ΔΡΟΜΟΙ

Τα αντικείμενα…

… διηγούνται τη δική τους ιστορία για τον αιώνα που φεύγει. Είναι τα
«θραύσματα μιας σύντομης εποχής», στην έκθεση που άνοιξε στη Μόντενα. Μπορεί
να μοιάζει με παιχνίδι, μα είναι σίγουρα από εκείνα τα παιχνίδια που παίζει
κανείς πάνω στο ανάκλιντρο του ψυχαναλυτή ­ μια αναζήτηση των φετίχ που
διαμόρφωσαν το συλλογικό μας Εγώ. Από όλα τα πράγματα που άφησαν τη σφραγίδα
τους στον αιώνα μας, ποιο θα διάλεγε άραγε κανείς για να πάρει μαζί του στη
νέα χιλιετία;

Τη μίνι φούστα…

… της Μαίρης Κουάντ; Τον πρώτο προσωπικό ηλεκτρονικό υπολογιστή της ΙΒΜ; Τη
Βέσπα; Στέκονται κάπως άβολα στην αίθουσα του μουσείου της Μόντενα, γράφει η
«Ρεπούμπλικα», αυτά τα αντικείμενα που γεννήθηκαν με προορισμό τις βιτρίνες
και τα ράφια του σούπερ μάρκετ. Μολονότι τα χρόνια βαραίνουν πάνω τους,
προσπαθούν ακόμη να μαγέψουν τον επισκέπτη, με εκείνη τη μαγεία που πρώτος από
όλους ο Μαρξ συνέδεσε με την ουσία της αστικής τάξης: τη γοητεία του αγαθού,
του εμπορεύματος. Ο εικοστός αιώνας απαίτησε από τα αντικείμενα να «είναι» και
να δείχνουν την εικόνα που είχε σχηματίσει ο άνθρωπος για τον εαυτό του. Ο
αιώνας που φεύγει μετουσίωσε την υλιστική κουλτούρα σε φετιχισμό. Μα δεν θα
ήταν ο ίδιος χωρίς αυτά τα πράγματα, αυτά τα αντικείμενα: την τηλεόραση, το
ραδιόφωνο, το αυτοκίνητο ­ αυτός ο νέος γοτθικός καθεδρικός ναός του Ρολάν
Μπαρτ, «έργο αγνώστων καλλιτεχνών για όλο το λαό» ­ το ψυγείο, τα
διαστημόπλοια. Κάθε Σάββατο, η εφημερίδα «Λιμπερασιόν» πλουτίζει με χιούμορ
τον κατάλογο: η πλαστική σακούλα, το χάμπουργκερ, το Καλάσνικοφ, το LSD, η Μπάρμπι.

Η λατρεία…

… του «πράγματος» δεν έχει καμιά σχέση με τον «καταναλωτισμό», αφού αυτός
χρησιμοποιεί, καταναλώνει, καταπίνει τα αντικείμενα. Η ειδωλοποίηση του
αντικειμένου είναι μια ασθένεια μεταμοντέρνα: το αντικείμενο της λατρείας δεν
έχει ή χάνει πια την αξία χρήσης του. Σε τέτοια «ορφανά» αντικείμενα αυτός ο
αιώνας έχει βρει πολλά σύμβολα. Το Τείχος του Βερολίνου είναι το καλύτερο
παράδειγμα τέτοιας μετουσίωσης: όταν πια έπαψε να αποτελεί καταπιεστικό
πολεοδομικό όργανο, έγινε πολιτική μεταφορά (γι’ αυτό ακριβώς ένα κομμάτι του
εκτίθεται στη Μόντενα).

Το «πράγμα»…

… είναι η πιο συνηθισμένη αλλά και πιο απροσδιόριστη λέξη σε όλες τις
δυτικές γλώσσες: από κάτι πραγμα-τικό, γίνεται «σήμα», σύμβολο, φορέας ιδεών,
αισθημάτων, παθών. Θέλοντας και μη. Αν κάτι προκαλεί έκπληξη στην έκθεση της
Μόντενα, αυτό είναι σίγουρα μια απουσία. Όπου και αν κοιτάξει κανείς, δεν θα
βρει πουθενά ούτε ένα δείγμα από εκείνο το αντικείμενο που έκλεινε πάντα μέσα
του καλύτερα από όλα τα άλλα την ανθρώπινη σκέψη: το βιβλίο. (Άλλωστε, αυτός ο
αιώνας έχει κάψει πολλά βιβλία χωρίς καμιά τύψη). Τι να πάρει λοιπόν κανείς
μαζί του στη νέα χιλιετία; Ίσως θα ήταν προτιμότερο να μπει σε αυτήν γυμνός.
Γιατί ο αιώνας που φεύγει ποτέ δεν μπόρεσε να αποφασίσει τι πράγμα να πετάξει
και τι να κρατήσει.