Γνώση και τύχη η συνταγή κερδών στα Χρηματιστήρια

Στην τύχη: οι χρηματιστηριακές αγορές κινούνται κατά κανόνα προς τυχαίες κατευθύνσεις. Ωστόσο, πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι κάποιες από τις κινήσεις τους είναι σχετικά προβλέψιμες

Υπάρχει ένα παλιό ανέκδοτο που οι οικονομολόγοι διηγούνται προκειμένου να
διακωμωδήσουν μία από τις βασικές τους αρχές σχετικά με τη λειτουργία των
αγορών. Ένας καθηγητής Οικονομίας περπατά με έναν φοιτητή του στον δρόμο. Ο
φοιτητής βλέπει ένα χαρτονόμισμα των δέκα στερλινών στο πεζοδρόμιο και σκύβει
πανευτυχής για να το μαζέψει. Ο καθηγητής του όμως του λέει: «Αν ήταν πράγματι
χαρτονόμισμα των δέκα στερλινών κάποιος άλλος θα το είχε ήδη βρει…».

Με τον ίδιο τρόπο πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν εδώ και πολλά χρόνια ότι
στο Χρηματιστήριο δεν προσφέρονται δωρεάν γεύματα και δεν χαρίζονται χρήματα.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές χαρακτηρίζονται «τέλειες» αφού η πληροφόρηση είναι
προσβάσιμη από όλους και ενσωματώνεται αυτόματα στις τιμές των μετοχών. Κατά
συνέπεια οι οικονομολόγοι πιστεύουν ότι οι τιμές κινούνται ακανόνιστα λόγω της
επίδρασης παράλογων παραγόντων. Περιγράφουν αυτήν την κατάσταση σαν έναν
«Τυχαίο περίπατο» (Random Walk). Οποιαδήποτε κίνηση χαλιναγώγησης της αγοράς
γίνεται αντιληπτή και εξουδετερώνεται από τους υπόλοιπους επενδυτές. Οι τιμές
των μετοχών δεν μπορούν να προβλεφθούν με την ακρίβεια που θα επιτρέψει σε
κάποιον να πετύχει μακροπρόθεσμα μεγαλύτερες αποδόσεις σε σύγκριση με τη
γενικότερη πορεία της αγοράς.

Λανθασμένη θεωρία

Οι Αμερικανοί οικονομολόγοι Άντριου Λο και Κρέιγκ Μακίνλι πιστεύουν ότι η
θεωρία του «τυχαίου περιπάτου» είναι λανθασμένη και υποστηρίζουν ότι μπορούν
να το αποδείξουν. Το βιβλίο τους «Α Non-Random Walk Down Wall Street» (Ένας μη
τυχαίος περίπατος στη Γουώλ Στρητ) απευθύνεται σε οικονομολόγους, αλλά
περιλαμβάνει κάποιες ενδιαφέρουσες απόψεις για τις χρηματοπιστωτικές αγορές
και κάποια πολύτιμα μηνύματα για τους επενδυτές.

Η θεωρία του «τυχαίου περιπάτου» αποτελεί σλόγκαν των οικονομολόγων για πολλές
δεκαετίες και έχει ενισχυθεί με εκατοντάδες στατιστικές έρευνες που δείχνουν
ότι μάλλον είναι σωστή. Ωστόσο, όπως όλα τα σλόγκαν, έχει ένθερμους
υποστηρικτές αλλά και φανατικούς επικριτές.

Οι διαχειριστές κεφαλαίων δεν συμπαθούν τη θεωρία επειδή τους καθιστά
περισσότερο «μάγους» και λιγότερο επαγγελματίες των αγορών. Επίσης, η θεωρία
δεν αρέσει και σε πολλούς επενδυτές, επειδή ουσιαστικά τους λέει ότι δεν
υπάρχει κανένας λόγος να αναζητούν συστήματα, τάσεις οι κανόνες στο
χρηματιστηριακό παιχνίδι. Το πιο διάσημο βιβλίο που βασίζεται στη θεωρία ­
«Ένας τυχαίος περίπατος στη Γουώλ Στρητ» του οικονομολόγου Μπάρτον Μάλκιελ ­
περιλαμβάνει ένα βασικό μήνυμα: ο καλύτερος τρόπος για να επενδύσεις είναι η
τοποθέτηση των χρημάτων σου σε ένα μετοχικό αμοιβαίο κεφάλαιο με μακροπρόθεσμο
επενδυτικό ορίζοντα. Δεν μπορείς να επηρεάσεις ή να νικήσεις την αγορά.

Οι Λο και Μακίνλι ξεκινούν ­ όπως και πολλοί άλλοι οικονομολόγοι στο παρελθόν
­ δοκιμάζοντας τη θεωρία μέσω της εξέτασης των δεδομένων της χρηματιστηριακής
αγοράς των ΗΠΑ γα την περίοδο από το 1962 μέχρι το 1985. Αυτό που διαπίστωσαν
τους εξέπληξε: ενώ οι περισσότερες έγκυρες μελέτες δείχνουν ότι οι δυνάμεις
του Χρηματιστηρίου κινούνται τυχαία, αυτοί ανακάλυψαν κανόνες. Συγκεκριμένα
βρήκαν ότι είναι περισσότερο επικίνδυνο για κάποιον επενδυτή να κρατά μια
μετοχή για έναν χρόνο από ό,τι να την κρατά για έναν μήνα. Αν η θεωρία του
«τυχαίου περιπάτου» ίσχυε, ο κίνδυνος θα ήταν απλώς η συσσώρευση του κινδύνου
για καθέναν από τους δώδεκα μήνες.

Η έρευνά τους ­ τώρα ευρέως αποδεκτή αλλά στο παρελθόν αμφιλεγόμενη ­ δείχνει
ότι υπάρχουν πλαίσια μέσα στα οποία κινείται η αγορά. Το βιβλίο τους
απευθύνεται σε καθηγητές Οικονομίας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν
συσχετίζεται με τον πραγματικό κόσμο.

Το βασικό μάθημα που προσφέρει η έρευνα των δύο Αμερικανών οικονομολόγων δεν
πρόκειται να προκαλέσει έκπληξη στους επαγγελματίες διαχειριστές επενδυτικών
κεφαλαίων. «Οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι σε κάποιο βαθμό προβλέψιμες»,
αναφέρουν οι Λο και Μακίνλι στο βιβλίο τους και “υπάρχει ρόλος για την
ενεργητική διαχείριση” των επενδυτικών χαρτοφυλακίων». Η διαπίστωση της
έρευνας που απευθύνεται στους περισσότερους επενδυτές είναι οι αυστηροί
περιορισμοί της. Δεν μιλάμε για την πρόβλεψη των τάσεων που θα μας αποκαλύψουν
σε ποιο σημείο του ποταμού βρίσκεται το ψάρι. Οι αγορές δεν είναι τόσο
προβλέψιμες όσο ο καιρός, αλλά δεν είναι τόσο τυχαίες όσο το παιχνίδι με τα ζάρια.

Οι κανόνες οι οποίοι ανακάλυψαν οι δύο Αμερικανοί δεν είναι του είδους που
μπορούν να ακολουθήσουν οι απλοί επενδυτές: ήταν διακριτές στους μεγάλους
επενδυτικούς οίκους που χρησιμοποιούν την πιο προηγμένη τεχνολογία ανάλυσης
της αγοράς. Και αυτοί ήταν οι οίκοι που τους ακολούθησαν.

Όταν ο κ. Λο και ο κ. Μακίνλι εξέτασαν τα δεδομένα από το 1986 έως το 1996
ανακάλυψαν ότι οι τιμές ήταν περισσότερο τυχαίες. Μέρος της εξήγησης,
πιστεύουν, είναι το γεγονός ότι τα βραχυπρόθεσμα κερδοσκοπικά κεφάλαια δεν
χρησιμοποιούσαν τις ίδιες μεθόδους επενδυτικών κινήσεων σε σχέση με το παρελθόν.

Όταν όμως οι δύο οικονομολόγοι εξέτασαν την περίοδο από το 1996 μέχρι το 1998,
οι τάσεις άρχισαν και πάλι να εμφανίζονται. Συγκεκριμένα, τα καλά νέα είχαν ως
αποτέλεσμα τις απότομες ανοδικές κινήσεις των τιμών των μετοχών, ενώ τα κακά
νέα έστελναν πολύ πιο γρήγορα τις μετοχές σε χαμηλότερα επίπεδα. Η αγορά
έδειχνε συμπτώματα μανιοκατάθλιψης. «Οι βραχυπρόθεσμες υπερβολικές αντιδράσεις
εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα», υποστηρίζει ο κ. Λο.

Υποθέτει ότι ένας από τους λόγους είναι η άφιξη ενός μεγάλου αριθμού επενδυτών
που «παίζουν» ημέρα με την ημέρα κυνηγώντας μικρά αλλά εύκολα κέρδη. Ορισμένοι
κινούνται με βάση τα νέα από τη γρήγορα μεταβαλλόμενη αγορά των μετοχών
Ίντερνετ και του τεχνολογικού τομέα. Άλλοι χρησιμοποιούν ποσοτικές τεχνικές
για να εντοπίσουν μικρές ­ αλλά σύμφωνα με τη δική τους οπτική σημαντικές ­
μεταβολές κατά τη διάρκεια της ίδιας χρηματιστηριακής συνεδρίασης. Ακόμη και
πριν από πέντε χρόνια ήταν πολύ δύσκολο για τον απλό επενδυτή να έχει πρόσβαση
στις ειδήσεις σε πραγματικό χρόνο. Και ήταν ακόμη πιο δύσκολο να
πραγματοποιήσει συναλλαγές σε πραγματικό χρόνο για να εκμεταλλευτεί αυτές τις ειδήσεις.

Πάντως ο κ. Λο συνεχίσει να εξετάζει τις χρηματιστηριακές συναλλαγές σε τόσο
βραχυπρόθεσμη βάση με εξαιρετική προσοχή. «Κανείς δεν μπορεί να πει ότι οι
απλοί επενδυτές μπορούν να επωφεληθούν από αυτήν την πρακτική», υποστηρίζει.
«Η καλύτερη συμβουλή είναι να παραμείνουν αναγνώστες του βιβλίου του Μάλκιελ».

Οι απλοί επενδυτές πρέπει να γνωρίζουν πολύ καλά τους κινδύνους που
συμβαδίζουν με την προσπάθειά τους να εκμεταλλευτούν τις ανωμαλίες της αγοράς.
«Ο λόγος για τον οποίο οι επενδυτές κάνουν λάθη δεν είναι οι κακές αποφάσεις,
αλλά η άγνοια τις δυνατοτήτων τους για το μέγεθος του κινδύνου που μπορούν να αναλάβουν».

Οι επενδύσεις σε πληροφορική τεχνολογία, η ταχύτερη ροή των πληροφοριών και η
μείωση του κόστους συναλλαγών θα επιτρέψει σε ορισμένους να πετύχουν
περισσότερα κέρδη αναλαμβάνοντας μεγαλύτερους κινδύνους. Όπως όμως έδειξε και
η χρεοκοπία του βραχυπρόθεσμου κερδοσκοπικού κεφαλαίου Long Term Capital
Management, όταν τα πράγματα εξελίσσονται άσχημα, μπορούν να εξελιχθούν πολύ
άσχημα. Και αυτή η χρεοκοπία έγινε στο μέσον της μακροβιότερης
χρηματιστηριακής απογείωσης στην ιστορία της Γουώλ Στρητ.

«Παρά το γεγονός ότι πιθανότατα υπάρχουν τρόποι για να κερδίσει κάποιος
χρήματα με σχετική σιγουριά στο Χρηματιστήριο, η αυξανόμενη περιπλοκότητα των
χρηματοπιστωτικών αγορών δημιούργησε και πολλούς τρόπους για να χάσει κάποιος
χρήματα, και να τα χάσει πολύ γρήγορα…», αναφέρουν στο βιβλίο τους οι δύο
Αμερικανοί οικονομολόγοι.