Τα νέα αφεντικά του πλανήτη

Είναι εκατό και επιβάλλουν τον δικό τους νόμο στην παγκόσμια οικονομία. Με
επικεφαλής την General Electric, τη Ford και τη Shell, οι εκατό αυτές
εταιρείες είναι τα νέα αφεντικά του κόσμου, με κύκλο εργασιών 2,1
τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Ακόμα και τα Ηνωμένα Έθνη εκφράζουν πια την
ανησυχία τους για την ισχύ και την επιρροή τους.

Τη στιγμή που ο Γάλλος πρωθυπουργός Λιονέλ Ζοσπέν διαβεβαιώνει ότι η
«παγκοσμιοποίηση δεν καθιστά ανίσχυρα τα κράτη», έρχεται να τον διαψεύσει η
έκθεση για τις διεθνείς επενδύσεις της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το
Εμπόριο και την Ανάπτυξη (Cnuced), αποδεικνύοντας την τεράστια ισχύ των
κυρίαρχων βιομηχανικών και επιχειρηματικών ομίλων της παγκοσμιοποίησης. Είναι
εκατό και με επικεφαλής την General Electric, τη Ford και τη Shell είναι τα
νέα αφεντικά του κόσμου. Με δραστηριότητες σε όλο τον κόσμο επιβάλλουν τις
απόψεις τους και είναι, όπως υπογραμμίζει η έκθεση της Cnuced, «η κινητήριος
δύναμη του συστήματος της παγκοσμιοποιημένης παραγωγής».

Κατά τις εκτιμήσεις της Cnuced, οι μεγάλες αυτές εταιρείες που είναι στην
συντριπτική τους πλειονότητα αμερικανικές και ευρωπαϊκές, έχουν στο εξωτερικό
ενεργητικό ύψους 1,8 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, απασχολούν έξι εκατομμύρια
εργαζομένους σε όλο τον κόσμο και πραγματοποιούν κύκλο εργασιών 2,1
τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

60.000 εταιρείες

«Και τότε, πήρε το μικρόφωνο και είπε: Το κράτος δεν μπορεί να τα κάνει όλα!» Χα, χα, χα. Σκίτσο από τη «Monde»

Εκτός από αυτούς τους κολοσσιαίους ομίλους, η Cnuced καταγράφει άλλες 60.000
διακρατικές εταιρείες, οι οποίες στηρίζονται σε 300.000 και πλέον θυγατρικές
στο εξωτερικό. «Αντιπροσωπεύουν το 25% της παγκόσμιας παραγωγής. Το 1998, μόνο
οι θυγατρικές του εξωτερικού πραγματοποίησαν συνολικά κύκλο εργασιών ύψους 11
τρισεκατομμυρίων δολαρίων σε σύγκριση με τα 7 τρισεκατομμύρια δολάρια των
διεθνών εξαγωγών», υπογραμμίζει η έκθεση.

Το 1998, οι άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό ­ εργαλείο της παγκοσμιοποίησης
της παραγωγής ­ ανήλθαν σε 64 δισεκατομμύρια δολάρια, σημείωσαν δηλαδή αύξηση
κατά 39% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Κρίση στην Ασία, ύφεση στην Ιαπωνία,
κατάρρευση στη Ρωσία, τίποτε δεν κατόρθωσε να σταματήσει αυτές τις εταιρείες
από την ξέφρενη αναζήτηση της παγκοσμιοποίησης.

Αντιθέτως, προσαρμόστηκαν αμέσως στις περιστάσεις: τη στιγμή που οι
αναπτυσσόμενες χώρες δέχονταν το 1997 το 37% των διεθνών επενδύσεων, τον
περασμένο χρόνο δεν έλαβαν παρά μόνο το 25%. Η μεγάλη ροή ξένων κεφαλαίων
έγινε μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής. Σχεδόν τα δύο τρίτα των κεφαλαίων που
επενδύθηκαν τον περασμένο χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες προέρχονταν από την
Ευρώπη, ενώ το 55% των αμερικανικών επενδύσεων κατευθύνθηκε προς την Ευρωπαϊκή
Ένωση. Αιτία αυτής της θεαματικής αύξησης είναι το κύμα των συγχωνεύσεων, που
διευρύνεται και στις δύο ακτές του Ατλαντικού. Συγχωνεύσεις όπως της
Daimler-Benz με την Chrysler ή της ΒΡ με την Amoco δημιουργούν πρωτόγνωρους
γίγαντες. Η ιδιωτικοποίηση του δημοσίου τομέα, η απελευθέρωση των
προστατευμένων άλλοτε αγορών και η ενίσχυση του ανταγωνισμού εξηγούν αυτή την
ευρεία αναδιοργάνωση της παραγωγής. Επεκτεινόμενες στις δυτικές χώρες, οι
μεγάλες εταιρείες εγκαταλείπουν τα αναπτυσσόμενα κράτη. Ανάμεσα στις πλούσιες
και τις φτωχές χώρες το χάσμα διευρύνεται διαρκώς. Ορισμένες μάλιστα περιοχές
αποκλείονται εντελώς. Η αφρικανική ήπειρος δεν έλαβε τον περασμένο χρόνο παρά
το 1,3% των διεθνών επενδύσεων. Η Ασία, ευνοούμενη στο παρελθόν των μεγάλων
εταιρειών, είδε τις ξένες επενδύσεις να μειώνονται κατά 11%, λόγω της
οικονομικής κρίσης που σοβεί στην περιοχή.

Αυτή η αδιαφορία των μεγάλων εταιρειών απέναντι στις αναπτυσσόμενες χώρες
προκαλεί την ανησυχία της Cnuced, η οποία επισημαίνει ότι η προσέλκυση των
ξένων επενδύσεων είναι απαραίτητη, αλλά «όχι υπό οποιουσδήποτε όρους». Η
πολιτική του laissez-faire, η οποία εφαρμόστηκε από αρκετές χώρες για να
προσελκύσουν τις μεγάλες εταιρείες, αποδείχτηκε περισσότερο καταστρεπτική από
ευεργετική. Επιπλέον, η στρατηγική που βασίζεται στο χαμηλό εργατικό κόστος
φθάνει γρήγορα στα όρια της. «Η φθηνή εργασία εξακολουθεί να δίνει
ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, αλλά η σημασία της μειώνεται. Επιπλέον, δεν
αποτελεί βάση για διαρκή ανάπτυξη», επισημαίνει η Cnuced, η οποία υπογραμμίζει
ότι σημαντικό στοιχείο αναδεικνύεται πλέον η κατάρτιση και η ποιότητα της
εργατικής δύναμης, οι υπηρεσίες και η υποδομή, και τα δίκτυα διανομής.

«Στο πλαίσιο της φιλελευθεροποίησης και της παγκοσμιοποίησης, οι χώρες έχουν
ελάχιστα περιθώρια ελιγμών για να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των εταιρειών ­
εθνικών και ξένων», παραδέχεται ο Ρούμπενς Ρικουπέρο, γενικός γραμματέας της
Cnuced. Απαλλαγμένες από τα όποια διοικητικά εμπόδια και ξέροντας ότι
αποτελούν τους απαραίτητους μοχλούς της οικονομίας, οι μεγάλες διεθνείς
εταιρείες γνωρίζουν ότι εναπόκειται στη θέλησή τους να λάβουν υπόψη τους τα
συμφέροντα των χωρών όπου έχουν επεκταθεί. Το ερώτημα είναι αν θα δεχθούν να
αναλάβουν αυτή την κοινωνική ευθύνη τους. «Αν οι εταιρείες – κολοσσοί δεχθούν
αυτή την πρόκληση, θα συμβάλουν σε μια διαδικασία παγκοσμιοποίησης η οποία θα
είναι λιγότερο επιρρεπής σε κρίσεις.