Σύντομα πρόβλεψη σεισμών για διάρκεια 3 ή 5 χρόνων

Και πρόγνωση σεισμών από το τέλος του χρόνου. Μια μέθοδο μεσοπρόθεσμης
πρόγνωσης των σεισμών θα είναι σε θέση να ανακοινώσουν σε μερικούς μήνες ο
ομότιμος καθηγητής Γεωφυσικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κ. Βασίλης
Παπαζάχος και οι συνεργάτες του.

Όπως λέει σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο κ. Παπαζάχος, σύμφωνα με αυτήν τη
μέθοδο, οι επιστήμονες θα μπορούν να ξέρουν πού και πότε θα συμβεί (όπως και
τι μέγεθος θα έχει) ο σεισμός, ο οποίος αναμένεται σε μια περιοχή στα επόμενα
τρία ή πέντε χρόνια. Ως προς τον σεισμό της Αθήνας, ο κ. Παπαζάχος σημειώνει
ότι οι καταστροφές που αυτός προκάλεσε προβληματίζουν έντονα τους ειδικούς για
το αν ορισμένες περιοχής της Αττικής ­ ενδεχομένως και ολόκληρου του
Λεκανοπεδίου ­ καλύπτονται από το φάσμα προστασίας του ισχύοντος αντισεισμικού κανονισμού.

Ο κ. Παπαζάχος θεωρεί πολύ πιθανόν, σχεδόν βέβαιο, ότι ο συντελεστής σεισμικής
επικινδυνότητας για την Αθήνα θα αλλάξει (από την κλίμακα 2, που ήταν μέχρι
σήμερα, στην κλίμακα 3). Σύμφωνα με τον ισχύοντα αντισεισμικό κανονισμό, που
άρχισε να εφαρμόζεται μετά τον σεισμό της Κοζάνης, το 1995, η Ελλάδα
κατατάσσεται σε τέσσερις ζώνες σεισμικής επικινδυνότητας. Περιοχές με υψηλή
σεισμικότητα (όπως τα Ιόνια Νησιά) συγκαταλέγονται στην 4η κατηγορία-ζώνη, η
Θήβα στην 3η και η Αθήνα με τη Θεσσαλονίκη στη 2η. Κάτι τέτοιο σημαίνει
πρακτικά ότι (εκτός από τους ελέγχους που πραγματοποιούν οι μηχανικοί) τα νέα
κτίρια αλλά και τα δημόσια έργα υποδομής θα κατασκευάζονται στο εξής με
αυστηρότερα κριτήρια και περισσότερο ενισχυμένα με σκυρόδεμα και σίδηρο.

«Μόλις ολοκληρωθεί η ανάλυση όλων των δεδομένων από το πυκνό δίκτυο
επιταχυνσιογράφων που αναπτύχθηκε στην Πάρνηθα, τότε θα δούμε αν πρέπει να
αναθεωρηθεί ο Αντισεισμικός Κανονισμός για την Αττική. Δηλαδή αν πρέπει να
αλλάξει ο τρόπος που θα χτίζονται στο εξής τα σπίτια. Και πιστεύω ότι η Αθήνα
θα χρειαστεί να μπει στην τρίτη κλίμακα επικινδυνότητας», είπε ο κ. Παπαζάχος.

Για τα κτίρια που υπέστησαν ζημιές από τον σεισμό επισημαίνει ότι θα πρέπει να
ελέγχονται οπωσδήποτε δύο παράμετροι. Το έδαφος θεμελίωσης και οι κατασκευές,
δηλαδή αν εφαρμόστηκαν με βάση τον αντισεισμικό κανονισμό που ισχύει μέχρι
σήμερα. Όπως εξηγεί, στο Μενίδι, τα Λιόσια, τη Μεταμόρφωση και σε άλλες
περιοχές που χτυπήθηκαν περισσότερο από τον Εγκέλαδο υπάρχουν απαγορευτικά
εδάφη θεμελίωσης (πολυώροφα κτίρια χτίστηκαν πάνω σε προσχώσεις και
μπαζώματα), στα οποία απαιτούνταν ενισχυμένες κατασκευές. Το πιο βασικό αυτήν
τη στιγμή είναι να ελεγχθεί προσεκτικά αν έγιναν οι βελτιώσεις που προβλέπει ο
Κανονισμός Αντισεισμικής Προστασίας για τέτοια εδάφη. Στη συνέχεια θα πρέπει
να ελεγχθεί αν έχει υποστεί βλάβες ο φέρων οργανισμός κάθε κτιρίου ξεχωριστά,
αφού όταν πέφτει μια οικοδομή και η διπλανή δεν παθαίνει τίποτα δεν είναι θέμα
υπεδάφους, αλλά κακοτεχνίας.

Βασίλης Παπαζάχος: Η Αθήνα θα χρειαστεί να μπει στην τρίτη κλίμακα επικινδυνότητας

Πάντως, το μεγαλύτερο πρόβλημα στην Ελλάδα ­ που είναι η 6η χώρα παγκοσμίως
από άποψη σεισμικότητας, σύμφωνα με τον κ. Παπαζάχο, δεν είναι η αλλαγή του
αντισεισμικού κανονισμού, αλλά η διαδικασία ελέγχων στα ιδιωτικά κτίρια. Όπως
εξηγεί, ο σεισμός της Αθήνας αποκάλυψε για άλλη μία φορά ότι ενώ υπάρχουν
μηχανισμοί ελέγχων των δημοσίων κτιρίων στα ιδιωτικά κτίρια η κατάσταση είναι
απελπιστική, αφού ουσιαστικά δεν γίνεται κανένας έλεγχος. «Η εφαρμογή του ΑΣΚ
είναι ζήτημα καλής διάθεσης του ιδιώτη μηχανικού ­ που αναλαμβάνει τη μελέτη
­, του εργολάβου και του ιδιοκτήτη. Η Πολιτεία δεν κατάφερε ακόμα να βρει τις
διαδικασίες ελέγχου. Δεν υπάρχει θεσμικό πλαίσιο. Σε αυτό υστερούμε πάρα πολύ.
Τουλάχιστον ας το εφαρμόσει στα ξενοδοχεία, στα εργοστάσια και σε άλλα μεγάλα
ιδιωτικά κτίσματα. Για παράδειγμα, τα μεγάλα πολυώροφα ξενοδοχεία της Ρόδου.
Έχουν γίνει έλεγχοι; Υπάρχει κάποιος επίσημος φορέας που να βεβαιώνει ότι
τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες κατασκευής;», αναρωτιέται.

Από τον πρόσφατο σεισμό, υπογραμμίζει, επιβάλλεται να διδαχθούμε όλοι. Για τις
ιδιωτικές κατασκευές που αποτελούν ­ κατά την άποψη του ­ «την αχίλλειο πτέρνα
των μεγαλουπόλεων», προτείνει μεταξύ άλλων να συγκροτηθεί ειδικό σώμα από
μηχανικούς του Δημοσίου που θα επισκέπτονται αιφνιδιαστικά τα υπό ανέγερση
κτίρια και θα ελέγχουν αν εφαρμόζεται η μελέτη κατασκευής. «Συνεχείς έλεγχοι
στη διαδικασία κατασκευής. Μόνον έτσι θα περιοριστεί στο ελάχιστο το
ενδεχόμενο κατάρρευσης κτιρίων από μεγάλο σεισμό», επισημαίνει.

Ο κ. Παπαζάχος εκφράζει, εξάλλου, την αντίθεσή του και με τις ενέργειες
ορισμένων νομαρχών, που αρνήθηκαν κατηγορηματικά να συμμορφωθούν στη λεγόμενη
«εγκύκλιο Λαλιώτη» για έλεγχο των δημοσίων κτιρίων μετά τον σεισμό της
Τουρκίας, επικαλούμενοι την ανυπαρξία θεσμικού πλαισίου αλλά και ελλείψεις σε
κονδύλια και προσωπικού, αφού ­ όπως λέει ­ δεν μπορούμε όλα να τα περιμένουμε
από την κεντρική εξουσία. Έπρεπε να κάνουν έστω και περιορισμένους ελέγχους
στο μέτρο των δυνατοτήτων τους.

Ένας σεισμός ­ με μέγεθος μεγαλύτερο από 6 Ρίχτερ ­ σημειώνεται στην Αττική
κάθε 300 χρόνια, ενώ στις περιοχές της Ελλάδας που συμπεριλαμβάνονται στη ζώνη
υψηλής επικινδυνότητας η περίοδος επανάληψης είναι δέκα φορές μεγαλύτερη!
Δηλαδή, στην Κόρινθο και στα Ιόνια Νησιά οι κάτοικοι θα πρέπει να περιμένουν
έναν τέτοιο σεισμό κάθε 30 χρόνια.

Όπως εξηγεί ο κ. Παπαζάχος, ο τελευταίος ισχυρός σεισμός ­ μέγεθος 6 R ­ με
επίκεντρο στην Αθήνα σημειώθηκε συμπτωματικά και πάλι τον Σεπτέμβριο του 1705
και είχε επίσης επίκεντρο στο ίδιο σεισμογόνο ρήγμα, στην Πάρνηθα, και
υπογραμμίζει ότι δεν ήταν περίεργο, απίθανο και μυστήριο να γίνει κάποτε
μεγάλος σεισμός με επίκεντρο στο Λεκανοπέδιο.

Από τα ιστορικά και στατιστικά στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι σεισμολόγοι
στο Εργαστήριο Γεωφυσικής του ΑΠΘ, προκύπτει επίσης ότι για την περιοχή της
Θεσσαλονίκης τα δεδομένα για τη γένεση ενός μεγάλου σεισμού δεν είναι σταθερά,
σε αντίθεση με την Αθήνα. Όπως εξηγεί ο κ. Παπαζάχος, στη Θεσσαλονίκη αλλά και
στη Θεσσαλία για 150 χρόνια μπορεί να μην έχουμε μεγάλο σεισμό και μετά να
γίνονται σεισμοί σε πυκνά χρονικά διαστήματα. Οι σταθερές αυτές αλλάζουν από
περιοχή σε περιοχή. Για παράδειγμα στη Θεσσαλονίκη η περίοδος επανάληψης
μεγάλου σεισμού ­ στον παρόντα αιώνα ­ είναι της τάξεως των 30 έως 40 ετών.
«Όλα δείχνουν όμως ότι η Θεσσαλονίκη εισέρχεται, μακροπρόθεσμα, σε μια φάση
υψηλής σεισμικότητας», επισημαίνει.

Ο κ. Παπαζάχος απαντώντας στο ερώτημα αν ήταν αναμενόμενες οι καταστροφές που
προκλήθηκαν από ένα σεισμό μικρότερο των 6 Ρίχτερ εξηγεί ότι οι εκτεταμένες
ζημιές οφείλονται σε δύο κυρίως λόγους: το επιφανειακό ρήγμα της Πάρνηθας,
μήκους περίπου 14 χιλιομέτρων, που συγκλίνει προς την Αθήνα υπέστη μια
κατολίσθηση κατά 20 εκατοστά περίπου (στην περίπτωση του σεισμού της Τουρκίας
η κατολίσθηση ήταν τρία μέτρα), με αποτέλεσμα να πληγούν περισσότερο οι
περιοχές που βρίσκονται στο πάνω μέρος του ρήγματος. Έτσι, η επιτάχυνση που
σημειώθηκε στις συνοικίες της βορειοδυτικής Αττικής ήταν πολύ πιο ισχυρή απ’
ό,τι σε άλλες περιοχές. «Ήταν μια υπόγεια κατολίσθηση από την Πάρνηθα προς την
Αθήνα πολύ ισχυρή, παρά το γεγονός ότι το μέγεθος του σεισμού δεν ήταν πολύ
μεγάλο. Μετρήσαμε επιταχύνσεις της τάξεως του 50% μέχρι και το Μοναστηράκι.
Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι στην αντίθετη πλευρά της Πάρνηθας και στην ίδια
απόσταση από το επίκεντρο, ο σεισμός δεν προκάλεσε καταστροφές», εξηγεί.

Μέχρι το τέλος του χρόνου θα ανακοινωθεί η μέθοδος

Απομονωμένος σε ένα ορεινό χωριό των Αγράφων, τη γενέτειρά του Σμόκοβο
Καρδίτσας, εδώ και έναν περίπου χρόνο, ο ομότιμος πλέον καθηγητής Γεωφυσικής
Βασίλης Παπαζάχος έχει βάλει ένα στοίχημα ζωής με τον εαυτό του. Όπως
αποκαλύπτει στα «ΝΕΑ», πολύ σύντομα ­ πιθανόν μέχρι τα τέλη του χρόνου ­ με τη
βοήθεια των επιστημόνων (των «μαθητών» του, όπως λέει) στο Εργαστήριο
Γεωφυσικής Θεσσαλονίκης, αλλά και στο Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας
Αντισεισμικών Κατασκευών (ΙΤΣΑΚ) θα είναι σε θέση να ανακοινώσουν μια μέθοδο
για τη μεσοπρόθεσμη πρόγνωση των σεισμών. Όπως εξηγεί, η μέθοδος της
μεσοπρόθεσμης πρόγνωσης στηρίζεται στην εξής βασική αρχή. Από τα ιστορικά
στοιχεία και τα στατιστικά δεδομένα που συγκεντρώνονται στο εργαστήριο του ΑΠΘ
από το 1978 μέχρι σήμερα, προκύπτει ότι το μέγεθος κάθε σεισμού είναι ανάλογο
με το μήκος του ρήγματος και στον ελληνικό χώρο τα ρήγματα που προκαλούν
μεγάλους σεισμούς είναι της τάξεως των 30 με 40 χιλιομέτρων. Επίσης, έχει
αποδειχθεί ότι δεν γίνεται κανένας μεγάλος σεισμός αν σε μια ακτίνα μεγαλύτερη
κατά οκτώ φορές, περιμετρικά, δεν έχει διεγερθεί ο χώρος από προσεισμούς που
έχουν μεγέθη της τάξεως των 4 και 5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Όλα αυτά
βέβαια σε συνδυασμό με τα γνωστά δεδομένα που έχουν στη διάθεσή τους οι
επιστήμονες για την κίνηση των πλακών στο Αιγαίο. «Άρα βρήκαμε και μπορούμε να
προσδιορίζουμε με ακρίβεια την περιοχή περιμετρικά από το ρήγμα που
“προετοιμάζεται” να δώσει μεγάλο σεισμό. Στη συνέχεια μέσα από εξισώσεις
μπορούμε να βρούμε τον χρόνο και το μέγεθος. Έτσι θα γνωρίζουμε πού, πότε και
τι μέγεθος θα έχει ο σεισμός που αναμένεται να σημειωθεί σε μια περιοχή στα
επόμενα τρία με πέντε χρόνια», αποκαλύπτει ο κ. Παπαζάχος. Για τις θεωρίες
περί βραχείας πρόγνωσης σεισμών υπογραμμίζει ότι μέχρι στιγμής δεν μπορεί να
εφαρμοστούν και τις χαρακτηρίζει αδυναμία της επιστήμης. «Δεν μπορούμε να
εφαρμόσουμε ανύπαρκτη γνώση και να βγάλουμε στα καλά καθούμενα τον κόσμο από
τα σπίτια του», λέει χαρακτηριστικά και ζητεί από την Πολιτεία να
χρηματοδοτήσει επιστημονικές έρευνες «που έχουν άμεση εφαρμογή».