Κορέα: Πληρώνουν τα λάθη του παρελθόντος

Προβληματικός «γίγαντας». Η νοτιοκορεατική βιομηχανία Νταεβού βρίσκεται στην πιο άσχημη φάση της ιστορίας της. Η αλματώδης ανάπτυξη του παρελθόντος έδωσε τη θέση της στα οικονομικά προβλήματα και τα υπέρογκα χρέη

Για πολλές εβδομάδες τα εξώφυλλα των εφημερίδων ήταν γεμάτα από τίτλους που
αναφέρονταν στα οικονομικά προβλήματα της δεύτερης μεγαλύτερης βιομηχανίας της
Νότιας Κορέας, της Νταεβού. Τα νέα που κυκλοφόρησαν την προηγούμενη εβδομάδα
στο Πάπγιονγκ ήταν τόσο άσχημα που προκάλεσαν έντονη ανησυχία. «Για πρώτη φορά
μείναμε απλήρωτοι», είπε μια μητέρα τριών παιδιών που ζει στο Πάπγιονγκ, μια
πόλη στα δυτικά της Σεούλ, κοντά στο λιμάνι Ίνκον. Μένει σε ένα συγκρότημα
κατοικιών ιδιοκτησίας της αυτοκινητοβιομηχανίας Νταεβού στην οποία ο σύζυγός
της εργάζεται τα τελευταία επτά χρόνια. «Τώρα κυκλοφορούν φήμες ότι δεν
πρόκειται να πληρωθούν τα πριμ», λέει η ίδια, ζητώντας να διατηρήσει την
ανωνυμία της. «Τι άλλο μπορώ να πω εκτός από το ότι η περίοδος αυτή είναι πολύ
δύσκολη για όλους. Όλοι νιώθουν φόβο και ανασφάλεια».

Η Νταεβού προσπαθεί να πληρώσει τις δόσεις για το χρέος της ύψους 47
δισεκατομμυρίων δολαρίων ­ περισσότερα από το συνολικό εθνικό χρέος της
Πολωνίας ή της Μαλαισίας. Η διάσημη κορεατική βιομηχανία διαμελίστηκε πρόσφατα
μέσω ενός κρατικού προγράμματος εξυγίανσής της στις αρχές Αυγούστου. Η
εταιρεία υποχρεώθηκε να συμμορφωθεί με ένα πρόγραμμα αποπληρωμής των χρεών της
που ουσιαστικά της αφαίρεσε τον έλεγχο των οικονομικών της. Από την πρώτη
στιγμή που ήρθε στην εξουσία ­ με τις εκλογές του 1997 ­ ο Πρόεδρος Κιμ Ντάε
Γιουνγκ προσπαθεί να βάλει σε τροχιά ανασυγκρότησης την εταιρεία-γίγαντα, η
οποία μαζί με άλλες μεγάλες βιομηχανίες κατάφερε να κάνει μια φτωχή χώρα την
11η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.

Κατακερματισμός

Τώρα, με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Νταεβού και παρόμοια σχέδια
εξυγίανσης που εφαρμόζονται στις άλλες μεγάλες κορεατικές βιομηχανίες ­
παγκόσμια γνωστά ονόματα όπως η Χιουντάι, η Σάμσουνγκ, η LG και η SK ­ πολλοί
Κορεάτες και ξένοι επενδυτές άρχισαν να πιστεύουν ότι το τέλος των μεγάλων
βιομηχανικών ομίλων γίνεται τελικά πραγματικότητα. Οι αλλαγές που προώθησε η
κυβέρνηση του κ. Κιμ περιλαμβάνουν τη διάσπαση αυτών των γιγαντιαίων
επιχειρήσεων σε μια σειρά από μικρότερες μονάδες που πρέπει να ξεκινήσουν
πλέον τη λειτουργία τους ως τελείως ξεχωριστές επιχειρήσεις. Αυτό σημαίνει το
τέλος της οικονομικής στήριξης των αδύναμων από τις ισχυρές επιχειρήσεις και
ενός τρόπου δανεισμού με τον οποίο οι μεγάλοι υγιείς βιομηχανικοί όμιλοι
εξασφάλιζαν κεφάλαια για προβληματικές επιχειρήσεις. Το πιο σημαντικό, ωστόσο,
είναι ότι τα σχέδια της κορεατικής κυβέρνησης σημαίνουν το τέλος των ημερών
όπου οι διοικήσεις των επιχειρήσεων είχαν την εξουσία να παίρνουν αποφάσεις
για τις εταιρείες με εξαιρετική μυστικότητα, αν και διέθεταν πολύ μικρά
ποσοστά στο μετοχικό τους κεφάλαιο. Η κυβέρνηση διέταξε όλες τις εταιρείες να
προσλάβουν διοικήσεις οι οποίες θα διέθεταν και την πλειοψηφία του μετοχικού
τους κεφαλαίου. Παράλληλα, τα νέα μέτρα απαγορεύουν στις εταιρείες να
μοιράζονται στελέχη και διευθυντές. «Ο Πρόεδρος περπατά πάνω σε μια πολύ λεπτή
γραμμή», λέει ο Τσανγκ Ιν Μουν, πολιτικός επιστήμων στο Πανεπιστήμιο Γιόνσεϊ.
«Πιέζοντας για την αλλαγή της διάρθρωσης των γιγαντιαίων επιχειρήσεων μπορεί
να προκαλέσει σοβαρά τραύματα στην κορεατική οικονομία. Από την άλλη, αν δεν
πίεζε τόσο πολύ θα έχανε την ιστορική ευκαιρία για μεταρρυθμίσεις. Ήδη μετρά
στο ενεργητικό του μια σημαντική νίκη, τον περιορισμό της δύναμης των
διοικήσεων των επιχειρήσεων. Πρόκειται για κάτι εντελώς νέο στην Κορέα».

Ενώ κάποιοι από τους ομίλους αντιστέκονται σε αυτές τις αλλαγές ­ κυρίως η
Νταεβού ­ άλλες βιομηχανίες τρέχουν για να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες.
«Οι επιχειρήσεις αυτές πρέπει να αναδιαρθρωθούν», λέει ο Παρκ Σι Γιονγκ,
πρόεδρος της Χιουντάι. «Όχι μόνο για τους λόγους που υποστηρίζει η κυβέρνηση,
αλλά επειδή οι αλλαγές αυτές θα αποτελέσουν τη βάση για να γίνουμε καλύτεροι
ανταγωνιστές. Ακόμη και οι μεγάλοι βιομηχανικοί όμιλοι πρέπει να πορευθούν με
την επιθυμία για αλλαγή».

Ήταν κυρίαρχοι

Αυτοί οι μεγάλοι βιομηχανικοί όμιλοι ήταν οι πρωταγωνιστές στην οικονομία της
Κορέας μέχρι την πρόσφατη οικονομική κρίση στη Νοτιοανατολική Ασία. Τα μεγέθη
τους κόβουν την ανάσα. Στον βαθμό επίδρασής τους στην οικονομία, η μεγαλύτερη
θα μπορούσε να συγκριθεί με μια υποθετική συγχώνευση μεταξύ της Τζένεραλ
Μότορς και της Τζένεραλ Ελέκτρικ. Ο υποθετικός νέος όμιλος θα συμπεριελάμβανε
από τον κλάδο παραγωγής χάλυβα μέχρι την κατασκευή επεξεργαστών ηλεκτρονικών
υπολογιστών και τα ναυπηγεία.

Καθώς η οικονομία της Νότιας Κορέας απογειωνόταν αρχίζοντας να εξάγει
αυτοκίνητα, ηλεκτρονικές συσκευές, χάλυβα και γιγαντιαία τάνκερς, αποκαλύφθηκε
η έλλειψή της σε βάθος. Τα κορεατικά προϊόντα ήταν κυρίως απομιμήσεις των
προϊόντων των ξένων ανταγωνιστών. Άλλα προβλήματα είχαν να κάνουν με τη
σχετικά χαμηλότερη ποιότητα ορισμένων προϊόντων, που έκαναν πολλούς να
χαρακτηρίζουν την Κορέα σαν τη χώρα του «σχεδόν καλού» προϊόντος.

Το χειρότερο από όλα ήταν το γεγονός ότι η ανάπτυξη των μεγάλων βιομηχανικών
ομίλων έγινε εφικτή μέσω του προστατευτισμού και του υπέρμετρου δανεισμού
τους. Οι συνθήκες αυτές προϋπέθεταν μια κυβέρνηση-σύμμαχο και ένα φιλικό
διεθνές οικονομικό περιβάλλον. Αυτό που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του
’70 σαν ένα σύστημα διατεταγμένης οικονομικής ανάπτυξης από τον Πρόεδρο Παρκ
Τσουνγκ Χι κατέληξε σε ένα σύστημα στο οποίο οι κυβερνήσεις έγιναν όμηροι των
γιγαντιαίων καταχρεωμένων βιομηχανικών ομίλων. Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι
ήταν αυτοί που βοήθησαν στη συσσώρευση των χρεών. Ένας μικρός αριθμός
επιχειρηματιών πήρε την εικονική διαταγή να στήσει εξαγωγικές βιομηχανίες με
την παροχή μεγάλων ­ με την εγγύηση του κράτους ­ επιδοτούμενων δανείων.

Λόγω της μεγάλης σημασίας τους για την οικονομία και την απασχόληση, αυτές οι
επιχειρήσεις δεν είχαν το «δικαίωμα» να αποτύχουν. Η ιστορία της Νταεβού, η
οποία ιδρύθηκε το 1967 από τον Κιμ Βου Τσουνγκ με ένα οικογενειακό δάνειο
10.000 δολαρίων, αποτελεί το τυπικό παράδειγμα της διαδικασίας εκβιομηχάνισης
της κορεατικής οικονομίας. Η Νταεβού μεταμορφώθηκε μέσα σε οκτώ χρόνια από μια
μικρή επιχείρηση εμπορίας υφασμάτων σε έναν βιομηχανικό γίγαντα με 35.000
εργαζομένους. Πολύ σύντομα έστησε το μεγαλύτερο ναυπηγείο στον κόσμο και στις
αρχές του 1999 απασχολούσε 100.000 εργαζομένους και πραγματοποιούσε πωλήσεις
80 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η εκπληκτικά γρήγορη ανάπτυξη της Νταεβού δείχνει
και την ταχύτατη άνοδο της Νότιας Κορέας στα σκαλιά της παγκόσμιας οικονομικής
κατάταξης. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 η χώρα προσπαθούσε ακόμη να κλείσει
τις πληγές της από τον πόλεμο με τη Βόρεια Κορέα που διήρκεσε από το 1950
μέχρι το 1953. «Όταν πρωτοήλθα εδώ δεν υπήρχε σχεδόν τίποτε», λέει ο Πίτερ
Μπαρτόλομιου, ένας Αμερικανός ναυπηγός που εργάστηκε στη Νότιο Κορέα για
περισσότερα από 30 χρόνια. Υπήρχαν κάποιες μικρές κλωστοϋφαντουργίες, αλλά
σχεδόν καμία βιομηχανική παραγωγή. Δεν υπήρχαν τράπεζα και πραγματικοί
επιχειρηματίες και ελάχιστοι κάτοικοι μιλούσαν ξένες γλώσσες, εκτός βέβαια από
τα ιαπωνικά».

Η κορεατική οικονομία απογειώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ,
αφού μια σειρά από μεγάλες επιχειρήσεις έγιναν κύριοι προμηθευτές στρατιωτικού
υλικού των Αμερικανών. Το εύκολο και άφθονο χρήμα που έριξε η κορεατική
κυβέρνηση στην οικονομία δημιούργησε ένα υπερβολικό αίσθημα επιτυχίας ­ ίσως
και αλαζονείας. Η Νταεβού, μία από τις χαρακτηριστικότερες «επιτυχίες» της
Κορέας, αποδείχθηκε και η θεαματικότερη αποτυχία της. Στο μέσον της κρίσης του
1997 η εξυπηρέτηση των χρεών της βιομηχανίας έγινε σχεδόν αδύνατη. Οι κινήσεις
της βιομηχανίας δημιούργησαν περισσότερα προβλήματα. Προσπάθησε να μεγεθυνθεί
περισσότερο εφαρμόζοντας επεκτατικά σχέδια: άνοιξε ένα καινούργιο εργοστάσιο
αυτοκινήτων στο Βιετνάμ και εξαγόρασε τη Σάνγκγιονγκ Μότορ, μια προβληματική
κορεατική αυτοκινητοβιομηχανία.

«Η κρίση ήταν αποτέλεσμα της μονοπώλησης της πληροφόρησης και της λήψης
αποφάσεων. Οι μόνοι στους οποίους πρέπει να αποδώσουμε ευθύνες είμαστε εμείς
οι ίδιοι», λέει ο 35χρονος Χαν Άι Τακ, στέλεχος του συνδικάτου εργαζομένων της Νταεβού.