ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο φόβος των ημίθεων

Τι συνέβη έτσι ξαφνικά; Μας έφυγε όλη η «μαγκιά»; Ο υπερ-άνθρωπος, ο
μετα-άνθρωπος, ο νεο-κατασκευαστής της πλάσης μετεβλήθη σε κλάσματα
δευτερολέπτου σε ένα τρομαγμένο ανθρωπάκι που προκαλεί, ικετεύει, ζητιανεύει
λίγη ασφάλεια, λίγη βεβαιότητα, λίγη συμπόνια. Από τη φύση ή από τις κρυμμένες
σκοτεινές δυνάμεις;

Το ζώο δεν φοράει φυλαχτά.

Ο άνθρωπος όμως φοράει.

Μ. Oraison, Τύχη και Ζωή

Ο άνθρωπος γίνεται προληπτικός όταν νιώθει αδύναμος. Η τεχνολογία και η
επιστήμη δεν έχουν φθάσει ακόμα στην Απόλυτη Γνώση της κυριαρχίας (επί
φυσικών, ψυχικών, σωματικών και κοινωνικών φαινομένων) και αυτό το έλλειμμα
τείνει να καλυφθεί από στοιχεία απόκρυφων επιστημών (που υποτίθεται πως είχαν
οριστικά εκτοπισθεί από τον σκληρό δίσκο των computers). Αντί να προσφεύγουμε
σε στατιστικούς, μαθηματικούς, σοφούς διανοητές στρεφόμαστε προς τους
οιωνοσκόπους, τους ιερείς και τους «προφήτες», κοιτάζουμε τα σκυλιά στα μάτια
(μήπως και διακρίνουμε κάποιο «σημάδι»), θερμομετρούμε το νερό και πιστεύω ότι
αν συνεχίσουμε έτσι, σε λίγο θα θυσιάζουμε και αμνούς ή άλλα σφάγια για να
προγνώσουμε ­ μέσω των εντοσθίων τους ­ το μέλλον μας.

Ο επιστημονικός θετικισμός δεν κατάφερε να εξοβελίσει τους αρχέγονους φόβους.
Ο πρωτόγονος άνθρωπος πίστευε ότι ο κόσμος ήταν γεμάτος από αόρατες δυνάμεις.
Ο σύγχρονος άνθρωπος νόμισε ότι θα τις βρει και θα τις ελέγξει ή θα τις
καθυποτάξει. Η μοίρα όμως δεν μετριέται με μοιρογνωμόνια. Κι έτσι αντί το
ρολόι να δείξει το 2000, ετοιμάζεται να ξαναγράψει «έτος 0».

Η ψυχική μας σχέση με τους σεισμούς αρχίζει να παίρνει «ανιμιστικά»
χαρακτηριστικά. Προσπαθούμε να εισχωρήσουμε στην ψυχή του Εγκέλαδου (σαν να
επρόκειτο για «ανθρώπινο ον») και να επηρεάσουμε ­ με μαύρη ή λευκή μαγεία
(δηλαδή με ξόρκια ή με προσευχές) ­ τις αποφάσεις του. Δεν μένει παρά να
αναζητήσουμε ένα «τοτέμ» που θα μας προειδοποιεί για τις επερχόμενες
καταστροφές. Η σύγκρουση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις προσπάθειές μας
να την κατανοήσουμε και να την ελέγξουμε άλλοτε μας βγάζει νικητές κι άλλοτε
ηττημένους. Πάντοτε όμως στα «σημεία». Κανείς ώς αυτή την ώρα δεν έχει βγει
«νοκ άουτ». Και ούτε πρόκειται να συμβεί κάτι τέτοιο. Η αρμονία του Σύμπαντος,
άρα και η επιβίωση του ανθρώπινου γένους, διαταράσσεται όταν τίθεται ζήτημα
επικυριαρχίας. Κι έτσι, με ένα «κρακ», σε λίγα δευτερόλεπτα, ο master
ξαναγίνεται ίσος με τα άλλα στοιχεία / όντα.

Πόσο αλλόκοτο μάς φαίνεται όταν ένας σύγχρονος καλοντυμένος κύριος εκτός από
σωματοφύλακα (για την προσωπική του ασφάλεια) έχει πλέον κοντά του έναν
μηχανικό (για την ασφάλεια του σπιτιού του) και ένα μέντιουμ (για την
«ασφάλεια» του μέλλοντός του). Όλες όμως αυτές οι συνταγές δεν αρκούν για την
επίτευξη ψυχικής ηρεμίας. Ο σύγχρονος άνθρωπος, ο μετα-πολιτισμένος, υποφέρει
από υπερεντάσεις του υποσυνείδητου. Το πεπρωμένο, η τύχη ή η συγκυρία μάς
παίζουν παιχνίδια που αναγκάζουν ακόμα και τον πιο ψύχραιμο και θετικιστή να
αρχίσει «να ψάχνεται». Πώς είναι δυνατό εμείς που ταξιδεύουμε στο Διάστημα,
που κλωνοποιούμε τα όντα, που παγκοσμιοποιούμε τις οικονομίες, πώς είναι
δυνατό (ή και ανεκτό ακόμα) να περάσουμε μέσα σε 10” από τη μεγάλη διαβίωση
στη μικρή επιβίωση; Πού να βρούμε τη δύναμη να αντικαταστήσουμε τα μακρόπνοα
πλανητικά σχέδιά μας με μια «ζωή με το κομμάτι», μια «ύπαρξη», μέρα με τη
μέρα, χωρίς κανονικότητες, βεβαιότητες, ορθολογισμούς, correct συμπεριφορές;

Η «φιλοσοφία των καθηγητών» έχει καταντήσει ανιαρή στο σημείο αυτό. Παρά τις
επεξηγήσεις και τις αποσαφηνίσεις ο άνθρωπος παραμένει «εκτεθειμένος στα
σημεία των καιρών».

Η αιφνίδια συνειδητοποίηση ότι η ευτυχία μας (όσοι εξακολουθούμε να πιστεύουμε
σ’ αυτήν) δεν είναι τίποτε άλλο από μια λεπτή ισορροπία, μια συνεχής
σχοινοβασία ανάμεσα στην ελπίδα και στον φόβο, στη ζωή και στον θάνατο, στην
ασφάλεια και τον κίνδυνο, ίσως μας απελευθερώσει από τα άγχη για «εδώ και
τώρα» επιτυχία (οικονομικά κυρίως νοούμενη). Όταν κουνιέται το έδαφος και μαζί
της «το σύστημα», μοιάζει σχεδόν μάταιο να θέλουμε να κατακτήσουμε κάτι που
ποτέ δεν θα μας ανήκει απόλυτα (είτε αυτό αφορά τη Γη είτε τους ανθρώπους).
Στο τηλεγράφημα που λάβαμε από το παρελθόν, μη βιαστούμε να απαντήσουμε με
τεχνο-λογικούς όρους. Ίσως χρειαστεί κάτι να αφαιρέσουμε από τη ζωή μας. Μια
ζωή που έχει δομηθεί με προσθέσεις και πολλαπλασιασμούς.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.