«Πονοκέφαλος» για την Ορθοδοξία η επίσκεψη του Πάπα

Διαφορές αιώνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας με το Βατικανό ήρθαν και πάλι στο
προσκήνιο με αφορμή την πρόθεση του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β’ να επισκεφτεί τους
Αγίους Τόπους αλλά και την Αθήνα. Στην Ελλάδα οι πρώτες αντιδράσεις ήρθαν από
τους μοναχούς του Αγίου Όρους. Στη συνέχεια το θέμα απασχόλησε την Ιερά
Σύνοδο, όπου εκφράστηκαν φόβοι ότι η επίσκεψη του Ποντίφικα ως αργηχού
Εκκλησίας θα πυροδοτήσει αντιδράσεις…

Όμως, το ταξίδι του Πάπα έχει προκαλέσει πονοκέφαλο και στο Οικουμενικό
Πατριαρχείο, το οποίο καλείται να απαντήσει θετικά ή αρνητικά και με βάση τη
θέση του να αποφασίσουν και οι υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Το δίλημμα είναι
μεγάλο, καθώς κανείς αρχηγός Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν μπορεί να απαγορεύσει ένα
ταξίδι. Ειδικά για τους Αγίους Τόπους το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο, καθώς οι
κυβερνήσεις των χωρών αυτών θέλουν καλές σχέσεις με τον Πάπα.

Όλοι αναμένουν την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο όμως δεν
μπορεί να αγνοήσει τις αντιδράσεις της Σερβίας, της Ελλάδας, της Ρωσίας αλλά
και των παλαιοημερολογιτών.

ΤΟ «ΦΙΛΙΟΚΒΕ»

Όλα άρχισαν το 431…

Ο Χριστόδουλος δεν θέλει να συγκρουστεί με τους φανατικούς

Παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει κατά καιρούς, ουδέποτε Ανατολική και
Δυτική Εκκλησία κατάφεραν να τα βρουν. Το Filioque (το Άγιο Πνεύμα δεν
εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα αλλά και από τον Υιό) ήταν η βασική διαφορά
που έφερε το σχίσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Όμως στην πορεία, αυτό που
μεγάλωσε το χάσμα ήταν η δράση της Ουνίας. Δηλαδή η αναγνώριση του Πάπα από
ανθρώπους στην Ανατολή, οι οποίοι έχουν κάθε δικαίωμα να κρατήσουν τις
παραδόσεις τους.

Όλα άρχισαν στην Τρίτη Οικουμενική Σύνοδο το 431 στην Έφεσο, όπου οι Δυτικοί
υποστηρίζουν ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και από τον Υιό. Για ένα μεγάλο
χρονικό διάστημα επικρατεί ηρεμία. Από τον όγδοο όμως αιώνα, με την επικράτηση
των Φράγκων, η κατάσταση αλλάζει. Η παρουσία του Καρλομάγνου στη Γαλλία
μεγαλώνει το σχίσμα καθώς πλέον η Ανατολική Εκκλησία χαρακτηρίζεται αιρετική.

Το 867, Πατριάρχης της Ρώμης είναι ο Νικόλαος, ο πρώτος ο οποίος στρέφεται
ανοιχτά προς τους Φράγκους και διεκδικεί τα πρωτεία από την Κωνσταντινούπολη.

Το 1215 το σχίσμα οριστικοποιείται με τη δραστηριοποίηση της Ουνίας. Διακόσια
χρόνια αργότερα στη Σύνοδο οι πρώτοι Ουνίτες παίρνουν μέρος στη Σύνοδο της
Φεράρα στη Φλωρεντία. Από τον 16ο αιώνα, η Ουνία επεκτείνεται σε πολλές χώρες
της Ανατολής. Οι όποιες απόπειρες για διάλογο σκοντάφτουν στη δράση της καθώς,
όπως εκτιμούν οι εκπρόσωποι των ορθοδόξων, η αναγνώριση του Πάπα δεν έχει
σχέση με θεολογικά ζητήματα αλλά κυρίως με πολιτικά.

Οι αντιθέσεις μεγάλωσαν και κάποια στιγμή οξύνθηκαν όταν στη Σύνοδο του 1870
αναγνωρίστηκε το αλάθητο του Πάπα. Από τότε η εξουσία του αργηγού του
Βατικανού επεκτάθηκε ακόμη και στην αγιοποίηση προσώπων που είχαν δράσει ακόμη
και με βία εις βάρος των ορθοδόξων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του
Κροάτη καρδινάλιου Στέντικαν που την περίοδο της γερμανικής κατοχής
πρωτοστάτησε στη σφαγή εκατοντάδων χιλιάδων Σέρβων ορθοδόξων.

Με δεδομένο ότι οι ορθόδοξοι θεωρούν το Βατικανό φορέα πολιτικής εξουσίας, το
σχίσμα παραμένει παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες προσέγγισης, οι οποίες
ωστόσο φαίνεται να έχουν παγώσει μετά την κατάρρευση των σοσιαλιστικών
καθεστώτων, όπου Πάπας και ορθόδοξοι Πατριάρχες δίνουν μάχη για να
επικρατήσουν. Με τον ποντίφικα όμως να έχει το πάνω χέρι, και λόγω οικονομικής
άνεσης αλλά και επειδή έχει και την ιδιότητα του αρχηγού κράτους.

Το ταξίδι του Ποντίφικα «στα μέρη που συνδέονται με την ενσάρκωση του Λόγου
του Θεού»

Ιεροσολύμων Διόδωρος. Δεν άλλαξε ποτέ την αρνητική του στάση

Πάπας Ιωάννης-Παύλος Β’. Το Βατικανό μιλάει για τυπική επίσκεψη, αλλά η
ιδιότητά του θα σημάνει τελετές και επισημότητες

Ως απλός προσκυνητής, όπως και χιλιάδες απλοί πολίτες, ο Πάπας Ιωάννης-Παύλος
Β’ έχει κάθε δικαίωμα να επισκεφθεί την Αθήνα, αλλά και άλλες περιοχές οι
οποίες έχουν ταυτισθεί με την Ορθόδοξη Εκκλησία (Βηθλεέμ, Ιερουσαλήμ, Σινά). Ο
ίδιος έχει εκφράσει με επιστολή του την επιθυμία του να «κάνει ένα ειδικό
ταξίδι για την επέτειο των 2.000 χρόνων από τη γέννηση του Χριστού και να
επισκεφθεί μερικά από τα μέρη που συνδέονται με την ενσάρκωση του Λόγου του
Θεού». Όμως η γνωστοποίηση των προθέσεών του προκάλεσε αντιδράσεις στους
κόλπους των Ορθοδόξων Εκκλησιών, οι οποίες θα πρέπει να αποφασίσουν τι θα γίνει.

Από το Βατικανό γίνεται λόγος για μια τυπική επίσκεψη, η οποία δεν έχει άλλον
χαρακτήρα. Όμως ακόμη και αν ο Πάπας δεν χρησιμοποιήσει την ιδιότητα τού
αρχηγού της Δυτικής Εκκλησίας, δεν μπορεί να αποδυθεί αυτή του αρχηγού
κράτους, γεγονός που μοιραία θα σημάνει τελετές και υποδοχές. Και αυτό ακριβώς
είναι που τρομάζει τις Ορθόδοξες Εκκλησίες.

Το Ιράκ, η Ιορδανία, η Αίγυπτος, η Συρία αλλά και η Ελλάδα είναι οι χώρες που
ο Πάπας θέλει να επισκεφθεί. Η αρχή θα γίνει σύμφωνα με την επιθυμία του
Βατικανού από την πόλη Ουρ στο Νότιο Ιράκ, την πόλη όπου σύμφωνα με τη Βίβλο ο
Αβραάμ άκουσε τον λόγο του Θεού. Ο Χουσεΐν με χαρά θα δεχόταν τον Πάπα, όχι
όμως και ο Πατριάρχης Αντιοχείας Ιγνάτιος ο οποίος έχει εκδηλώσει εδώ και
αρκετό καιρό την προσκόλλησή του στον Πατριάρχη Μόσχας Αλέξιο, έναν άνθρωπο
που δεν επιθυμεί καλές σχέσεις με τη Δύση.

Στη συνέχεια θέλει να επισκεφθεί το Όρος Σινά. Εδώ ο Αρχιεπίσκοπος Σιναίου
Δαμιανός δεν θέλει μαζί του επαφές. Τι θα κάνει όμως όταν ένας αρχηγός κράτους
και ένας από τους βασικούς παράγοντες του χριστιανισμού θα βρεθεί στα μέρη
του; Και τι μπορεί να κάνει όταν τον δει να προσκυνά το ιστορικό μοναστήρι της
Αγίας Αικατερίνης;

Όμως εδώ είναι το μόνο μέρος όπου βρέθηκε η χρυσή τομή. Σύμφωνα με τα πρώτα
στοιχεία αποφασίστηκε σε περίπτωση που πραγματοποιήσει την επίσκεψή του ο
Πάπας να λειτουργήσει σε ειδικό χώρο έξω από το μοναστήρι, αλλά σε καμία
περίπτωση δεν πρόκειται να γίνει συλλειτουργία.

Στις προθέσεις του (υπάρχει και περίπτωση το ταξίδι να μην γίνει, εάν δεν το
επιτρέψει η υγεία του) είναι και το προσκύνημα στη Βηθλεέμ. Η επίσκεψη αυτή
λόγω των εξελίξεων στο Παλαιστινιακό από μόνη της έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον. Ο
Γιασέρ Αραφάτ βεβαίως και επιθυμεί μία συνάντηση με τον Πάπα. Όμως ο
Πατριάρχης Διόδωρος θα βρεθεί σε πολύ δύσκολη θέση, καθώς πάντα ήταν αντίθετος
με οποιαδήποτε επαφή με τον Ποντίφικα.

Αντιοχείας Ιγνάτιος. Αντίθετος με την επίσκεψη του Πάπα στο Ιράκ

Το μεγάλο αγκάθι που αφορά την Ελλαδική Εκκλησία είναι η επίσκεψη του Πάπα
στην Αθήνα. «Θα ήταν όμορφα να μπορέσω να επισκεφθώ την Αθήνα, όπου ο Παύλος
εκφώνησε τον υπέροχο εκείνο λόγο στον Άρειο Πάγο. Αν λάβουμε υπόψη τον ρόλο
της Ελλάδας στη διαμόρφωση του πολιτισμού του αρχαίου κόσμου, καταλαβαίνουμε
πως ο λόγος του Παύλου θεωρείται κατά μία έννοια το σύμβολο της συνάντησης του
Ευαγγελίου με τον ανθρώπινο πολιτισμό», αναφέρει στην επιστολή του ο
προκαθήμενος της Δυτικής Εκκλησίας. Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί
πονοκέφαλο στην Ιεραρχία.

Ο Αρχιεπίσκοπος δεν θέλει σε καμία περίπτωση να έρθει αντιμέτωπος με έναν
άνθρωπο που παίζει σημαντικό ρόλο και στα διεθνή πολιτικά πράγματα. Ο ίδιος,
όπως λένε οι συνεργάτες του, δεν «φοβάται» μια συνάντηση. Όμως σε καμία
περίπτωση δεν θέλει να συγκρουστεί με τους φανατικούς ούτε θέλει να δώσει
αφορμή στους παλαιοημερολογίτες να δραστηριοποιηθούν και να έχουν αυτοί το
πάνω χέρι στις αντιδράσεις. «Δεν πρέπει να χαθεί ούτε ένας πιστός», λένε οι
ιεράρχες της Ελλάδας, φοβούμενοι ότι οι «σκληροί» θα έρθουν κοντά σε όσους
εκφράσουν δυναμικά την αντίθεσή τους στην επίσκεψη του Ποντίφικα.

Από την άλλη όμως ο κ. Χριστόδουλος θα πρέπει να απαντήσει και στην κυβέρνηση,
η οποία δεν μπορεί να πει «όχι» σε έναν αρχηγό κράτους. «Αν πούμε “όχι”
επανερχόμαστε σε διαχωριστικές γραμμές που δεν αρμόζουν σε πολιτισμένη χώρα
και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης λίγο πριν από το 2000», έλεγε στα «ΝΕΑ»
στέλεχος του υπουργείου Εξωτερικών. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τον κ.
Χριστόδουλο να προβληματίζεται.

Μπροστά στον κίνδυνο αντιδράσεων ο Αρχιεπίσκοπος σύμφωνα με συνεργάτες του, σε
περίπτωση που ο Πάπας έρθει στην Ελλάδα, έχει αποφασίσει να μην παραστεί σε
οποιαδήποτε τελετή λατρείας, όμως αν κληθεί να πάρει μέρος σε μια κοινωνική
εκδήλωση δεν θα αρνηθεί.

Πολλά θα εξαρτηθούν από τη συνάντηση που θα έχει σήμερα στη Βέροια ο κ.
Χριστόδουλος με τον καρδινάλιο Έντουαρντ Κάσιντι, υπεύθυνο για τις εξωτερικές
υποθέσεις του Βατικανού, ο οποίος θα πάρει μέρος σε ένα θεολογικό συνέδριο που
θα γίνει στη μακεδονική πόλη.

ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ

Φοβούνται τις αντιδράσεις

Ο Βαρθολομαίος δεν έχει αντιρρήσεις, αλλά φοβάται τις αντιδράσεις

Η επίσκεψη του Πάπα δεν έχει προκαλέσει πονοκέφαλο μόνο στην Εκκλησία της
Ελλάδος. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο καλείται να πάρει θέση σε ένα θέμα που
απασχολεί τις δύο Εκκλησίες από τον 7ο αιώνα. Ο ίδιος ο Βαρθολομαίος, ο οποίος
έχει επισκεφτεί τη Ρώμη και έχει συναντηθεί με τον Πάπα, δεν θα είχε καμία
αντίρρηση στην επίσκεψη. Όμως γνωρίζει καλύτερα από τον καθένα ότι θα υπάρξουν
έντονες αντιδράσεις από την πλευρά των άλλων Ορθόδοξων Πατριαρχείων, όπως
είναι αυτό της Σερβίας που, λόγω της στάσης του Ποντίφικα στον εμφύλιο, δεν
επιθυμεί καμία σχέση μαζί του.

Παράλληλα δεν θέλει να αυξηθούν τα προβλήματα στη Βουλγαρία και την Ουκρανία
όπου η Εκκλησία βρίσκεται λίγο προ του σχίσματος, παρά τα όσα περί του
αντιθέτου λέγονται, και όπου ο Πάπας έχει προσπαθήσει να βοηθήσει κυρίως
οικονομικά. Πρόβλημα υπάρχει και με τη Ρωσία. Ο Αλέξιος θεωρεί τον Ποντίφικα
υπεύθυνο για πολλά δείνα της Εκκλησίας του, όμως ο ίδιος δεν φαίνεται ικανός
να αρνηθεί και πολλά. Όλη αυτή την περίοδο (μετά την κατάρρευση του
σοσιαλιστικού καθεστώτος) το Βατικανό βρέθηκε δίπλα στους ορθοδόξους
οικονομικά, ενώ έδωσε και σε αρκετούς υποτροφίες.

Μπροστά σε αυτά ο κ. Βαρθολομαίος και με δεδομένη την ένταση που επικρατεί
μεταξύ των Ορθόδοξων Εκκλησιών θα ήταν ευτυχής εάν δεν έπαιρνε θέση στο
πρόβλημα. Άλλωστε η αντίληψη που επικρατεί στο Φανάρι είναι η απόφαση να
ληφθεί από τους κατά τόπους ιεράρχες. Το να μετατεθεί το πρόβλημα σε ολόκληρη
την Ορθοδοξία δεν είναι στις προθέσεις του Πατριαρχείου, αν και πολλοί
επικεφαλής των Εκκλησιών έχουν ζητήσει την από κοινού αντιμετώπιση του
προβλήματος και μεταξύ αυτών είναι ο Έλληνας Αρχιεπίσκοπος.

«Μη γελιόμαστε, όλοι θέλουν να συναντηθούν με τον Πάπα, όλοι όμως φοβούνται
τις αντιδράσεις κι έτσι ο ένας προσπαθεί να μεταθέσει το πρόβλημα στον άλλον»,
είπε στα «ΝΕΑ» μητροπολίτης από το Φανάρι. «Αντιδράσεις θα υπάρξουν σίγουρα κι
εμείς πρέπει να μην τις τροφοδοτήσουμε», συνέχισε. Όμως ήταν ιδιαίτερα
προβληματισμένος, ακόμη και στην περίπτωση που ο Πάπας πραγματοποιήσει την
επίσκεψη ως απλός πολίτης: «Και αν βρεθεί ένας τρελός να κάνει κάτι;
Αναγκαστικά το κάθε κράτος θα πρέπει να λάβει δρακόντεια μέτρα, γεγονός που
αυτομάτως θα φέρει τον Πάπα στο προσκήνιο. Κακά τα ψέματα, η επίσκεψη θα είναι
το θέμα της ημέρας», είπε, «κι έτσι όλος αυτός ο θόρυβος μπορεί να γίνει
μπούμερανγκ για όλους μας».