ΠΡΟΣΩΠΑ Ο Νέλσον Μαντέλα του Τιμόρ

Ο θρυλικός ηγέτης της αντίστασης του Ανατολικού Τιμόρ αφέθηκε την Τρίτη
ελεύθερος από τους Ινδονήσιους, οι οποίοι συνεχίζουν ωστόσο το αιματοκύλισμα
της πατρίδας του.

Σανάνα Γκουσμάο. Ο ήρωας του ένοπλου αγώνα του Ανατολικού Τιμόρ

Παρ’ ολίγον ιερέας, δημοσιογράφος, αλλά και ποιητής, ζωγράφος και μαχητής,
αυτός ο 53χρονος «Νέλσον Μαντέλα του Ανατολικού Τιμόρ» είναι το σύμβολο της
αντίστασης στους Ινδονήσιους εισβολείς, η ψυχή του αγώνα για την ανεξαρτησία
αυτής της πρώην πορτογαλικής αποικίας που η Ινδονησία του Σουχάρτο κατέλαβε
στρατιωτικά το 1975 και προσάρτησε την επόμενη χρονιά ως «27η επαρχία» της.
Γιός δασκάλων που είχε σπουδάσει σε ιερατική σχολή Ιησουιτών και βραβευθεί το
1974 με το εθνικό βραβείο ποίησης της χώρας του, ο Ζοζέ Αλεζάντρο Γκουσμάο
έγινε τότε ο κομαντάντε Σανάνα, μέλος και κατόπιν αρχηγός του Fretilin, του
Απελευθερωτικού Μετώπου του Ανατολικού Τιμόρ. Ξεκίνησε ανταρτοπόλεμο εναντίον
των ινδονησιακών δυνάμεων κατοχής και το όνομά του έγινε θρύλος ­ τον
συνέκριναν με τον Τσε Γκεβάρα. Το 1989 τροποποίησε την τακτική του Fretilin
και προσπάθησε να επεκτείνει την επιρροή του στη νεολαία των μεγάλων πόλεων
του Ανατολικού Τιμόρ. Τον Νοέμβριο του 1991, μια διαδήλωση φοιτητών κατά της
καταστολής από τα ινδονησιακά στρατεύματα κατέληξε στη σφαγή της Σάντα Κρους
(200 νεκροί), η οποία προσήλκυσε, έστω και καθυστερημένα, την προσοχή του
κόσμου στο ζήτημα του Ανατολικού Τιμόρ. Η παγκόσμια κοινή γνώμη πληροφορήθηκε
τότε ­ μολονότι δεν φαίνεται να συνειδητοποίησε, αν κρίνει κανείς από τις
πραγματικά ελάχιστες αντιδράσεις ­ ότι ένας πληθυσμός ενός εκατομμυρίου
ανθρώπων είχε, μέσα σε δεκαπέντε χρόνια αντίστασης, διακόσιες χιλιάδες νεκρούς!

Οι Ινδονήσιοι αύξησαν την καταστολή και την επόμενη χρονιά ο Γκουσμάο
συνελήφθη. Έπειτα από μια παρωδία δίκης φυλακίστηκε ισόβια ­ η ποινή του
μετατράπηκε το 1993, ύστερα από διεθνείς πιέσεις, σε 20ετή κάθειρξη. «Δεν
ντρέπομαι που ομολογώ πως αποτύχαμε», είχε πει στη δίκη του. «Είμαι αντίθετα
υπερήφανος που ένα μικρό αντάρτικο κατάφερε να αντισταθεί σε μια μεγάλη χώρα
όπως η Ινδονησία. Η οποία βάλθηκε να μας εξουσιάζει άνανδρα, με τον τρόμο και
το έγκλημα».

Μετά την πτώση του Σουχάρτο, το όνομα Σανάνα συνοδευόταν πάντα από τη λέξη
μερντέκα, ελευθερία. Και η ελευθερία ήρθε τελικά την Τρίτη για τον Γκουσμάο, ο
οποίος έχει βρει προσωρινά καταφύγιο στη βρετανική πρεσβεία ­ η σύζυγος και τα
δύο παιδιά του βρίσκονται στη Μελβούρνη της Αυστραλίας και έχει να τους δει
από το 1975. Πολλοί είναι εκείνοι που πιστεύουν πως αυτός είναι ο κατάλληλος
άνθρωπος για να ηγηθεί ενός ανεξάρτητου Ανατολικού Τιμόρ. Ο ίδιος είχε όμως
απορρίψει τον Φεβρουάριο ­ όταν τον είχαν θέσει υπό κράτησιν κατ’ οίκον ­ το
ενδεχόμενο να γίνει πρόεδρος. Ο ήρωας του αγώνα της ανεξαρτησίας βλέπει τον
εαυτό του σ’ έναν απλό «ρόλο συμβούλου».