Σφάλματα του ΔΝΤ στην αντιμετώπιση των κρίσεων
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
Η κρίση στο Χρηματιστήριο της Βραζιλίας, τον περασμένο Ιανουάριο, ήταν ένα |
Μέχρι σήμερα, οι περισσότεροι πίστευαν πως οι παγκόσμιες οικονομικές κρίσεις
συνέβαιναν κάθε πενήντα περίπου χρόνια, όπως συνέβη το 1880, το 1930 και το
1980. Τα πράγματα, όμως, φαίνεται πως έχουν αλλάξει. Πέρασαν ακριβώς δύο
χρόνια από τότε που οι χρηματιστηριακές αγορές στην Ασία παρουσίασαν
ανησυχητική ύφεση και ένας χρόνος από τότε που το τραπεζικό σύστημα της Ρωσίας
έφτασε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Μάλιστα, ο κόσμος συνήθισε τόσο πολύ στην
ιδέα, που η πρόσφατη κρίση τον περασμένο Ιανουάριο στο Μεξικό πέρασε σχεδόν απαρατήρητη.
Η συχνότητα αυτή προκαλεί μεγάλο προβληματισμό, αν αναλογιστεί κάποιος πως σε
χρονικό διάστημα μικρότερο των πέντε χρόνων σημειώθηκαν τέσσερις διαφορετικές
καταστροφικές κρίσεις σε διάφορα μέρη του πλανήτη, οι οποίες επηρέασαν όχι
μόνο τους επενδυτές αλλά και εκατομμύρια απλών ανθρώπων.
Το νέο πρόσωπο των κρίσεων
Οι οικονομικές κρίσεις έχουν εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά και εξέλιξη
από τις παλαιότερες. Πριν από λίγα μόλις χρόνια τέτοιους είδους αναταραχές
στην αγορά δημιουργούνταν από τεράστια εξωτερικά χρέη κυβερνήσεων. Σήμερα,
ύφεση μπορεί να προκληθεί από διάφορους τομείς της ιδιωτικής οικονομικής
δραστηριότητας όπως, για παράδειγμα, εμπορικά χρέη ιδιωτικών επιχειρήσεων,
ξένες καταθέσεις και δάνεια σε τράπεζες και μετοχές που κατέχουν ξένοι
επενδυτές. Η διαφοροποίηση αυτή έχει δημιουργηθεί από θεμελιώδεις αλλαγές στον
τρόπο με τον οποίο λειτουργούν πλέον οι διεθνείς οικονομίες. Ο δανεισμός στις
κυβερνήσεις αναπτυσσόμενων χωρών έχει γίνει πιο δύσκολος από τη δεκαετία του
1980. Τώρα, ο μόνος τρόπος για να χρηματοδοτηθεί η προσπάθεια ανάπτυξης ενός
κράτους, είναι ο ιδιωτικός τομέας. Και αυτή η πρακτική έχει επικροτηθεί από το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα, με την προώθηση ειδικών
προγραμμάτων που καταργούν τους ελέγχους για κάθε είδους διακίνηση κεφαλαίων.
Το πρόβλημα είναι πως οι περισσότερες μορφές κίνησης ιδιωτικών κεφαλαίων είναι
ακριβές και απρόβλεπτες, γεγονός που τις καθιστά ακατάλληλες για τις
αναπτυσσόμενες χώρες. Ακόμη, οι ελεύθερες αγορές είναι ασταθείς, καθώς
επηρεάζονται άμεσα από φήμες και κρίσεις που προέρχονται από την προσπάθεια
κάποιων να έχουν εύκολο κέρδος. Για τον λόγο αυτό, οι περισσότερες χώρες έχουν
τον δικό τους μηχανισμό ελέγχου της αγοράς σε εθνικό επίπεδο. Διαφορετικά, θα
υπήρχε ο κίνδυνος να δημιουργηθούν σοβαρά προβλήματα στην οικονομία. Η
διεύρυνση των εθνικών οικονομικών συστημάτων οδήγησε στη δημιουργία μιας
παγκοσμιοποιημένης αγοράς, χωρίς όμως να υπάρχει ανάλογη πρόβλεψη σε διεθνές
επίπεδο για να γίνει αυτή βιώσιμη. Η ανυπαρξία μιας τέτοιας πολιτικής είναι
ουσιαστικά αυτή που οδηγεί κάθε φορά στην ύφεση. Το πρόβλημα εντείνεται από το
γεγονός πως καταβάλλεται προσπάθεια, η διεθνής οικονομία να κινηθεί ακόμη
περισσότερο προς αυτήν την κατεύθυνση.
Ο ρόλος του ΔΝΤ
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επιδιώκει την πλήρη απελευθέρωση της κίνησης
κεφαλαίων σε διεθνές επίπεδο. Την ίδια στιγμή, γίνεται προσπάθεια για να
υιοθετηθεί η πρακτική αυτή και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Παρά το
γεγονός ότι αυτόν τον καιρό οι προτάσεις αυτές έχουν παγώσει, τίποτε δεν
προεξοφλεί πως θα μείνουν έτσι και στο μέλλον. Αντίθετα, όπως εκτιμούν πολλοί,
θα συντελέσουν στο να γίνουν τυχόν μελλοντικές κρίσεις ακόμη πιο αναπόφευκτες.
Αν και οι νέες αυτές κρίσεις προκαλούνται από διαφορετικές αιτίες σε σύγκριση
με το παρελθόν, η αντίδραση διεθνώς για την αντιμετώπισή τους βρίσκεται
προσκολλημένη στις πρακτικές που ακολουθούνταν τη δεκαετία του ’80. Δηλαδή,
στη χορήγηση δανείων από διεθνείς οργανισμούς στις κυβερνήσεις που πλήττονται.
Η αντίδραση, όμως, αυτή, όπως διαμορφώνονται σήμερα τα πράγματα, έχει
αποδειχθεί εντελώς ακατάλληλη. Απλά, οι νέες κρίσεις συμβαίνουν πολύ γρήγορα.
Όταν χτυπούν την πόρτα, δημιουργείται τεράστια εκροή συναλλάγματος, την οποία
η κάθε κυβέρνηση είναι εντελώς αδύναμη να αντιμετωπίσει. Η αναστολή πληρωμών,
όσον αφορά τα κυβερνητικά χρέη, προξενεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει.
Και σε αντίθεση με τη δεκαετία του ’80, οι κυβερνήσεις αυτές δεν έχουν τη
δυνατότητα να εμποδίσουν την εκροή κεφαλαίων από τον ιδιωτικό τομέα, γιατί οι
μηχανισμοί που θα επέτρεπαν κάτι τέτοιο, έχουν αδρανοποιηθεί. Όταν η κυβέρνηση
της Μαλαισίας προσπάθησε να κάνει κάτι τέτοιο, μάλιστα, γνώρισε τη διεθνή κατακραυγή.
Έτσι, δισεκατομμύρια δολάρια φεύγουν από τη χώρα μέσα σε λίγες μόνο ημέρες,
ενώ η προσπάθεια για την εξεύρεση λύσης μπορεί να διαρκέσει ολόκληρες
εβδομάδες. Αυτό συμβαίνει, γιατί το ΔΝΤ είναι αναγκασμένο να σχεδιάσει, να
διαπραγματευθεί και να εγκρίνει το σχέδιο για την αντιμετώπιση του
προβλήματος. Πρόσθετη καθυστέρηση προκαλείται από την προσπάθεια των ίδιων των
κυβερνήσεων να έρθουν σε συνεννόηση με τους διεθνείς οργανισμούς και να
ξεπεράσουν τη δική τους γραφειοκρατία, προκειμένου να εγκρίνουν το σχέδιο
δράσης. Μέχρι να φτάσουν τα χρήματα, δισεκατομμύρια δολαρίων έχουν εξαφανιστεί
και η ζημιά είναι μη αναστρέψιμη. Η θέσπιση όρων για την παροχή οικονομικής
βοήθειας δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς δημιουργείται
πρόσθετη ανησυχία στην αγορά, για το αν θα εκπληρωθούν αυτές οι προϋποθέσεις.
Πιο ουσιαστικό είναι το πρόβλημα ότι δημιουργείται πρόσθετο κόστος τόσο στις
κυβερνήσεις που έχουν το πρόβλημα όσο και σ’ αυτές που τις δανείζουν, για να
ανακάμψουν. Αυτό μεταφέρει το οικονομικό βάρος από τους δανειστές και τους
επενδυτές, που είναι η δουλειά τους να ρισκάρουν και να υπολογίζουν το κόστος
των πράξεών τους, στους ίδιους τους φορολογούμενους. Δηλαδή, το κόστος της
κρίσης δεν μοιράζεται μεταξύ εκείνων που την δημιούργησαν, γεγονός που δεν
τους υποχρεώνει να γίνουν πιο προσεκτικοί στο μέλλον. Όταν οι κυβερνήσεις
έχουν ανάγκη να δανειστούν, τότε είναι λογικό να βρεθούν κάποιοι που θα τις
δανείσουν. Όμως, οι ασιατικές κυβερνήσεις δεν χρειάζονταν δανεικά, μέχρι τη
στιγμή που υπέστησαν τις καταστροφικές συνέπειες της καθυστερημένης και κακώς
εκτελεσμένης προσπάθειας κάποιων να τις σώσουν. Ακόμη και αν τα κεφάλαια ήταν
διαθέσιμα τη στιγμή που ήταν αναγκαία, η οικονομική αυτή βοήθεια θα είχε και
πάλι τη λάθος μορφή.
Η προτεινόμενη λύση
Εκείνο που χρειάζεται, είναι μια διαφορετική προσέγγιση στην αιτία που
προκάλεσε την κρίση, έναν δηλαδή μηχανισμό που θα παρέχει την αναγκαία
υποστήριξη χωρίς να αυξάνει τον κίνδυνο για τη δημιουργία μιας μελλοντικής
κρίσης. Αυτό είναι ό,τι ακριβώς προτείνει το Καθολικό Ινστιτούτο Διεθνών
Σχέσεων. Ο πυρήνας της λύσης αποτελείται από τη θέσπιση ενός Παγκόσμιου
Παρεμβατικού Ταμείου (Global Intervention Fund-GIF) που θα χρηματοδοτείται από
ειδικό φόρο που θα επιβληθεί σε όλες τις διεθνείς συναλλαγές. Όταν τα
αποθέματα μιας χώρας πέφτουν κάτω από ένα προκαθορισμένο σημείο, τότε το
Ταμείο θα στηρίζει άμεσα το εθνικό νόμισμα, με τον ίδιο τρόπο που η Τράπεζα
της Αγγλίας στηρίζει τη στερλίνα. Η λύση αυτή έχει μεγάλα πλεονεκτήματα. Θα
λειτουργεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να προλαμβάνει τις κρίσεις και όχι να
προσπαθεί εκ των υστέρων να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που αυτές
δημιούργησαν. Ταυτόχρονα, θα προλαμβάνει τις ξαφνικές μεγάλες υποτιμήσεις και
θα συμβάλλει στην αποφυγή οικονομικής αναταραχής. Και θα αποτρέπει την
πρακτική τού να μεταφέρονται οι απώλειες του ιδιωτικού τομέα στο δημόσιο χρέος
μιας χώρας.
Η διεθνής κοινότητα θα έπρεπε να μελετήσει προτάσεις σαν και αυτή το
συντομότερο δυνατόν. Κατά τη διάρκεια της ασιατικής κρίσης, αυτή λειτούργησε
σαν γιατρός που χωρίς δεύτερη σκέψη δίνει στον ασθενή το φάρμακο που είχε
μπροστά του από τον προηγούμενο άρρωστο. Αυτό θα ήταν δικαιολογημένο, στην
περίπτωση που αυτό ήταν το μοναδικό φάρμακο που υπήρχε διαθέσιμο και ο γιατρός
σκεφτόταν πως η χορήγησή του είναι καλύτερη από το τίποτα. Αυτό που δεν
δικαιολογείται, είναι ο ίδιος γιατρός να μπαίνει στο χειρουργείο και να
ετοιμάζεται να κάνει την ίδια ακριβώς επέμβαση στον επόμενο ασθενή, αυτήν τη
φορά συνειδητά και με πλήρη επίγνωση της τύχης του προηγούμενου θύματός του.
Ο David Woodward είναι οικονομικός σύμβουλος του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών
Google news
