ΔΡΟΜΟΙ

Κυλάει…

… πάντα προς τα εμπρός, μας οδηγεί από το χάραμα στο δειλινό, από τη γέννηση
στον θάνατο. Μας κυριεύει η συγκλονιστική εντύπωση πως ο χρόνος κυβερνά τη ζωή
μας σαν μια δύναμη που κανείς ποτέ δεν μπορεί να σταματήσει ­ το ρολόι
συνεχίζει πάντα να χτυπάει στον ανελέητο ρυθμό του. Τι γίνεται όμως αν ο
χρόνος δεν υπάρχει, αν δεν είναι παρά μονάχα μια αυταπάτη, αν το Σύμπαν δεν
έχει ούτε αρχή ούτε τέλος, αν δεν υπάρχει ούτε παρελθόν ούτε μέλλον; Αυτήν
ακριβώς την προκλητική θεωρία διατυπώνει ο Τζούλιαν Μπάρμπουρ, Βρετανός
φυσικός που έχει περάσει όλη του τη ζωή παλεύοντας με την ιδέα πως δεν υπάρχει
χρόνος. Οι συνάδελφοί του δεν έσπευσαν να απορρίψουν την παράδοξη θεωρία του.
Αντίθετα, συνωθούνται κάθε τόσο σε κάποια αίθουσα διαλέξεων για να την
ακούσουν. Γιατί όλοι τους παραδέχονται πως η έννοια του χρόνου είναι ένα
μεγάλο και άλυτο πρόβλημα για την επιστήμη.

Το πρόβλημα…

… με τον χρόνο, λέει ο Μπάρμπουρ, είναι πως κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει με
αδιαμφισβήτητους όρους τι ακριβώς είναι. «Όσο περισσότερο τον εξετάζω, τόσο
περισσότερο σκέφτομαι πως δεν υπάρχει. Υπάρχει βέβαια αυτή η τρομακτικά ισχυρή
εντύπωση πως ζούμε σε έναν κόσμο που πάντα κινείται προς τα εμπρός πάνω σε μία
ευθεία και πως αυτή η ευθεία είναι πάντα ίδια για όλους μας. Μα δεν θα πει πως
ο χρόνος υπάρχει μόνο και μόνο επειδή αισθανόμαστε τη ροή του. Τα φαινόμενα
μπορεί να απατούν. Η Γη μας φαίνεται απόλυτα σταθερή, μολονότι κινείται γύρω
από τον Ηλιο».

Στο βιβλίο του…

… «Το τέλος του Χρόνου» (εκδ. Weidenfeld & Nicolson), ο Μπάρμπουρ
ισχυρίζεται ότι ζούμε μέσα σε ένα αιώνιο παρόν ­ αισθανόμαστε μόνο στιγμές τις
οποίες ονομάζουμε «τώρα». Κάθε «τώρα» είναι μια απόλυτα αυτοτελής στιγμή
ύπαρξης. Ο εγκέφαλός μας μπορεί να μας λέει άλλα πράγματα ­ γιατί έχουμε
αναμνήσεις, νιώθουμε πως έχουμε παρελθόν, βλέπουμε κίνηση, έχουμε την ακλόνητη
εντύπωση πως το ρολόι μετράει σταθερά το πέρασμα του χρόνου ­ αλλά όλα αυτά
δεν είναι παρά μια πελώρια αυταπάτη.

Αν ο χρόνος…

… του Νεύτωνα ήταν «μονοδιάστατος» και του Αϊνστάιν «σχετικός», ο χρόνος του
Μπάρμπουρ είναι «ακίνητος». Ο Λι Σμόλιν, καθηγητής της Φυσικής στο
Αυτοκρατορικό Κολλέγιο του Λονδίνου συμφωνεί με τον Μπάρμπουρ: «Η ροή του
χρόνου είναι μια λανθασμένη ιδέα. Ας πάρουμε για παράδειγμα δυο ανθρώπους που
μιλούν στο τηλέφωνο. Χρειάζεται ένα χρονικό διάστημα για να ταξιδέψει το
ηχητικό σήμα στην τηλεφωνική γραμμή. Έτσι, ο χρόνος που ο ένας από τους δύο
ανθρώπους λέει κάτι στο τηλέφωνο και ο άλλος το ακούει είναι δύο διαφορετικές
στιγμές». Μερικοί λένε πως το Σύμπαν έχει να κάνει με την αιτία και το
αποτέλεσμα και πως αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από την ύλη και τον χώρο.
Κάθε συμβάν προκαλεί ένα άλλο. Υπάρχει μια λογική συγκρότηση του Σύμπαντος και
αυτή ακριβώς βρίσκεται πίσω από την αντίληψη που έχουμε για τον χρόνο. (Ο
Τζούλιαν Μπάρμπουρ θα μιλήσει για τη θεωρία του στην Οικονομική Σχολή του
Λονδίνου, στις 28 Οκτωβρίου.)