ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Σκοτεινός ουρανός

Γλώσσα σε κρίση (σκίτσο από τη «Ρεπούμπλικα»)

Η παρακμή της πολιτικής συνοδεύεται από την κρίση της γλώσσας της πολιτικής.
Λέξεις όπως «Δεξιά» και «Αριστερά», «δίκαιο» και «κυριαρχία», προκαλούν
σύγχυση ως προς το περιεχόμενό τους. Στενός συνεργάτης του Τόνυ Μπλαιρ και
συγγραφέας μιας βιογραφίας του Φρανσουά Μιτεράν, ο βρετανός βουλευτής Ντένις
Μακ Σέιν προσπαθεί σε άρθρο του στον «Νουβέλ Ομπζερβατέρ» να λύσει μερικές
παρεξηγήσεις. Ο φιλελευθερισμός, για παράδειγμα, είναι μια λέξη που δεν αρέσει
στους σοσιαλδημοκράτες της Γερμανίας ή της Γαλλίας, αφού παραπέμπει σε μια
πολιτική της Δεξιάς. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, «liberal» σημαίνει
σχεδόν κομμουνιστής, ενώ η βρετανική Αριστερά ταυτίζει τους φιλελεύθερους με
τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και συνταξιοδότησης. Ας μη φοβόμαστε, λοιπόν,
τις λέξεις: στο κάτω-κάτω, και ο Κέυνς φιλελεύθερος ήταν.

Άλλος παρεξηγημένος όρος: η ελαστικότητα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, οι
βρετανοί αριστεροί κατηγορούσαν τους γερμανούς συντρόφους τους επειδή
επέτρεπαν τη μετακίνηση ενός εργαζομένου από μια θέση σε άλλη χωρίς άδεια του
συνδικάτου. Σήμερα, οι Εργατικοί κατηγορούνται με τη σειρά τους από τους
γάλλους σοσιαλδημοκράτες επειδή τάσσονται υπέρ της πλήρους απελευθέρωσης της
εργασίας. Στην πραγματικότητα, υποστηρίζει ο Μακ Σέιν, η ελαστικότητα είναι
μια λέξη πολιτικά ουδέτερη. Υπάρχει καλή και κακή ελαστικότητα. Αλλά κανείς
δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει βέβαια ότι η ακαμψία της αγοράς (για τα αγαθά,
τις υπηρεσίες ή την εργασία) αποτελεί έναν από τους στόχους της Αριστεράς.

Οι παρεξηγήσεις γύρω από τους όρους της πολιτικής είναι αναπόφευκτες, απαντά
από τις σελίδες της «Ρεπούμπλικα» ο Κάρλο Γκάλι, που διδάσκει ιστορία της
σύγχρονης πολιτικής σκέψης στο Πανεπιστήμιο της Μπολώνια. Η «αυτοκρατορία»,
για παράδειγμα, ήταν επί 2.000 χρόνια μια λέξη-κλειδί. Γύρω στον 17ο αιώνα
άρχισε να χάνει τη δύναμή της και να αντικαθίσταται από τη λέξη «κράτος».
Σήμερα, μια λέξη που κινδυνεύει με τη σειρά της είναι η «κυριαρχία». Αν κατά
τον περασμένο αιώνα ένας νομικός θεωρούσε ότι το δίκαιο επιβάλλεται από το
κράτος, σήμερα η λέξη αυτή του φέρνει στο μυαλό κάτι ανώτερο από το κράτος.
Δεν αποκλείεται βέβαια αυτή η διαδικασία να είναι κυκλική και σε λίγα χρόνια
να αποδειχθεί και πάλι χρήσιμη μια έννοια σαν την Αυτοκρατορία για να
περιγράψει τις εμπειρίες μας.

Συνδεδεμένοι με συγκεκριμένες ιστορικές εμπειρίες, οι πολιτικοί όροι είναι
έτσι καταδικασμένοι να ξεπερνιούνται. Το πρόβλημα είναι τι παίρνει τη θέση
τους. Ο Χομπς είχε βρει τη λύση, αλλάζοντας ριζικά τη γλωσσική βάση της
πολιτικής: αντί να επαναφέρει τη διαμάχη γύρω από την παρακμή, την αταξία, τη
διαφθορά, τα ονόμασε όλα αυτά «φυσική κατάσταση των πραγμάτων», από την οποία
πρέπει κανείς να προσπαθεί να εξέλθει. Αυτό το «πραξικόπημα» σήμερα δεν μπορεί
να επαναληφθεί. Η μόνη λύση είναι να ανατεθεί σε ένα συλλογικό εγκέφαλο να
θέσει εκ νέου τις βάσεις της πολιτικής και να δημιουργήσει μια νέα ισορροπία
ανάμεσα στην πολιτική και τα πράγματα.