ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι ναυαγοί της έκλειψης

«Δύο πράγματα γεμίζουν την ψυχή μου με θαυμασμό και σεβασμό: οι ηθικοί
κανόνες μέσα μου και ο έναστρος ουρανός από πάνω μου». Ιμμάνουελ Καντ.

«Τι βλέπω; Δεν έχετε εφοδιαστεί με ειδικά γυαλιά για την έκλειψη;» (του Πλαντύ, από τη «Μοντ»)

Αισθανόμαστε άραγε σήμερα το ίδιο δέος με τον φιλόσοφο; Ξέρουμε να κοιτάμε τον
ουρανό όπως εκείνος; Μπορούμε να δούμε τη «σιωπηλή πορεία των αστεριών» που
περιγράφει ο Αλφόνς Ντωντέ, παρομοιάζοντας την πορεία ενός διάττοντος αστέρα
με μια ψυχή που μπαίνει στον Παράδεισο; Η απάντηση είναι δυστυχώς αρνητική. Ο
υπέρμετρος φωτισμός των πόλεων, η ρύπανση της ατμόσφαιρας και το άγχος της
καθημερινότητας δεν μας αφήνουν να βλέπουμε τ’ αστέρια. Στην Ανατολή του ήλιου
κοιμόμαστε, στη Δύση είμαστε πολύ απασχολημένοι. Να γιατί θα σπεύσουμε σήμερα
να παρακολουθήσουμε τη βαθμιαία εξαφάνιση του ήλιου: για να αναπληρώσουμε τον
χαμένο χρόνο, για να ξεπλύνουμε τις τύψεις.

Ναυαγοί της έκλειψης: έτσι αποκαλεί ο Πάολο Ρούμις της «Ρεπούμπλικα» τα
εκατομμύρια των ανθρώπων που θα στρέψουν σήμερα το βλέμμα τους προς τον
ουρανό. Ναυαγοί με κινητά και ειδικά γυαλιά, που θα παρατηρήσουν το φαινόμενο
για δύο λεπτά, θα τραβήξουν ίσως φωτογραφίες κι έπειτα θα επιστρέψουν για άλλα
δέκα χρόνια στους τυφλούς τόπους της δουλειάς τους, τόπους χωρίς εποχές, χωρίς
σκιές, χωρίς ορίζοντα και χωρίς αστέρια. Ποτέ άλλοτε δεν γνωρίζαμε τόσα
πράγματα για το σύμπαν. Και ποτέ άλλοτε δεν μας χώριζε από τη σιωπή του
ουρανού μια απόσταση τόσο μεγάλη, τόσο αγεφύρωτη. Τα πενήντα τελευταία χρόνια,
ο ουρανός έχασε κάθε λειτουργία. Τα άστρα έπαψαν να μας αποκαλύπτουν τι ώρα
είναι. Οι Δολομιτικές Άλπεις είναι γεμάτες με κορυφές 11 και 12 όχι από
έλλειψη φαντασίας, αλλά επειδή ο ήλιος περνώντας από τις κορυφές αυτές
λειτουργούσε σαν ρολόι. Η απόφαση να εφαρμοστεί σ’ ολόκληρη τη Βρετανία η ώρα
Γκρήνουιτς είχε προκαλέσει θυελλώδεις διαμαρτυρίες: αν ο ήλιος ταξιδεύει και
το μεσημέρι βρίσκεται στο πιο ψηλό του σημείο, κάθε χωριό ήθελε να έχει το
δικό του μεσημέρι, τον δικό του ήλιο, τον δικό του κυρίαρχο χρόνο.

Όταν μπαίνει η άνοιξη, γράφει ο Μπρους Τσάτουιν, οι νομαδικές φυλές της Ασίας
εγκαταλείπουν την αδράνεια του χειμώνα και επιστρέφουν στα θερινά βοσκοτόπια
με την ακρίβεια των χελιδονιών. Για τους Βερβερίνους και τους Τουαρέγκ, τα
αστέρια παίζουν ουσιαστικό ρόλο για να τους βοηθούν να βρίσκουν τον δρόμο τους
στη Σαχάρα. Ποιος Δυτικός ξέρει σήμερα να «διαβάζει» τον ήλιο; Από ποιον θα
μάθουν τα παιδιά μας να βρίσκουν την Πολική Άρκτο; Ο ουρανός ­ καταλήγει ο
Ιταλός δημοσιογράφος ­ δεν είναι πλέον τάξη, δόνηση, μοναδική νότα σ’ ένα
παγκόσμιο κονσέρτο. Η ηδονιστική μας κοινωνία που θυσιάζει τα πάντα στον βωμό
του παρόντος και καταργεί μεθοδικά ακόμη και τα ίχνη του θανάτου δεν μπορεί να
ανεχθεί ό,τι διαρκεί και υπενθυμίζει το αιώνιο. Η υστερία γύρω από τη σημερινή
έκλειψη δεν είναι προϊόν ενδιαφέροντος, αλλά ζήλειας. Κι ενός απροσδιόριστου φόβου.