ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ειδικευμένοι κρετίνοι

«Δύο μόνον πράγματα δεν έχουν όρια: το σύμπαν και η βλακεία. Και για το
πρώτο δεν είμαι σίγουρος». Άλμπερτ Αϊνστάιν.

«Ίσως γίνει ύφεση, ίσως και όχι». «Είσαι έτοιμος για το Νόμπελ Οικονομίας» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Οι αρχές του Κάνσας έκριναν πρόσφατα ότι η θεωρία της εξέλιξης παρουσιάζει
κενά και αποφάσισαν να διαγράψουν τον Δαρβίνο από τη διδακτέα ύλη των
σχολείων. Σ’ όλο τον υπόλοιπο κόσμο, οι εχέφρονες άνθρωποι έχουν βέβαια άλλη
γνώμη και γνωρίζουν καλά ότι ο Δαρβίνος είχε δίκιο όταν μιλούσε για τη φυσική
επιλογή των πιο ευπροσάρμοστων (των υγιών, των ισχυρών, των ευφυών) έναντι
εκείνων που παρουσιάζουν μεγαλύτερη δυσκολία προσαρμογής. Και τότε πώς
εξηγείται ότι ύστερα από τουλάχιστον τρία εκατομμύρια χρόνια διαρκούς εξέλιξης
του ανθρώπου, η βλακεία όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί αλλά ζει και βασιλεύει;
Μία μόνο μπορεί να είναι η απάντηση, που επιβεβαιώνεται και με απλή παρατήρηση
των ατόμων που επιλέγονται από την κοινωνία για διοικητικές θέσεις: η βλακεία
συνιστά ένα εξελικτικό πλεονέκτημα. Η ευφυία, αντίθετα, αποτελεί μειονέκτημα,
εμπόδιο, κάτι σαν αναπηρία.

Στο βιβλίο του που μόλις κυκλοφόρησε στην Ιταλία με τον προκλητικό τίτλο
«Όποιος δεν διαβάσει αυτό το βιβλίο είναι βλάκας» (εκδ. Garzanti), ο Ολιβιέρο
Πόντε ντι Πίνο ερευνά με συστηματικό τρόπο τη βλακεία μέσα από 565 ρητά που
προέρχονται από τον χώρο της φιλοσοφίας, της τηλεόρασης, της λογοτεχνίας, της
επιστήμης. Αυτός ο τελευταίος τομέας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η
σύγχρονη επιστήμη έχει σημειώσει σημαντικές προόδους ακολουθώντας τη λεγόμενη
αναγωγική μέθοδο, την ανάλυση δηλαδή ενός σύνθετου προβλήματος σε επιμέρους
απλούστερα προβλήματα τα οποία μπορούν ευκολότερα να επιλυθούν. Η μέθοδος αυτή
οδηγεί στον πολλαπλασιασμό των ειδικοτήτων και σε μια όλο και μεγαλύτερη
ειδίκευση των ερευνητών, που γνωρίζουν το παν για το τίποτα και τίποτα για το
Παν. Στην ακραία του μορφή, σημειώνει η «Στάμπα», αυτός ο μηχανισμός οδηγεί
στην ανησυχητική μορφή του «Ειδικευμένου Κρετίνου», συγγενή μ΄ εκείνη του
«Πανέξυπνου Κρετίνου».

Ο Ντέρικ ντε Κέρκχοουβ, μαθητής του ΜακΛούαν, υποστηρίζει ότι μαζί με το
Internet έχει γεννηθεί μια γνωστική μετα-ευφυία: η δικτύωση εκατομμυρίων
ηλεκτρονικών υπολογιστών επιτρέπει σε ισάριθμους ανθρώπους όπου κι αν
βρίσκονται να επικοινωνούν μεταξύ τους με μεγάλη ταχύτητα, σαν να μοιράζονταν
έναν τεράστιο εγκέφαλο. Αν όμως μαζί με τους υπολογιστές (μηχανήματα παρόμοια
με τους ειδικευμένους κρετίνους) επικοινωνούν μεταξύ τους ειδικευμένοι
κρετίνοι με σάρκα και οστά, το αποτέλεσμα δεν θα είναι μια απέραντη μετα-βλακεία;

Βασανιστικά ερωτήματα, στα οποία ο καθένας μπορεί να δώσει τη δική του
απάντηση ­ χαρακτηρίζοντας επιπλέον βλάκα όποιον δεν συμφωνεί μαζί του. Αν
πάντως ο Πόντε ντι Πίνο βρισκόταν τις τελευταίες μέρες στην Ελλάδα, θα γνώριζε
μια ενδιαφέρουσα κατηγορία ανθρώπων (δυστυχώς όχι μόνον από τον τομέα της
επιστήμης) που θα μπορούσε να περιλάβει στην επόμενη έκδοση του βιβλίου του:
είναι εκείνοι που, μολονότι θα χαρακτηρίζονταν μάλλον ευφυείς, προσπαθούν για
άγνωστους λόγους με τις δηλώσεις και με τις πράξεις τους να αποδείξουν ότι
είναι βλάκες.