηκε στην
Εισαγγελία της Αθήνας και από εκεί παραπέμφθηκε να δικαστεί στο Αυτόφωρο.
Πιστεύοντας πως είχε γίνει κάποιο λάθος, που θα διόρθωνε το δικαστήριο, θέλησε
να δικαστεί αμέσως. Ειδοποίησε μάλιστα και την κυρία στης οποίας το σπίτι
επρόκειτο να εργαστεί την ημέρα εκείνη, να μην ανησυχεί για την απουσία της. Η
κυρία, θεωρώντας άδικη τη σύλληψη τής Βορειοηπειρώτισσας, έσπευσε στο
δικαστήριο και ζήτησε να εξεταστεί ως μάρτυρας.

Πρώτος, όμως, εξετάστηκε ο αστυνομικός που την συνέλαβε. Ο οποίος επέμεινε πως
η κατηγορουμένη κατελήφθη να επαιτεί. Και, για του λόγου το αληθές,
επικαλέστηκε ως ατράνταχτο στοιχείο την ανεύρεση των χρημάτων που είχε πάνω
της. Τι κι αν η κυρία, στο σπίτι της οποίας εργαζόταν η Άννα Ζηλάκου,
προσπάθησε να πείσει το δικαστήριο για το αντίθετο, τι κι αν η εμφάνιση της
κατηγορουμένης δεν θύμιζε σε τίποτε ζητιάνα, τι κι αν η ίδια στην απολογία της
υποστήριξε πως τα χρήματα προορίζονταν για την πληρωμή του ενοικίου, το
δικαστήριο είχε βγάλει τα συμπεράσματά του.

«Δεν είχα ανάγκη να ζητιανέψω. Εργάζομαι και κερδίζω χρήματα», έλεγε και
ξαναέλεγε, ελπίζοντας να πείσει τους δικαστές. Ακόμη και εκείνη τη στιγμή, δεν
μπορούσε να πιστέψει πως έτσι, μόνο και μόνο επειδή στεκόταν δίπλα στο φανάρι,
θα την θεωρούσαν ύποπτη.

Κι όμως, από την έκβαση της δίκης προέκυψε ότι δεν ήταν μόνο ύποπτη, αλλά και
ένοχη! Η ποινή της; Σαράντα ημέρες φυλακή. Και όχι μόνο. Το χειρότερο ίσως από
όλα ήταν ότι το δικαστήριο διέταξε την κατάσχεση των 70.000 δραχμών, ως προϊόν
άνομης συναλλαγής.

«Αν αθωωθείτε στο Εφετείο, θα πάρετε πίσω τα χρήματά σας,» της είπε τυπικά η πρόεδρος.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΑΜΒΟΚΙΔΗΣ

Τα σκαλοπάτια οδηγούσαν στο σκαμνί

Η ανάπαυση στα σκαλιά του εισαγγελέα τον οδήγησε στο δικαστήριο

Μπορεί κάποιον να περίμενε. Ίσως ήταν κουρασμένος από τον ποδαρόδρομο και
σταμάτησε λίγο να ξεκουραστεί. Με το γουόκμαν στα αυτιά ο 19χρονος νεαρός
καθόταν στα σκαλοπάτια πολυκατοικίας στην περιοχή του Γκύζη, όταν κατάλαβε ­
γιατί δεν άκουσε αμέσως λόγω της δυνατής μουσικής ­ ότι ο κύριος που στεκόταν
μπροστά του απευθυνόταν σ’ εκείνον.

Ο Γιάννης έβγαλε τα ακουστικά και, με μεγάλη του έκπληξη, άκουσε τον κύριο να
του ζητάει να σηκωθεί αμέσως και να φύγει. Το αυστηρό του ύφος ενόχλησε τον
νεαρό σπουδαστή και, από αντίδραση, αρνήθηκε να υπακούσει. Ακόμη και όταν ο
κύριος δήλωσε στον 19χρονο την ιδιότητά του, ο Γιάννης Καλαμβοκίδης δεν
κουνήθηκε από τη θέση του.

Ο κύριος ήταν ο αντεισαγγελέας Πρωτοδικών Ιωάννης Σακκάς, ο οποίος έκρινε πως
ο νεαρός είχε υποπέσει στο αδίκημα της αυτοδικίας. «Όποιος ασκεί αυθαίρετα
αξίωση σχετική με δικαίωμα που ή το έχει πραγματικά ή από πεποίθηση το
οικειοποιείται, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι 6 μηνών», λέει το άρθρο 331 του
Ποινικού Κώδικα που ορίζει την αυτοδικία. Ως εκ της ιδιότητάς του λοιπόν ο κ.
Σακκάς έσπευσε να καλέσει την αστυνομία, προκειμένου να μη μείνει ο δράστης ατιμώρητος!

Ο Γιάννης εξακολουθούσε να κάθεται στα σκαλοπάτια της πολυκατοικίας, της
οποίας ένοικος είναι ο κ. Σακκάς, όταν είδε τα περιπολικά να καταφθάνουν. Η
παρουσία της αστυνομίας προκάλεσε την περιέργεια των γειτόνων και των
περαστικών, που μαζεύτηκαν αμέσως στον… τόπο του εγκλήματος. Όσοι είχαν
παρακολουθήσει την προηγούμενη σκηνή δεν πίστευαν στα μάτια τους όταν είδαν τα
όργανα της τάξης να συλλαμβάνουν ­ κατόπιν εισαγγελικής εντολής ­ το παιδί ως
παραβάτη του νόμου.

Τότε ήταν που ο Γιάννης συνειδητοποίησε πως το «παιχνίδι» ­ όπως το είχε δει ­
με τον διαμαρτυρόμενο, για την κατάληψη της σκάλας, κύριο, ήταν σοβαρό. Και
αντέδρασε, όπως θα αντιδρούσε οποιοδήποτε παιδί αυτής της ηλικίας αν βρισκόταν
στη θέση του. Μαζί του αντέδρασαν και όλοι οι παρευρισκόμενοι, χωρίς ωστόσο να
κάμψουν τον εισαγγελέα. Μία κυρία μάλιστα προσποιήθηκε πως ήταν θεία του
Γιάννη, προσπαθώντας μ’ αυτόν τον τρόπο να μεταπείσει τον κ. Σακκά.

Όλες οι προσπάθειες όμως αποδείχθηκαν μάταιες. Ο νεαρός οδηγήθηκε στο
αστυνομικό τμήμα Κυψέλης όπου κρατήθηκε έως την επομένη. Εναντίον του ο κ.
Σακκάς υπέβαλε μήνυση για αυτοδικία και για εξύβριση. Ο εισαγγελέας Ποινικής
Αγωγής Αθηνών, στον οποίο παραπέμφθηκε ο Γιάννης Καλαμβοκίδης, δεν άσκησε
δίωξη εναντίον του, επειδή ο μηνυτής υπηρετεί στην Εισαγγελία της Αθήνας.
Διαβίβασε τη δικογραφία στην Εισαγγελία Εφετών, από όπου ορίστηκε ως αρμόδια η
Εισαγγελία Θηβών. Από εκεί ασκήθηκε η ποινική δίωξη κατά του νεαρού, ο οποίος
δικάζεται στις 23 Νοεμβρίου από το Μονομελές Πρωτοδικείο της πόλης και για τα
δύο αδικήματα που ο κ. Σακκάς έκρινε πως διέπραξε εις βάρος του.