Άφαντα τα γυαλιά εν όψει της έκλειψης του Ηλίου

Αν είναι μία φορά επικίνδυνο να κοιτά κανείς την έκλειψη διά γυμνού
οφθαλμού, το να την παρακολουθεί μέσα από έναν φακό για φωτογραφική μηχανή ή
τηλεσκόπιο είναι σαν να επιτρέπει στην υπεριώδη ακτινοβολία να καταστρέψει μια
για πάντα την όρασή του.

Οι ειδικοί προειδοποιούν πως αρκούν μερικά κλάσματα του δευτερολέπτου για να
προκληθούν εγκαύματα ή ακόμη και ανεπανόρθωτη βλάβη στον αμφιβληστροειδή του ματιού.

Συνιστάται λοιπόν προσοχή. Μεγάλη προσοχή. Κανείς δεν πρέπει να επιχειρήσει να
φωτογραφίσει την έκλειψη, χωρίς να έχει προμηθευτεί ειδικά φίλτρα, ικανά να
κρατήσουν μακριά την ηλιακή ακτινοβολία. Τα σωστά ηλιακά φίλτρα, που
κυκλοφορούν σε καταστήματα φωτογραφικών ειδών, είναι φτιαγμένα είτε από γυαλί
είτε από ένα πολυμερές υλικό που ονομάζεται μίλαρ, όπως ακριβώς και τα ειδικά
γυαλιά… έκλειψης. Είναι αδιαφανή, χάρη στην επικάλυψη από φύλλα αλουμινίου,
μειώνοντας έτσι την ηλιακή ακτινοβολία ακόμη και κατά 99,9%, και θα πρέπει
πάντα να τοποθετούνται μπροστά από τον φακό».

«Το να τοποθετεί κανείς το φίλτρο στη μικρή άκρη του φακού είναι ανώφελο και
επικίνδυνο», σημειώνει ο Don Sheff, διευθυντής στο Ινστιτούτο Φωτογραφίας της
Νέας Υόρκης. «Είναι σίγουρο πως η θερμότητα από τον Ήλιο θα διαλύσει το φίλτρο
ή θα το σπάσει». Ο Don Sheff τονίζει επίσης πως δεν θα πρέπει να
χρησιμοποιούνται φίλτρα ουδέτερης πυκνότητας, τα οποία αν και κρατούν μακριά
το φως του Ηλίου (χωρίς να αλλάζουν το χρώμα του), δεν προστατεύουν από την
υπεριώδη ακτινοβολία.

Όταν πια έχουν ληφθεί όλα τα απαιτούμενα μέτρα προστασίας, το πρόβλημα για
τους φωτογράφους της έκλειψης εντοπίζεται στην… απόσταση του Ηλίου από τη
Γη. Με τους φακούς εκείνους που χρησιμοποιούνται ευρύτατα στις φωτογραφικές
μηχανές (των 35 ή 50 mm), είναι πολύ πιθανόν ο ηλιακός δίσκος να απεικονισθεί
σαν μια απειροελάχιστα μικρή κουκίδα πάνω στο αρνητικό.

Για να έχει κανείς μια ικανοποιητική εικόνα της έκλειψης θα πρέπει να
χρησιμοποιήσει μεγαλύτερη φακό (με μεγαλύτερη εστιακή απόσταση). Ένας φακός
των 500 mm, για παράδειγμα, θεωρείται ο μικρότερος ικανός να τραβήξει μια
σωστή φωτογραφία του Ηλίου και να το φέρει έτσι ώστε να καλύπτει το ένα δέκατο
του αρνητικού.

«Το ιδανικό είναι να αντικαταστήσει κανείς τον φακό της φωτογραφικής μηχανής
με ένα τηλεσκόπιο, χρησιμοποιώντας τους ειδικούς αντάπτορες που κυκλοφορούν
στην αγορά», λέει ο Sheff και σημειώνει πως η τέλεια εστιακή απόσταση είναι
1.200 mm. Έτσι ο Ήλιος θα καλύπτει περίπου το μισό από το κάδρο της φωτογραφίας.

Για τους τυχερούς εκείνους που θα βρεθούν στην… τροχιά της ολικής έκλειψης,
η φωτογράφιση είναι ιδιαίτερα απαιτητική. «Η μεγάλη πρόκληση είναι να πετύχει
κανείς μια σειρά από φωτογραφίες όπου θα φαίνονται όλα εκείνα που αποκαλύπτει
μια ολική έκλειψη Ηλίου: την απαστράπτουσα στεφάνη, τις κόκκινες προεξοχές και
την ατμόσφαιρα του Ηλίου», αναφέρει ο Fred Espenak από το Διαστημικό Κέντρο
Goddard της NASA.

Για να καταφέρει κανείς να αποτυπώσει σε φιλμ τα εντυπωσιακά αυτά φαινόμενα,
θα πρέπει εκείνα τα λίγα λεπτά της ολικής έκλειψης να… αφαιρέσει όλα τα
φίλτρα. «Η φωτεινότητα στην επιφάνεια του ηλιακού στέμματος είναι ένα
εκατομμύριο φορές πιο αμυδρή από εκείνη της φωτόσφαιρας, γι’ αυτό και οι
φωτογραφίες του στέμματος θα πρέπει να ληφθούν χωρίς φίλτρο.

Επιπλέον, σ΄ αυτά τα δύο λεπτά της 100% ολικής έκλειψης δεν υπάρχει πια
κανένας κίνδυνος, αν κοιτάξουμε τον Ήλιο με γυμνό μάτι», σημειώνει ο Espenak
και συμβουλεύει όσους σκοπεύουν να φωτογραφίσουν την ολική έκλειψη να…
σχεδιάσουν από νωρίς τη στρατηγική τους, γιατί «εκείνα τα ελάχιστα λεπτά της
ώρας ο ενθουσιασμός είναι τόσο μεγάλος που δεν σου επιτρέπει να σκεφτείς».

Συμβουλές για τη φωτογράφιση

Συμβουλές για να φωτογραφίσετε τη μερική έκλειψη Ηλίου από την Ελλάδα.

*** Προκειμένου να απεικονίσετε κάπως μεγάλο τον ηλιακό δίσκο, θα πρέπει να
χρησιμοποιήσετε φακό ή τηλεσκόπιο με εστιακή απόσταση ανάμεσα στα 500 και τα
2.000 χιλιοστά. Αυτό σημαίνει πως χρειάζεται να στηρίξετε τη μηχανή σας σε ένα
τρίποδο ή σε κάποια στερεή βάση.

*** Για λόγους ασφαλείας, τοποθετήστε ένα φίλτρο για την υπέρυθρη ακτινοβολία
στο μπροστινό μέρος από τον φακό ή το τηλεσκόπιο. Ορισμένα ειδικά φωτογραφικά
φίλτρα, σχεδιασμένα έτσι ώστε να περνά το φως του Ηλίου, θα πρέπει να
χρησιμοποιούνται με μεγάλη προσοχή.

*** Αν είναι η πρώτη φορά που επιχειρείτε να φωτογραφήσετε τον Ήλιο ή μια
έκλειψη, καλό θα ήταν να πειραματιστείτε λίγες ημέρες ή και ώρες νωρίτερα.
Τραβήξτε πολλές και διαφορετικές φωτογραφίες, αλλάζοντας κάθε φορά το
διάφραγμα, κρατήστε σημειώσεις και ελέγξτε τα αποτελέσματα όταν τις
εμφανίσετε. Έτσι θα ξέρετε ποιες είναι οι καλύτερες ρυθμίσεις για τη
φωτογραφική σας μηχανή.

*** Αν βρίσκεστε κοντά σε σημείο όπου η έκλειψη θα είναι ολική, ο Ήλιος θα
φανεί πολύ λεπτός. Τη στιγμή εκείνη θα πρέπει να μεγαλώσετε το διάφραγμα έτσι
ώστε να κάνετε τη φωτογραφία σας περισσότερο ατμοσφαιρική.

*** Μην ξεχάσετε να τραβήξετε μια φωτογραφία τον Ήλιο, πριν από την έκλειψη,
έτσι ώστε να καλύψετε πλήρως όλες τις φάσεις των αλλαγών.

50.000 γυαλιά πωλήθηκαν στην Ελλάδα

Οποιος θέλει να δει την έκλειψη, αλλά δεν φρόντισε να αγοράσει τα ειδικά
γυαλιά που κυκλοφορούν στην αγορά, καλύτερα να ψάξει για γυαλιά
ηλεκτροσυγκολλητή.

Περισσότερα από 50.000 προστατευτικά γυαλιά πωλήθηκαν στην Ελλάδα τις
τελευταίες ημέρες, εξαντλώντας τα αποθέματα, ενώ ούτε στο εξωτερικό μπορεί να
βρεθεί καινούργια παρτίδα.

Η εταιρεία Βαϊράμογλου, αποκλειστική αντιπρόσωπος της γαλλικής εταιρείας
οπτικών ειδών Essilor, μία από τις μάρκες των προστατευτικών γυαλιών που
κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα, ανακοίνωσε χθες ότι δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στην
ζήτηση που παρουσιάστηκε στην αγορά και δεν μπορεί να βρει περισσότερα
κομμάτια, μια που τα παγκόσμια αποθέματα έχουν επίσης εξαντληθεί.

Η μόνη ελπίδα

Ακόμα και στο Ίντερνετ έψαξαν οι υπεύθυνοι της εταιρείας, στα ειδικευμένα site
πώλησης, χωρίς όμως επιτυχία. Η μόνη ελπίδα των ενδιαφερομένων είναι να έχουν
ξεμείνει ορισμένα κομμάτια σε κάποια καταστήματα οπτικών ειδών.

Το είδος αυτών των γυαλιών είναι το μόνο που συνιστά η Παγκόσμια Οργάνωση
Υγείας για την ασφαλή προστασία των ματιών στη διάρκεια της παρακολούθησης της
έκλειψης. Έχουν δοκιμαστεί στο εξωτερικό με επιτυχία σε περασμένες εκλείψεις.

Είναι φτιαγμένα από χαρτί, ενώ οι φακοί τους είναι από πολυεστέρα και φύλλα
αλουμινίου.

Η τιμή τους κυμαίνεται από 1.000 έως 2.000 δρχ. Οι ειδικοί, όμως, συνιστούν
την προσοχή των καταναλωτών, καθώς τα γυαλιά δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν
δοκιμαστικά πριν από την ώρα της έκλειψης.

Αν υπάρχει η παραμικρή γρατσουνιά στην επιφάνειά τους, παύουν να είναι
κατάλληλα και μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη στα μάτια του χρήστη.

Έτσι, η μόνη ασφαλής μέθοδος που απομένει για να δει κανείς απευθείας το
φαινόμενο είναι τα γυαλιά ηλεκτροσυγκολλητή, νούμερο 12 μέχρι 14. Αλλιώς, θα
πρέπει οι θεατές να χρησιμοποιήσουν έμμεσους τρόπους παρακολούθησης ή να
στραφούν στην τηλεόραση και το Ίντερνετ.

2 ασφαλείς τρόποι να δείτε την έκλειψη

Δύο τρόποι υπάρχουν για να δει κανείς με απόλυτη ασφάλεια την έκλειψη Ηλίου,
προειδοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Ο πρώτος τρόπος αφορά την
παρατήρηση της έκλειψης με τη χρήση ειδικών φίλτρων και γυαλιών, ενώ ο
δεύτερος τρόπος έχει να κάνει με την έμμεση παρατήρηση της έκλειψης με τη
βοήθεια ενός χαρτονιού ή ενός κομματιού αλουμινόχαρτου που έχει πάνω του μία τρύπα.

Ο Οργανισμός επισημαίνει πως τα σκοτεινά φίλτρα που χρησιμοποιούν οι
οξυγονοκολλητές είναι πιθανώς τα καλύτερα για την παρατήρηση της έκλειψης. Ο
βαθμός σκοτεινότητάς τους θα πρέπει να κυμαίνεται από 12 έως 14. Αυτό που
σίγουρα απαγορεύεται είναι η χρήση γυαλιού μαυρισμένου από τη φλόγα ενός
κεριού. Και αυτό γιατί σύμφωνα με τον ΠΟΥ το κομμάτι του γυαλιού είναι
ευαίσθητο στην έκθεση της φλόγας, και επιπλέον πολύ δύσκολο να επιτευχθεί το
ομοιόμορφο μαύρισμα από την κάπνα ολόκληρης της επιφάνειάς του.

Η έμμεση παρατήρηση της έκλειψης μπορεί να γίνει με ένα κομμάτι
αλουμινόχαρτου. Παίρνοντας μία καρφίτσα δημιουργούμε μία τρύπα ­ όσο το
δυνατόν κυκλικού σχήματος ­ στην επιφάνειά του και το στρέφουμε προς τον Ήλιο.

Από εκεί θα περάσει η ηλιακή δέσμη φωτός και θα καταλήξει σε ένα κομμάτι καλής
ποιότητας λευκού χαρτιού, που πρέπει να βρίσκεται τοποθετημένο σε απόσταση
ενός μέτρου από το αλουμινόχαρτο. Από αυτή την απόσταση η κυκλική εικόνα που
θα σχηματιστεί στο χαρτί θα έχει διάμετρο 9 χιλιοστών.

Πτώση της θερμοκρασίας και «σκοτάδι»

Την πιο καυτή ημέρα του φετινού καλοκαιριού διάλεξε ο Ήλιος για να παίξει
κρυφτό με το Φεγγάρι… Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία δεν γνωρίζει αν αυτή η
συγκυρία θα είναι… ευτυχής ή όχι, οι επιστήμονες της NASA πάντως συμφωνούν
ότι το φαινόμενο θα προκαλέσει, έστω και για λίγο, αισθητή πτώση της
θερμοκρασίας, γλιτώνοντάς μας από την κάψα του αυγουστιάτικου καταμεσήμερου.

Αύριο λοιπόν, την ώρα που το θερμόμετρο αναμένεται να φθάσει τους 42 βαθμούς
σε αρκετά σημεία της Ελλάδας, το σκοτάδι θα πάρει τη θέση της ηλιακής
ακτινοβολίας σε ένα μεγάλο κομμάτι της χώρας. Το μέγιστο της έκλειψης, η οποία
στην Ελλάδα θα είναι μερική, θα διαρκέσει περίπου δύο λεπτά.

Εκείνο το διάστημα, η κίνηση της σκιάς της Σελήνης στην επιφάνεια της Γης
γίνεται με υπερηχητική ταχύτητα, όπως εξηγεί ο κ. Χρήστος Ζερεφός, διευθυντής
του Εργαστηρίου Φυσικής της Ατμόσφαιρας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονίκης. «Στα ανώτατα στρώματα της ατμόσφαιρας δημιουργείται ένα κύμα
παροδικό από αυτή την κίνηση. Η ψύξη που προκαλείται από την κάλυψη του Ηλίου
είναι εμφανής και η πτώση της θερμοκρασίας συνοδεύεται από μικρή αύξηση της
σχετικής υγρασίας».

Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα τοπικό και παροδικό, λόγω της αστραπιαίας
ταχύτητας της κίνησης της σκιάς της Σελήνης πάνω στην επιφάνεια της Γης.
Συμβαίνει μόνο στη διάρκεια του μέγιστου της έκλειψης, ενώ η έντασή του είναι
μικρότερη όσο μειώνεται το ποσοστό κάλυψης του Ηλίου από τη Σελήνη.
Ταυτόχρονα, σε ύψος 10-12 χιλιομέτρων, η κίνηση της Σελήνης μπορεί να
δημιουργήσει σύννεφα τύπου cirrus, τα οποία διαλύονται σε λίγα λεπτά. Δεν
αποκλείεται μάλιστα να αυξηθεί η ένταση των ανέμων, που προκαλείται από την
τοπική ψύξη της ατμόσφαιρας.

Πάντως, οι μετεωρολόγοι δεν πιστεύουν πως το χρονικό διάστημα των δύο λεπτών,
στο οποίο η έκλειψη θα φτάσει στο μέγιστο σημείο της, θα είναι αρκετό για να
σημειωθεί πτώση της θερμοκρασίας μεγαλύτερη από έναν με δύο βαθμούς Κελσίου.
Οι επιστήμονες της NASA είναι πάντως κατηγορηματικοί, εξηγώντας πως σε όλες
τις ολικές εκλείψεις η πτώση της θερμοκρασίας γίνεται απότομα και μπορεί να
φθάσει ακόμα και τους 10 βαθμούς Κελσίου, ανάλογα με την εποχή και την περιοχή
του πλανήτη. Παράλληλα, τη στιγμή της έκλειψης, αυξάνεται η ένταση των ανέμων.