Δωρητές σπέρματος ανώνυμοι ή όχι;

Κάθε χρόνο στη Βρετανία 3.000 άνδρες δωρίζουν ανώνυμα το σπέρμα τους. Τώρα η
κυβέρνηση σκέφτεται προτάσεις που ενδεχομένως να επιτρέψουν στα παιδιά που
γεννιούνται με τεχνητή γονιμοποίηση από δωρητές να ανιχνεύσουν τις ρίζες των
βιολογικών γονιών τους. Ο Νικ Βάρλεϊ παριστάνει έναν δωρητή σπέρματος και
ερευνά τον έλεγχο στον οποίο υπόκειται και ποιες πληροφορίες θα πρέπει να
δίνονται. Οι γονείς του αγέννητου παιδιού μου κάθονταν ακριβώς απέναντι από
μένα. Ενδεχομένως. Σε έναν φουσκωτό καναπέ στη μεγάλη αίθουσα αναμονής στην
κλινική της Χάρλεϊ Στριτ του δρος. Λούις Χαγκς, ο οποίος ειδικεύεται στη
θεραπεία των ζευγαριών με προβλήματα γονιμότητας, εκείνοι ήταν καλοντυμένοι,
αυτός με ένα μπλέιζερ και γραβάτα και η κυρία με καλοκαιρινό φόρεμα, έτοιμοι
και οι δυο τους για το ραντεβού με έναν σύμβουλο του γραφείου.

Καθισμένος απέναντί τους, σε έναν άλλο καναπέ, προσπαθούσα ανέμελα να ξεχαστώ
στις σελίδες ενός περιοδικού μόδας, από τα πολλά που ήταν τακτοποιημένα πάνω
σε ένα τραπέζι. Στριφογύριζα νευρικά, καθώς περίμενα τη συνάντηση με τη
διευθύντρια που κάνει τις εγγραφές των δωρητών σπέρματος, τη Λίντα.

Την προηγούμενη ημέρα, είχα τηλεφωνήσει για να μάθω πώς θα μπορούσα να γίνω κι
εγώ ένας από τους 3.000 δωρητές σπέρματος της Βρετανίας. Μέσα σε 24 ώρες
κατέβαινα τα σκαλιά προς έναν χώρο, όχι διαφορετικό από σχολικό εργαστήριο
βιολογίας, για να ανακαλύψω τι θα χρειαζόταν να κάνω. Έμαθα ότι θα μου
έστελναν «έντυπο υλικό».

Ηθικοί κανόνες

Εκτός από τον μηχανισμό που έχει στηθεί για την κάλυψη του ρόλου μου,
πληροφορήθηκα και για τους ηθικούς κανόνες. Ότι δηλαδή θα μπορούσα να θέσω
απαγορεύσεις σχετικά με το ποιος θα λάμβανε το σπέρμα μου (για παράδειγμα μόνο
παντρεμένα ζευγάρια), ότι θα μπορούσα να γίνω ο πατέρας το πολύ δέκα παιδιών
σε διαφορετικές οικογένειες (ή πολλών παιδιών, αν η ίδια μητέρα ήθελε να
χρησιμοποιήσει τις δωρεές μου περισσότερες από μία φορές) και ότι παρεχόταν
συμβουλευτική σχετικά με την ανώνυμη πατρότητα ή ­ περισσότερο σημαντικό ­ αν
αποδεικνυόταν ότι είμαι στείρος.

Επίσης, μου μίλησαν και για την οργάνωση. Θα έπρεπε να επισκέπτομαι το κέντρο
τουλάχιστον μία, το ιδανικό, δύο φορές την εβδομάδα, όμως μόνο αφού το αρχικό
δείγμα ελεγχθεί για τον ιό HIV και άλλες ασθένειες. Θα το έψυχαν και μετά θα
το ξεπάγωναν για να ελέγξουν αν το σπέρμα μου μπορεί να αντέξει τη διαδικασία
αποθήκευσης. Θα έπρεπε να δώσω λεπτομέρειες για το ιατρικό ιστορικό μου και να
κάνω εξετάσεις αίματος. Στο τέλος πήρα και μια γεύση από… αποθαρρυντική
φυσική. Καθόλου σεξ δύο με τρεις ημέρες πριν από το πρώτο δείγμα και κάθε
ακόλουθη δωρεά.

Τριάντα κλινικές

Έως πρόσφατα τέτοιες επισκέψεις ήταν μικρής σημασίας, ιδιωτικά περιστατικά που
όλοι φαντάζεστε. Διέρρευσε όμως η πληροφορία ότι τα παιδιά που έχουν
«συλληφθεί» από δωρεά σπέρματος (και πολύ πιο ασυνήθιστο από δωρεά ωαρίου)
ενδεχομένως σύντομα και για πρώτη φορά να έχουν το δικαίωμα να ενημερώνονται
για τους βιολογικούς τους γονείς. Υπάρχει επίσης η υποψία ­ ανακριβής σύμφωνα
με το υπουργείο Υγείας ­ πως υπουργοί αποφάσισαν να προχωρήσουν το θέμα
περισσότερο και να επιτρέψουν στα παιδιά να ανιχνεύσουν και να έρθουν σε επαφή
με τους δωρητές γονείς.

Με τα πρώτα παιδιά που γεννήθηκαν με τεχνητή γονιμοποίηση να είναι τώρα
μεσήλικες, το ζήτημα που προκύπτει είναι ηθικό και υπάρχει στον ορίζοντα εδώ
και δεκαετίες. Τα τελευταία χρόνια, με τις γεννήσεις αυτών των παιδιών συνεχώς
να αυξάνουν, περίπου 2.000 τον χρόνο, οι διαστάσεις του θέματος έχουν μεγιστοποιηθεί.

Η κάθε μια από τις περίπου 30 κλινικές για τους δωρητές πρέπει να έχει την
άδεια της Υπηρεσίας για τη Γονιμότητα του Ανθρώπου και την Εμβρυολογία και να
ανταποκρίνεται στους αυστηρούς της κανόνες. Όλες πρέπει να κάνουν
συγκεκριμένους ιατρικούς ελέγχους. Και όλες πρέπει να κρατούν στα αρχεία τους
πληροφορίες, όπως η ηλικία, το ύψος, το βάρος, το χρώμα, η απασχόληση και τα
ενδιαφέροντα του δωρητή.

Πορτρέτο δωρητών

Αυτό το τελευταίο απασχολεί ιδιαίτερα. Τα στοιχεία συλλέγονται για να μπορούν
οι κλινικές να συνδυάσουν τους δωρητές με τους γονείς, έτσι ώστε αν ένας
γονιός είναι 1,80 στο ύψος, καστανός και με γαλάζια μάτια, να βρεθεί ένας
δωρητής που να ταιριάζει με αυτήν την περιγραφή.

Στο μέλλον, από το 2007, θα ληφθούν μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα
παιδιά δεν θα παντρευτούν κάποιον που να έχει βιολογική συγγένεια μαζί τους.
Δύο χρόνια αργότερα, θα έχουν τη δυνατότητα να ρωτούν αν γεννήθηκαν έπειτα από
τεχνητή γονιμοποίηση. Υπό τον παρόντα νόμο η Υπηρεσία για τη Γονιμότητα του
Ανθρώπου και την Εμβρυολογία θα είναι σε θέση να απαντά μονολεκτικά με ένα
«ΝΑΙ» ή ένα «ΟΧΙ». Ωστόσο, υπάρχουν εκκλήσεις για να της επιτραπεί να εκθέτει
στοιχεία, όπως ένα πορτρέτο του δωρητή, μια λίστα με τα ενδιαφέροντά του ή τη
θρησκεία του.

Φοιτητές προσφέρουν το σπέρμα τους έναντι 15 στερλινών

Στην αίθουσα συμβουλευτικής η Λίντα ήταν σαφής. Το 95% των δωρητών που
συνάντησε το προηγούμενο δεκαπενθήμερο δεν θα προχωρούσε στη δωρεά αν η
ανωνυμία είχε αρθεί. «Θα ήταν το τέλος για την τεχνητή γονιμοποίηση από
δωρητές σπέρματος», υποστηρίζει. Όμως η ενδεχόμενη αλλαγή στον νόμο για τις
δωρεές σπέρματος έχει θίξει περισσότερα ζητήματα από αυτό του δικαιώματος των
παιδιών να γνωρίζουν τις ρίζες τους, ζητήματα που βρίσκονται στην καρδιά του
θέματος για τη θεραπεία της στειρότητας: ποιοι γίνονται δωρητές σπέρματος, τι
πληροφορίες κρατούνται γι’ αυτούς και γιατί το κάνουν; Οι περισσότεροι ­ πάνω
από το 80%, λέει η Λίντα ­ είναι φοιτητές, κίνητρο για τους οποίους αποτελεί η
αμοιβή 15 στερλινών για κάθε δωρεά. Οι υπόλοιποι είναι μεγάλοι άνθρωποι, που
ήδη έχουν παιδιά και νιώθουν την ανάγκη να βοηθήσουν και άλλους να ξεκινήσουν
την οικογένειά τους.