ΔΡΟΜΟΙ

Η συνέντευξη…

… είχε δημοσιευτεί σε μια εφημερίδα της Βενεζουέλας το 1945. Την
ανέσυρε από τα αρχεία της αυτόν το μήνα η «Μοντ Ντιπλοματίκ». «Δεν υπάρχει
ευρωπαϊκή κουλτούρα», έλεγε τότε με έμφαση ο Αντρέ Μαλρώ. Και σαν να μην
έφτανε αυτό, προέβλεπε ότι θα κατακυριαρχούσε της Γης ένα αμερικανικό
πολιτιστικό μόρφωμα, το οποίο ονόμαζε «ατλαντική κουλτούρα». Εύκολα μπορεί να
φανταστεί κανείς την κατάπληξη του ανταποκριτή της «Ελ Νασιονάλ», παρατηρεί η
εφημερίδα «Γκάρντιαν», καθώς άκουγε αυτά τα λόγια να βγαίνουν από τα χείλη του
«συνταγματάρχη Μπερζέ» ­ το ψευδώνυμο του Μαλρώ στην Αντίσταση ­ που ήταν
γνωστά τα κατορθώματά του στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Για έναν δημοσιογράφο
που είχε ξεκινήσει από το Καράκας για να συναντήσει αυτό τον ήρωα των
«Ελεύθερων Γάλλων», σίγουρα ήταν απογοητευτική αυτή η προφητεία (από έναν
αριστερό διανοούμενο που αργότερα εγκατέλειψε τους οπαδούς του για να γίνει ο
ευαγγελιστής του αυταρχικού γκωλισμού).

Είχε δίκιο…

… θα λένε πολλοί, βλέποντας μια ολόκληρη ευρωπαϊκή γενιά να βαδίζει
με Nike, να χωνεύει McDonalds και να παρακολουθεί αμερικανικές ταινίες στο
κοντινότερο multiplex. Άραγε, αντίθετα με τις πολιτικές θέσεις του, η
προφητεία του επαληθεύεται; Δεν χρειάζεται ιδιαίτερο θάρρος για να τα βάλει
κανείς με τον Μαλρώ (φωτ.) είκοσι χρόνια μετά το θάνατό του, λέει ο Πωλ
Ουέμπστερ στην «Γκάρντιαν», αλλά είναι γεγονός ότι η προφητεία του ήταν
ανόητη. Μπορούμε βέβαια να υποθέσουμε πως, με τις σκέψεις αυτές που πετούσε
πίσω από τους καπνούς ενός τσιγάρου Κάμελ ­ που δεν του έλειπε ποτέ από το
χέρι ­ απλώς ήθελε να εντυπωσιάσει, στον αδυσώπητο ανταγωνισμό του με τον
Σαρτρ για τη διεκδίκηση του τίτλου του «πρώτου διανοούμενου» της Γαλλίας.

Για όσους φώναξαν…

… το σύνθημα «Έξω οι Γιάνκηδες» είναι ίσως δύσκολο να παραδεχθούν ότι
οι μεταπολεμικοί Αμερικανοί έκαναν πολύ περισσότερη πολιτιστική δουλειά από
όση όλα τα Βρετανικά Συμβούλια και τα Ινστιτούτα Γκαίτε και οι γραφειοκρατίες
των Βρυξελλών. Όμως, στο κάτω κάτω της γραφής, η δουλειά αυτή έχει ευρωπαϊκό
πυρήνα. Οι Αμερικανοί (με τη γλώσσα, τις θρησκείες, τα πρότυπα) είναι εκείνοι
που ενσωματώθηκαν πολιτιστικά στην Ευρώπη και όχι το αντίστροφο.

Από την Πίνα Μπάους…

… μέχρι τον Πήτερ Μπρουκ και από τον Ουμπέρτο Έκο μέχρι τον Σίμους
Χίνι, η ευρωπαϊκή κουλτούρα είναι το ίδιο επινοητική, δυναμική, διακριτή και
διεθνής όσο ήταν και με τον Δάντη και τον Θερβάντες. Αν σε κάτι υστερεί, είναι
στο μάρκετινγκ. Σε αυτό υπερτερούν οι Αμερικανοί. Μα φτάνει να ρίξει κανείς
μια ματιά στο ευρωπαϊκό τηλεοπτικό δίκτυο Arte για να δει τη διαφορά. Σε ένα
πρόσφατο ντοκιμαντέρ για το έργο του, ο Ντίτριχ Φίσερ-Ντισκάου ανέφερε δεκάδες
Ευρωπαίους μουσικούς που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη κλασική μουσική: ανάμεσά
τους, μόνον ένας ήταν Αμερικανός, ο Λέοναρντ Μπερνστάιν. Το Arte είναι ένα
γαλλογερμανικό κανάλι που αγκαλιάζει την πανευρωπαϊκή κουλτούρα. Το
παρακολουθεί ένας στους πέντε τηλεθεατές. Θα ήταν άραγε σήμερα ανάμεσά τους
και ο Μαλρώ ή θα προτιμούσε να μένει «καρφωμένος» στο CNN;