ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Στη μαύρη λίστα

Στο Κάιρο. Φοιτητές του αμερικανικού Πανεπιστημίου

Η απαγόρευση βιβλίων από διάφορα αραβικά καθεστώτα με το επιχείρημα ότι
προσβάλλουν το Ισλάμ ή τα χρηστά ήθη δεν μας κάνει πλέον καμιά εντύπωση. Ίσως
να πρέπει να είμαστε και ευχαριστημένοι που τα καθεστώτα αυτά δεν οργανώνουν
και δημόσιες τελετές πυρπόλησης των βιβλίων αυτών. Πρωταγωνιστές του
τελευταίου κρούσματος λογοκρισίας είναι οι αιγυπτιακές αρχές, που απαίτησαν
από το αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Καΐρου την απαγόρευση του βιβλίου «Για ένα
κομμάτι ψωμί», γραμμένου πριν από 65 χρόνια από τον Μαροκινό συγγραφέα
Μοχάμεντ Σούκρι. Οι γονείς δύο φοιτητών διαμαρτυρήθηκαν, λέει, γιατί το βιβλίο
περιέχει «τολμηρές σεξουαλικές σκηνές». Με το θέμα ασχολήθηκε το κοινοβούλιο,
όπου διαβάστηκαν ορισμένα αποσπάσματα του βιβλίου ­ αφού ζητήθηκε βέβαια από
τις γυναίκες να βγουν έξω. Έξαλλοι, ορισμένοι βουλευτές ζήτησαν όχι μόνο να
απαγορευτεί το βιβλίο, όπου ο Σούκρι περιγράφει τα σημαδεμένα από τη φτώχεια,
την πορνεία και τα ναρκωτικά παιδικά του χρόνια, αλλά και να κλείσει το
αμερικανικό Πανεπιστήμιο που τολμά να το προτείνει στους φοιτητές του. «Ο
ρόλος μου δεν είναι να απαγορεύω, πρόκειται για εσωτερικό πρόβλημα του
Πανεπιστημίου», δήλωσε ο υπουργός Ανώτατης Εκπαίδευσης Μουφίντ Σιχάμπ, για να
σπεύσει την επομένη να διορθώσει: «Το Πανεπιστήμιο πρέπει να σταματήσει να
διδάσκει το βιβλίο γιατί είναι άσεμνο»…

Θα περίμενε κανείς από το αμερικανικό Πανεπιστήμιο να απορρίψει ευγενικά, αλλά
αποφασιστικά αυτές τις κριτικές και να συνεχίσει να διδάσκει τα βιβλία που
θεωρεί κατάλληλα. Συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Η καθηγήτρια Λογοτεχνίας Σάμια
Μεχρέζ, που είχε προτείνει το βιβλίο, εκλήθη στο γραφείο του διευθυντή του
Πανεπιστημίου και της έγιναν συστάσεις. Εκείνη αντέδρασε. Έθεσε το πρόβλημα
στην επόμενη συνεδρίαση των καθηγητών, οι οποίοι δεν έδειξαν όμως καμιά
διάθεση να της συμπαρασταθούν. Ζήτησε την υποστήριξη των διανοουμένων του
Καΐρου, οι οποίοι σιώπησαν είτε γιατί δεν θέλουν να υπερασπιστούν έναν
αμερικανικό θεσμό είτε γιατί τους έχει τρομοκρατήσει η περίπτωση του καθηγητή
Αμπού Ζεΐντ που καταδικάστηκε το 1995 να χωρίσει με τη γυναίκα του επειδή ήταν
«αποστάτης». Τα ενθαρρυντικά μηνύματα που έλαβε η Μεχρέζ μέσω του Internet απ’
όλο τον κόσμο δεν είχαν αποτέλεσμα. Το βιβλίο απεσύρθη.

«Όταν οι γονείς πληρώνουν 10.000 δολάρια τον χρόνο, λογικό είναι να έχουν
απαιτήσεις», είπε απλά ο διευθυντής του Πανεπιστημίου Τζων Γκέρχαρτ, γνωστός
περισσότερο ως επιχειρηματίας παρά ως επιστήμονας. Δεν είναι άλλωστε η πρώτη
φορά που αποσύρεται ένα βιβλίο: τους δέκα τελευταίους μήνες έχουν μπει στη
«μαύρη λίστα» 64 βιβλία που διδάσκονταν στο Πανεπιστήμιο (μεταξύ των οποίων
έργα του Ναμπόκωφ, του Χανάν αλ-Σεΐχ και του Αμπντέλ Ραχμάν Μουνίφ, ο οποίος
χαρακτηρίστηκε πέρυσι ο μεγαλύτερος Άραβας συγγραφέας), δέκα φορές περισσότερα
απ’ όσα είχαν απαγορευτεί την τελευταία δεκαετία. «Μια κουλτούρα που
απαγορεύει την επαφή μ’ αυτά που την ενοχλούν είναι καταδικασμένη να πεθάνει»,
τονίζει ένας καθηγητής. Αυτό ακριβώς φαίνεται πως θέλουν οι ηγέτες της
Αιγύπτου. Και στο πρόσωπο του Γκέρχαρτ βρήκαν τον ιδανικό συνένοχο.