Ανησυχία στην επέτειο δύο μεγάλων κρίσεων

Λίγες μόνο λέξεις που ειπώθηκαν πριν από έναν ακριβώς χρόνο, από τον γνωστό
χρηματιστή Τζορτζ Σόρος, ξεκίνησαν την κρίση στη Ρωσία, η οποία οδήγησε σε μια
σειρά γεγονότων που σχεδόν κατέληξαν σε παγκόσμια ύφεση. Και δύο χρόνια πριν,
η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος της Ταϊλάνδης σήμανε την αρχή της κρίσης
στην ασιατική αγορά. Αυτή είναι σίγουρα μια περίεργη σύμπτωση.

Γιατί αν ο Αύγουστος σηματοδοτεί την εποχή που οι χρηματιστηριακές αγορές
περνούν κρίση, τότε οι ίδιοι χρηματιστές πρέπει να είναι αρκετά ανήσυχοι αυτόν
τον καιρό. Η σύμπτωση αυτών των επετείων, σε συνδυασμό με τα υψηλότατα επίπεδα
στα οποία έφτασε ο Γενικός Δείκτης στη Γουώλ Στρητ, κάνουν πολλούς να
πιστεύουν πως πλησιάζει η ώρα που μία ακόμη κρίση θα κάνει την εμφάνισή της.

Τα πρώτα σημάδια

Πριν από λίγες μόνο εβδομάδες, δύο φαινομενικά ασήμαντα περιστατικά έστειλαν
τα πρώτα μηνύματα στις αγορές όλου του κόσμου για τους κινδύνους που
καραδοκούν. Το πρώτο ήταν οι προεκλογικές δηλώσεις ενός προεδρικού υποψηφίου
στη Βραζιλία αναφορικά με το χρέος της χώρας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο,
οι οποίες προκάλεσαν πανικό στη χρηματαγορά της Λατινικής Αμερικής.

Πιο πρόσφατα, ο απόηχος της προβληματικής κορεατικής αυτοκινητοβιομηχανίας
Daewoo προκάλεσε φόβους για μία ακόμη κρίση, καθώς οδήγησε το Χρηματιστήριο
της Σεούλ σε πτώση που άγγιξε το 4%. Αυτό που προσπαθούν να προβλέψουν πλέον
οι αναλυτές είναι από ποιο σημείο του πλανήτη θα έλθει το επόμενο χτύπημα.
Προς αυτή την κατεύθυνση, πολλοί κρίνουν σκόπιμο να στρέψουν τα κεφάλια εκεί
όπου σημειώθηκε η πρώτη κρίση: στη Ρωσία. Τον Αύγουστο του 1998 ο Τζορτζ Σόρος
ζήτησε από τη ρωσική κυβέρνηση να υποτιμήσει κατά 25% το ρούβλι, προκειμένου
αυτό να σταθεί απέναντι στο δολάριο και το ευρώ.

Ως αποτέλεσμα των χειρισμών σημειώθηκε σημαντική υποτίμηση, η ρωσική
χρηματαγορά έφτασε στο χείλος της καταστροφής και το τραπεζικό σύστημα της
χώρας στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Τεράστια χρέη ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων
πάγωσαν, με αποτέλεσμα οι διεθνείς αγορές να φτάσουν σε οριακό σημείο. Από
τότε η Ρωσία έκανε σημαντικές προόδους στην προσπάθειά της να ανακάμψει. Ήδη η
Γκόλντμαν Σακς προβλέπει αύξηση της τάξης του 3,1% για το Ακαθάριστο Εθνικό
Προϊόν για το έτος 2000, σε σύγκριση με τη μείωση 4,3% που σημειώθηκε την
περασμένη χρονιά. Όπως χαρακτηριστικά τονίζουν οι σύμβουλοι επενδύσεων, σήμερα
οι προοπτικές είναι οι καλύτερες της τελευταίας δεκαετίας. Ωστόσο τα
προβλήματα υπάρχουν. Με μια κίνηση που σηματοδοτεί την αρνητική επίδραση της
πολιτικής αστάθειας στην οικονομική ανάκαμψη, το ΔΝΤ απείλησε να σταματήσει τη
χρηματοδότηση στην περίπτωση που η Μόσχα δεν συμφωνούσε να προχωρήσει σε
μεταρρυθμίσεις, με αποτέλεσμα οι μετοχές να χάσουν 7% της αξίας τους.

Η πολιτική, όμως, έχει πάντοτε τον τελευταίο λόγο στην οικονομία μιας χώρας.
Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο στη Ρωσία, όπου ο πρόεδρος Μπορίς Γιέλτσιν
προχωρεί συνεχώς σε αλλαγές στην κυβέρνηση, τη στιγμή που η υγεία του
ακολουθεί φθίνουσα πορεία. Παράλληλα, η χώρα χρειάζεται επειγόντως φορολογική
μεταρρύθμιση και αλλαγή από το σοβιετικού τύπου σύστημα διακυβέρνησης. Σύμφωνα
με τους αναλυτές, περαιτέρω ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνο στην περίπτωση
που αυτές οι μεταρρυθμίσεις συνεχιστούν. Ωστόσο τόσο το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο όσο και η ίδια η κυβέρνηση παραδέχονται πως, εν όψει των εκλογών που
πλησιάζουν, δεν μπορεί κανείς να περιμένει μεγάλες αλλαγές.

Το παράδειγμα της Ασίας

Στην Ασία η κατάσταση δεν παρουσιάζει μεγάλες διαφοροποιήσεις. Και εκεί οι
αναλυτές προειδοποιούν για αλλαγές, προκειμένου να προχωρήσουν οι
μεταρρυθμίσεις. Σε πέντε χώρες, στην Ινδονησία, τη Μαλαισία, την Κορέα, τις
Φιλιππίνες και την Ταϊλάνδη, τα μηνύματα είναι αισιόδοξα, καθώς οι επενδύσεις
συνεχίζονται με γοργούς ρυθμούς και το ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 5% τον
επόμενο χρόνο. Ωστόσο ο Τζόζεφ Στίγκλιτζ, ανώτατο στέλεχος της Παγκόσμιας
Τράπεζας, υπογραμμίζει πως οι περισσότερες από τις χώρες βρίσκονται ακόμη
μακριά από τον στόχο της ανάκαμψης στον τομέα της παραγωγής και της
απασχόλησης. Η ανάγκη για μεταρρύθμιση φάνηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο από
τον πανικό που προκάλεσε η Daewoo, η οποία με 50 δισ. δολάρια χρέη αποτελεί
σοβαρή απειλή για το τραπεζικό σύστημα. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, όμως,
προέρχεται από την Κίνα, η οποία φαίνεται να αντιμετωπίζει συνεχώς αυξανόμενα
εσωτερικά προβλήματα. Το φάσμα της υποτίμησης του εθνικού νομίσματος της χώρας
έχει προκαλέσει μεγάλη ανησυχία σε ολόκληρη την Ασία. «Οι μνήμες της ασιατικής
κρίσης είναι ακόμη πολύ ισχυρές και υπάρχει διάχυτος ο φόβος πως η υποτίμηση
θα αποτελέσει την αρχή για μια σειρά ανάλογων υποτιμήσεων που θα εξαπλωθούν»,
δηλώνει το στέλεχος της J.Ρ. Morgan Γουίλιαμ Μπράουν. Στην Κίνα διοχετεύεται
το 27% των εξαγωγών του Χονγκ Κονγκ, το 11% της Κορέας και το 10% της Σιγκαπούρης.

Η Νότια Αφρική, παρά το γεγονός ότι έχει κάνει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την
ανόρθωση της οικονομίας, έχει και αυτή με τη σειρά της πολιτικά προβλήματα. Η
ανεργία αυξήθηκε 4% την προηγούμενη χρονιά, ποσοστό που αναμένεται να είναι
ακόμη μεγαλύτερο για το 1999, τη στιγμή που σχεδόν ένα εκατομμύριο δημοσίων
υπαλλήλων ετοιμάζονται για απεργία που θα θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τη νέα
κυβέρνηση. Η Λατινική Αμερική βρίσκεται σε ανάλογη θέση. Οι προεδρικές εκλογές
που θα γίνουν στο Μεξικό το 2000 έχουν προκαλέσει ανησυχία καθώς από το 1997
και μετά κάθε αλλαγή στην πολιτική ηγεσία συνοδεύεται από κρίση στην αγορά
συναλλάγματος της χώρας.

Ο κίνδυνος των ΗΠΑ

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί, τυχόν
αλλαγή στη νομισματική πολιτική θα αυξήσει το κόστος δανεισμού στη Λατινική
Αμερική, με αποτέλεσμα να μειωθεί το κέρδος των εταιρειών, αλλά και τα κρατικά
αποθέματα, γεγονός που θα έχει αρνητικές συνέπειες στις οικονομίες των χωρών
αυτών. Όπως τονίζει το ανώτατο στέλεχος της HSBC Στίβεν Κινγκ, ο συνδυασμός
της αύξησης των επιτοκίων και της εξασθένησης του δολαρίου θα μπορούσε να
αποτελέσει το τέλος στο «θαύμα» που συντελείται το τελευταίο διάστημα στη
Γουώλ Στρητ. «Αυτό πιθανόν να μειώσει τους ρυθμούς ανάπτυξης για το 2000 και
θα αυξήσει τον κίνδυνο μιας γενικότερης ύφεσης το 2001», δηλώνει ο Κινγκ. Ο
υπόλοιπος κόσμος δεν θα μείνει αμέτοχος. Η πτώση αυτή σε συνδυασμό με ένα πιο
εξασθενημένο δολάριο θα δημιουργήσει προβλήματα στην Ιαπωνία και τις χώρες της
Ευρώπης, φέρνοντας ακόμη πιο κοντά το ενδεχόμενο για μια παγκόσμια οικονομική
κρίση, καταλήγει ο ίδιος.