ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Σβήνει το «μαύρο παρελθόν»

Μία ακόμη ιστορικού χαρακτήρα πολιτική χειρονομία για την υπέρβαση του
«μαύρου παρελθόντος» της ναζιστικής Γερμανίας και την εξομάλυνση των
γερμανοπολωνικών σχέσεων έγινε χθες.

Ιστορική συνάντηση. Οι πρόεδροι της Γερμανίας Γιοχάνες Ράου (αριστερά) και της Πολωνίας Αλεξάντερ Κβασνιέφσκι (δεξιά), στο Γκντανσκ

Ανήμερα της 60ής επετείου από την επίθεση του Χίτλερ κατά της Πολωνίας και την
έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι πρόεδροι των δύο χωρών, Αλεξάντερ
Κβασνιέβσκι και Γιοχάνες Ράου συναντήθηκαν στη «γέφυρα της ειρήνης» του
ποταμού Όντερ και ύστερα έλαβαν μέρος στην τελετή «μνήμης», στη «Βεστερπλάτε»,
έξω από το λιμάνι του Γκντανσκ.

Η «Βεστερπλάτε» είναι μία λωρίδα γης απέναντι από το λιμάνι, που ήταν
οχυρωμένη για την προστασία του. Ο βομβαρδισμός της, την 1η Σεπτεμβρίου του
1939, από γερμανικές κανονιοφόρους ήταν το «σύνθημα» για την επίθεση της
ναζιστικής Γερμανίας στην Πολωνία. Η συμμετοχή του Γιοχάνες Ράου στην τελετή
αποτελεί «πρεμιέρα» και, ταυτόχρονα, «συνέχεια» των συμβολικών χειρονομιών, με
τις οποίες οι πολιτικές ηγεσίες των δύο χωρών προσπαθούν να ξεπεράσουν τα
τραύματα του παρελθόντος.

Η αρχή είχε γίνει επί Βίλι Μπραντ, του οποίου η φωτογραφία, γονατιστού μπροστά
στο μνημείο των θυμάτων του γκέτο της Βαρσοβίας, το 1970, έκανε τον γύρο του
κόσμου. Δεκαεννέα χρόνια αργότερα, ακολούθησε η κοινή συμμετοχή τού τότε
Γερμανού καγκελάριου Χέλμουτ Κολ με τον πρώτο εκλεγμένο πρωθυπουργό της
Πολωνίας, Ταντέους Μαζοβιέτσκι, σε μία εκκλησιαστική «λειτουργία συμφιλίωσης»
στην πολωνική πόλη Κράιζαου και η δημόσια αίτηση συγγνώμης που απηύθυνε το
1997 ο προκάτοχος του Ράου, πρόεδρος Ρόμαν Χέρτσογκ, στο στρατόπεδο
συγκέντρωσης του Άουσβιτς.

Οι νεκροί του πολέμου στην Πολωνία ανέρχονται σε έξι εκατομμύρια, από τους
οποίους τα τρία ήταν Εβραίοι που εξολοθρεύτηκαν στα στρατόπεδα του Άουσβιτς,
του Μάιντανεκ και της Τρέμπλινκα, ενώ εκατομμύρια Πολωνών πολιτών σύρθηκαν ως
αιχμάλωτοι πολέμου σε καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία. Η μεταπολεμική
«διευθέτηση» για την Πολωνία, που υπήχθη στη σφαίρα επιρροής της ΕΣΣΔ,
χάνοντας εδάφη ανατολικά (περιοχές της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας) και
βορειοανατολικά (περιοχές της Λιθουανίας) και παίρνοντας εδάφη δυτικά
(Σιλεσία) με μεγάλο αριθμό Γερμανών που εκπατρίστηκαν βίαια, επιβάρυνε
μεταπολεμικά ακόμη περισσότερο τις γερμανοπολωνικές σχέσεις.

Παρά το ότι η κυβέρνηση Κολ αναγνώρισε ­ ξεπερνώντας έντονες εσωτερικές
αντιδράσεις ­ τον οριστικό χαρακτήρα των συνόρων στη λεγόμενη «γραμμή
Όντερ-Νάισε» και έγινε ένθερμος συνήγορος της ένταξης της Πολωνίας στο ΝΑΤΟ
και της υποψηφιότητάς της στην Ε.Ε., μεγάλο μέρος της πολωνικής δυσπιστίας
παραμένει και το παρελθόν εξακολουθεί να βαραίνει στις σχέσεις των δύο χωρών.
Σε δημοσκοπήσεις στην Πολωνία αναφορικά με τις δυνατότητες και τις προοπτικές
συμφιλίωσης των δύο χωρών, η πλειονότητα ­ περίπου το 70% ­ θεωρεί ότι είναι
εφικτή. Η γενιά, ωστόσο, που έχει ζήσει τον πόλεμο (και βαθμιαία τείνει να
εκλείψει) είναι σαφώς αρνητική.