ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η οικογένειά του, ο θάνατος

«Είμαστε ένοχοι για το ότι επιζήσαμε από τα ναζιστικά στρατόπεδα;». Για να
απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, ο Πωλ Στάινμπεργκ χρειάστηκε μισό αιώνα.

Πωλ Στάινμπεργκ: «Ένα δεύτερο Άουσβιτς είναι μαθηματικά αδύνατο»

Στο βιβλίο του «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος», που κυκλοφόρησε πέρυσι στα
ελληνικά από τις εκδόσεις ΑΓΡΑ, ο Πρίμο Λέβι αναφέρεται κάπου σ’ ένα νεαρό
συγκρατούμενό του στο Λάγκερ, τον Ανρί, που είχε το μονοπώλιο στη διακίνηση
των ειδών αγγλικής προέλευσης και που μια φορά έγινε αντιληπτός να τρώει ένα
πραγματικό βραστό αυγό. «Θα έδινα πολλά να μάθω για την τωρινή ζωή του, αλλά
δεν θα ήθελα να τον ξαναδώ», σημειώνει ο συγγραφέας. Ο Λέβι πέθανε το 1987 και
δεν ξαναείδε τον Ανρί. Και πέρασαν αρκετά χρόνια ακόμη για να καταλάβει ο Πωλ
Στάινμπεργκ ότι η ελάχιστα κολακευτική αναφορά του μεγάλου ιταλοεβραίου
συγγραφέα αφορούσε τον ίδιο.

Ο Λέβι έγραψε το βιβλίο του το 1947, τρία χρόνια μετά την απελευθέρωσή του. Ο
Στάινμπεργκ, αντίθετα, χρειάστηκε πενήντα χρόνια για να τελειώσει το δικό του.
Κι αυτό, λέει στην «Ελ Παΐς», επειδή έπρεπε να εκπληρωθούν τρεις προϋποθέσεις.
Να έχει αρκετό χρόνο ώστε να βυθίζεται μέρα και νύχτα, ξύπνιος και
κοιμισμένος, σ’ εκείνο τον κόσμο. Να διαθέτει καλή φυσική και πνευματική
υγεία. Και να νικήσει τη δύναμη της αδράνειας που αρνείται τον πόνο και σου
επιτρέπει να επιβιώνεις. Τρεις από τους γνωστότερους επιζήσαντες, ο Λέβι, ο
Ζαν Αμερύ και ο Μπρούνο Μπετελέμ, δεν άντεξαν και κάποια στιγμή έδωσαν τέλος
στη ζωή τους.

Στον ίδιο πειρασμό παραλίγο να υποκύψει και ο Στάινμπεργκ όταν άρχισε να
γράφει το βιβλίο. Εγκατέλειψε έτσι την προσπάθεια και την ξανάπιασε αργότερα.
Τελικά τα κατάφερε. Στο «Χρονικό του Σκοτεινού Κόσμου» δεν προσπαθεί να
δικαιολογηθεί, αλλά να απελευθερωθεί. Παραδέχεται ότι προσπαθούσε με κάθε
τρόπο να κερδίσει τη συμπάθεια των «Κάπος» για να κερδίσει μισή ακόμα δόση
σούπας, μια ώρα λιγότερη δουλειάς, λίγα λεπτά ακόμη στη ζέστη του
αφοδευτηρίου. Ποιος μπορεί να τον κρίνει; Δεν ήταν παρά 17 ετών.

Βαριά άρρωστος σήμερα, ο Στάινμπεργκ μιλάει για τον επερχόμενο θάνατό του με
εντιμότητα και ηρεμία, σχεδόν με ανακούφιση. «Όσοι επιζήσαμε στο Άουσβιτς
έχουμε μια ειδική σχέση με τον θάνατο. Ο θάνατος ήταν για μας ένας μόνιμος
σύντροφος, κάθε νύχτα βρισκόταν στο πλευρό μας. Ο θάνατος είναι η οικογένειά
μου και δεν μου προκαλεί καμιά μεταφυσική ανησυχία. Αντίθετα, κατευθύνομαι
προς το μέρος του με μια ακραία περιέργεια: θέλω να γνωρίσω τις συνθήκες της
μετάβασής μου από τη ζωή στον θάνατο. Επέζησα 50 φορές: έριχνα το νόμισμα και
διάλεγα πάντα τη σωστή πλευρά. Ως επιστήμονας, θα έπρεπε να έχω βγάλει το
συμπέρασμα ότι είμαι αθάνατος. Γνωρίζω όμως ότι σε έξι μήνες θα είμαι νεκρός».

Ο κόσμος που θα αφήσει πίσω του θα είναι πιο τυχερός. Η επανάληψη του
Άουσβιτς, λέει ο Στάινμπεργκ, είναι μαθηματικά αδύνατη. Απόδειξη γι’ αυτό
είναι η μνήμη, αυτή η δύσκολη άσκηση του «καταγράφειν εντίμως».