Τροχαία ατυχήματα: οδηγός για τα δικαιώματα των θυμάτων

Οι οκτώ στους δέκα, από τα χιλιάδες θύματα των τροχαίων ατυχημάτων στην
Ελλάδα, δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους! Το πιστοποιεί πανευρωπαϊκή έρευνα
και το υπογραμμίζει η Ελληνική Εταιρεία Υποστήριξης Θυμάτων Τροχαίων
Ατυχημάτων, η οποία είχε και την πρωτοβουλία να εκπονήσει το πρώτο εγχειρίδιο
που πληροφορεί και καθοδηγεί τα θύματα της ασφάλτου και τις οικογένειές τους.

Θύματα των τροχαίων, δραστηριοποιηθείτε! Μάθετε τα δικαιώματά σας και
διεκδικήστε την εφαρμογή τους. Επιστήμονες και συμπάσχοντες πολίτες βρίσκονται
σήμερα στο πλευρό σας…

«Τροχαία ατυχήματα – η επόμενη ημέρα» τιτλοφορείται ο νομικός οδηγός για τα
δικαιώματα των θυμάτων και των συγγενών τους, που εκπόνησε η Ελληνική Εταιρεία
Υποστήριξης Θυμάτων Τροχαίων Ατυχημάτων. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έρευνα για
τα θύματα των τροχαίων ατυχημάτων, 81% των Ελλήνων δεν γνωρίζουν τα νομικά
δικαιώματά τους μετά το ατύχημα.

«Πιστεύουμε ότι το εγχειρίδιο αυτό θα βοηθήσει τα θύματα να βρουν ένα βατό
μονοπάτι μέσα στον δαίδαλο των διαδικασιών, των διλημμάτων και των αγωνιωδών
ερωτημάτων που φέρνει μαζί της η “επόμενη ημέρα”», λέει ο Πρόεδρος της
Ελληνικής Εταιρείας Υποστήριξης Θυμάτων Τροχαίων Ατυχημάτων και επίκουρος
καθηγητής Ορθοπεδικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Β. Κ. Θεοδώρου.

Η Ελληνική Εταιρεία Υποστήριξης Θυμάτων Τροχαίων Ατυχημάτων συμβουλεύει και ενημερώνει: Τι πρέπει να κάνετε για να επιτύχετε αποζημίωση και να διασφαλίσετε τα δικαιώματά σας. Η εθνική μας τραγωδία είναι ότι έξι έως επτά άτομα χάνουν κάθε ημέρα στην Ελλάδα τη ζωή τους σε τροχαίο ατύχημα και περί τα 30 τραυματίζονται

Από το πολυσέλιδο αυτό βιβλίο συμβουλών, τη σύνταξη του οποίου επιμελήθηκε η
δικηγόρος κ. Γεωργία Ανανιάδου, ξεχωρίσαμε τα εξής:

1 Εάν σε τροχαίο ατύχημα τραυματισθήκατε σοβαρά ή χάσατε συγγενικό
πρόσωπο, το πρώτο που θα πρέπει να κάνετε είναι να απευθυνθείτε σε δικηγόρο
της επιλογής σας και ειδικά σε δικηγόρο με ειδίκευση σε τροχαία ατυχήματα.

2 Η προσφυγή σε δικηγόρο είναι απαραίτητη εάν: 1) Η υπαιτιότητα
στο ατύχημα δεν είναι ξεκάθαρη, 2) υπήρξε θάνατος, 3) υπήρξε
σοβαρός τραυματισμός, 4) υπάρχει κίνδυνος το ποσόν που θα πρέπει να
καταβάλετε ως αποζημίωση του θύματος να ξεπερνά τα κατώτατα όρια που καλύπτουν
οι ασφαλιστικές εταιρείες.

3 Στις περιπτώσεις σοβαρών τροχαίων ατυχημάτων, τις περισσότερες φορές
θα οδηγηθείτε σε δύο διαφορετικές νομικές – δικαστικές διαδικασίες,
μακροχρόνιες και δύσκολες: των ποινικών δικαστηρίων και των αστικών. Σε
τροχαίο ατύχημα με τραυματισμό ή απώλεια προσώπων επιλαμβάνεται αμέσως η
Τροχαία, οπότε μπορεί να εξελιχθεί σε ποινική διαδικασία. Ταυτόχρονα ξεκινά
μια άλλη διαδικασία, αυτή της αποζημίωσης των θυμάτων.

Η αποζημίωση καθορίζεται από τις διαπραγματεύσεις με την ασφάλεια αστικής
ευθύνης του υπαιτίου του ατυχήματος.

4 Αμέσως μετά το ατύχημα, προέχει να διασώσετε τις περισσότερες
αποδείξεις-ενδείξεις. Εάν η σύγκρουση προκάλεσε σωματικές βλάβες ή θάνατο, η
Τροχαία συντάσσει τη λεγόμενη έκθεση αυτοψίας, που συνοδεύεται από ένα
σχεδιάγραμμα (σχηματική αναπαράσταση του συμβάντος).

Λαμβάνει, επίσης, καταθέσεις από τον τραυματισθέντα, τους μάρτυρες και τον
υπαίτιο οδηγό. Ακόμα και σε αυτό το στάδιο (κατάθεσης – προανάκρισης),
μπορείτε να δηλώσετε παράσταση πολιτικής αγωγής.

5 Να ξέρετε ότι εάν κάποιος αυτόπτης μάρτυρας σάς έδωσε τα στοιχεία του
και έφυγε, μπορείτε να ζητήσετε από την Τροχαία να καλέσει αυτό τον μάρτυρα να
καταθέσει.

Ακόμα, εάν κρίνετε ότι θα πρέπει να διορισθεί πραγματογνώμων ή ιατροδικαστής ­
και εάν δεν το έχει κάνει ήδη η Τροχαία ­ μπορείτε επίσης να το ζητήσετε. Εάν
η Τροχαία δεν υποβάλλει τον οδηγό που σας κτύπησε σε αλκοτέστ, ζητήστε το
αμέσως από τους αστυνομικούς.

6 Είναι σκόπιμο ­ εσείς ή οι συγγενείς σας ­ να φωτογραφίσετε τον τόπο
όπου έγινε το ατύχημα, πριν μετακινηθούν τα οχήματα.

7 Μπορείτε να ζητήσετε από την Τροχαία αντίγραφα του φακέλου
δικογραφίας. Μελετήστε τα με προσοχή.

8 Ο φάκελος δικογραφίας αποστέλλεται υποχρεωτικά στον εισαγγελέα
Πλημμελειοδικών. Να γνωρίζετε ότι εάν προκλήθηκε θάνατος ή εάν ο υπεύθυνος του
ατυχήματος είναι επαγγελματίας οδηγός, θα γίνει οπωσδήποτε και ποινικό
δικαστήριο.

Σε άλλη περίπτωση, θα πρέπει εσείς να δηλώσετε ότι επιθυμείτε την ποινική
δίωξη του υπαίτιου οδηγού.

Σε περίπτωση που δεν επιλήφθηκε η Τροχαία, να γνωρίζετε ότι έχετε προθεσμία 3
μηνών για να καταθέσετε μήνυση…

9 Να έχετε υπόψη σας ότι η ποινική δικογραφία που θα σχηματισθεί θα σας
βοηθήσει να επιτύχετε την αποζημίωσή σας. Η επιτυχία σε μια ποινική δίκη είναι
ένα σημαντικό βήμα για τις αστικές απαιτήσεις σας.

10 Να γνωρίζετε ότι είναι πιθανόν να αθωωθεί ο υπαίτιος του ατυχήματος
στο ποινικό δικαστήριο και να θεωρηθεί υπεύθυνος από το αστικό δικαστήριο ή το αντίστροφο..

11 Σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας μπορείτε να
ανακαλέσετε ή να αποσύρετε τη μήνυσή σας. Προηγουμένως, όμως, να βεβαιωθείτε
ότι η υπαιτιότητα δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από τον υπαίτιο οδηγό και κυρίως
από την ασφαλιστική του εταιρεία. Να γνωρίζετε, ακόμα, ότι μπορείτε να
διεκδικήσετε την αποζημίωση ανεξαρτήτως από το εάν έχει αποσυρθεί η μήνυση ή
όχι ­ ακόμα και εάν δεν έχει υποβληθεί μήνυση.

12 Οι ποινές είναι σχετικά ελαφρές, καθώς θεωρείται ότι οι πράξεις
έγιναν από αμέλεια. Η μέγιστη ποινή που προβλέπεται είναι αυτή της πενταετούς
φυλάκισης. Σχεδόν πάντοτε δίδεται το ευεργέτημα της αναστολής. Τα τελευταία
χρόνια, άρχισε να διαφαίνεται μία τάση ορισμένων δικαστών να σταματήσει αυτή η
επιεικής μεταχείριση, ιδίως σε περιπτώσεις σοβαρών λαθών των οδηγών.

13 Ο υπαίτιος οδηγός μπορεί να ασκήσει έφεση εναντίον της απόφασης του
πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. Το ίδιο και εσείς. Τέλος, μπορείτε να προσβάλετε και
την απόφαση του Εφετείου, για νομικές πλέον πλημμέλειες, στον Άρειο Πάγο.

14Εφόσον είστε ασφαλισμένοι σε κάποιο Ταμείο, δικαιούστε να λάβετε τα
νοσήλια και πιθανώς κάποιο επίδομα από τον ασφαλιστικό φορέα σας. Προσοχή!
Κρατήστε φωτοαντίγραφα των ιατρικών γνωματεύσεων και κάθε άλλου εγγράφου που
δίνετε στο ασφαλιστικό σας ταμείο. Θα σας χρειασθούν όταν θα ζητήσετε την
αποζημίωσή σας από την ασφαλιστική εταιρεία του υπαίτιου οδηγού.

Δικαιούστε να ξαναλάβετε ακόμα και τα ποσά που σας κατέβαλε το Ταμείο σας
(μόνο εάν είσθε ασφαλισμένος στο ΙΚΑ δεν έχετε αυτό το δικαίωμα).

15 Εάν το όχημα που σας κτύπησε ήταν ανασφάλιστο ή άγνωστο ή εάν η
ασφαλιστική εταιρεία του πτώχευσε, μπορείτε να λάβετε την αποζημίωσή σας από
το Επικουρικό Κεφάλαιο. Εάν το αυτοκίνητο που σας κτύπησε ανήκε σε αλλοδαπό,
την αποζημίωσή σας καταβάλλει το Γραφείο Διεθνούς Ασφάλισης.

16 Σε περίπτωση που δεν ήσασταν οδηγός, αλλά επιβάτης, καλύπτεσθε
ασφαλιστικά από την εταιρεία του αυτοκινήτου στο οποίο επιβαίνατε. Εάν
υπαίτιος ήταν ο οδηγός του αυτοκινήτου όπου επιβαίνατε, δικαιούσθε
αποζημιώσεως από την ασφαλιστική του εταιρεία. Εάν δεν σας ικανοποιεί ο
διακανονισμός, έχετε το δικαίωμα να προσφύγετε στα δικαστήρια…

17 Οι προθεσμίες που σας δίνει ο νόμος εναντίον των ασφαλιστικών
εταιρειών είναι: 1) 5 χρόνια (από το τέλος του έτους του ατυχήματος) για την
ασφάλεια ζωής. 2) 4 χρόνια (από το τέλος του έτους του ατυχήματος) για την
ασφάλεια αναπηρίας. 3) 2 χρόνια (από την επόμενη ημέρα του ατυχήματος) για την
ασφάλεια επιβαινόντων, αστικής ευθύνης, το Επικουρικό Κεφάλαιο και το Γραφείο
Διεθνούς Ασφάλισης.

18Σε κάθε περίπτωση τροχαίου ατυχήματος, ανεξαρτήτως εάν από αυτό
προκλήθηκαν υλικές ζημιές ή βαριά σωματική αναπηρία, δικαιούσθε αποζημίωσης
για ηθική βλάβη. Παρ’ ότι τα τελευταία χρόνια οι αποζημιώσεις αυτές
αυξάνονται, παραμένουν μικρές.

Εννέα συμβουλές για γρήγορη αποζημίωση

Για να πάρετε έγκαιρα και στο ύψος που επιθυμείτε την αποζημίωση από την
ασφαλιστική εταιρεία, θα σας βοηθήσουν οι παρακάτω πρακτικές συμβουλές:

1 Δηλώστε αμέσως μετά το ατύχημα στην ασφαλιστική εταιρεία που καλύπτει
το αυτοκίνητό σας.

2 Ενημερωθείτε από την ασφαλιστική εταιρεία του οχήματος που σας
κτύπησε, εάν ο οδηγός έχει κάνει δήλωση και εάν αυτή είναι αρνητική ή θετική.

3Ανοίξτε ένα φάκελο, όπου θα συγκεντρώσετε όλες τις αποδείξεις και ό,τι
έχει σχέση με το ατύχημα.

4 Μη δίνετε τα πρωτότυπα των εγγράφων στην ασφαλιστική εταιρεία. Δεν
έχετε τέτοια υποχρέωση, παρά μόνο την ημέρα που θα σας καταβάλουν την
αποζημίωσή σας (σε περίπτωση εξωδικαστικού συμβιβασμού).

5 Τηρήστε τις προθεσμίες που σας δίνονται. Εάν τις χάσετε, χάνετε το
αντίστοιχο δικαίωμά σας.

6 Ποτέ μην παραιτείστε εκ των προτέρων για οποιοδήποτε κονδύλι, μην
υπογράφετε αποδείξεις ή άλλα έγγραφα,, εάν δεν έχετε συμβουλευθεί προηγουμένως
το δικηγόρο σας.

7 Σκεφθείτε μήπως υπάρχουν και άλλες ασφαλιστικές εταιρείες που θα
πρέπει να έρθετε σε επαφή, εάν, λόγου χάρη, έχετε συνάψει ασφάλεια ατυχήματος
ή ο θανών είχε συνάψει ασφάλεια ζωής.

8 Να ξέρετε ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες αποζημιώνουν συνήθως χωρίς
δικαστήριο τις μικρές ζημιές. Σε περιπτώσεις σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου
από τροχαίο, συνηθίζεται το ύψος της αποζημίωσης να καθορίζεται από τα
δικαστήρια, ειδικά για τις περιπτώσεις όπου απαιτείτε αποζημίωση από την
ασφαλιστική εταιρεία του οχήματος που σας κτύπησε.

9 Μη χάσετε χρόνο. Εάν οι ασφαλιστικές εταιρείες καθυστερούν να σας
αποζημιώσουν, ή η αποζημίωση που σας προσφέρουν είναι πολύ μικρή, κάντε αμέσως αγωγή.

Η τραγωδία σε αριθμούς

Διακόσιες χιλιάδες νέες οικογένειες κάθε χρόνο στην Ευρώπη στιγματίζονται και υποφέρουν από την απώλεια ή την αναπηρία ενός μέλους τους. Το σύνολο αυτών των ανθρώπων έχει φθάσει τα 6 εκατομμύρια στην Ευρώπη και τα 100 εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο

Στην Ευρώπη χάνονται κάθε χρόνο από τροχαία ατυχήματα 50.000 άνθρωποι και
τραυματίζονται 500.000, ενώ 150.000 μένουν ανάπηροι. Ειδικά στην Ελλάδα,
σκοτώνονται κάθε χρόνο από αυτοκίνητο 2.500 άτομα και τραυματίζονται 32.000.
Όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, ένας στους 80 Ευρωπαίους θα χάσει τη ζωή του
από τροχαίο, ενώ ένας στους 3 θα νοσηλευθεί για την ίδια αιτία…

Τι έδειξε η έρευνα

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μεγάλης έρευνας που πραγματοποίησε η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία για τα Θύματα των Τροχαίων Ατυχημάτων σε 9
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα), οι επιπτώσεις
των τροχαίων σε ολόκληρη την οικογένεια του θύματος είναι δραματικές.
Προβλήματα σχέσεων παρατηρήθηκαν σε μεγάλα ποσοστά (έως και 60%) στους
συγγενείς των θανόντων και λιγότερο στους αναπήρους και στους συγγενείς τους.
Η ικανότητα για απόλαυση της ζωής μειώθηκε θεαματικά, σε ποσοστά που φθάνουν
το 90%. Σχέδια για το μέλλον βρέθηκε ότι παύουν να κάνουν σε ποσοστό
μεγαλύτερο του 50% οι ανάπηροι από τροχαία και οι συγγενείς των θανόντων και αναπήρων.

«Το εντυπωσιακό είναι ότι οι συγγενείς των θανόντων και οι συγγενείς των
αναπήρων φαίνεται να έχουν εντονότερα προβλήματα από τα ίδια τα θύματα που
επιζούν, δηλαδή τους αναπήρους των τροχαίων», επισημαίνει ο πρόεδρος της
Ελληνικής Εταιρείας Υποστήριξης Θυμάτων Τροχαίων Ατυχημάτων και επίκουρος
καθηγητής Ορθοπεδικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Β. Κ. Θεοδώρου.

Σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις

Τα σωματικά συμπτώματα που ακολουθούν ένα τροχαίο ατύχημα είναι διαταραχές του
ύπνου, κεφαλαλγίες, αγωνιώδεις εφιάλτες και προβλήματα γενικής υγείας. Οι
ψυχολογικές επιπτώσεις είναι η αδιαφορία για τις συνήθεις ασχολίες, η αδυναμία
οδηγήσεως, η έλλειψη αυτοπεποίθησης, οι αγχώδεις κρίσεις, η τάση αυτοκτονίας,
η κατάθλιψη, η φοβία, οι διαταραχές της διατροφής και τα συναισθήματα θυμού,
μνησικακίας και πικρίας. Τα ποσοστά εμφανίσεως αυτών των συμπτωμάτων έφθασαν
το 60% των εξετασθέντων. Ηρεμιστικά, υπνωτικά, καπνός, αλκοόλ και άλλες ουσίες
άρχισαν να καταναλώνονται ή αυξήθηκαν σε κατανάλωση στους αναπήρους και στις
οικογένειες των θυμάτων μετά το τροχαίο ατύχημα.

Τιμωρία και αποζημίωση

Μεγάλη βρέθηκε να είναι η δυσαρέσκεια των αναπήρων ή των συγγενών των θυμάτων
για τις ποινές που επιβλήθηκαν στον δράστη του ατυχήματος. Ιδιαίτερα στη
Γερμανία και στη Βρετανία, το 100% των συμμετασχόντων στην έρευνα βρήκαν άδικη
την ποινή (σημειώνεται ότι δεν υπήρξαν δυστυχώς στοιχεία για το θέμα αυτό από
την Ελλάδα). Στην ερώτηση εάν υπήρξε ικανοποίηση από την αποζημίωση, το 80%
των εξετασθέντων απάντησε αρνητικά. Η χρονική διάρκεια των δικαστικών
διαδικασιών βρέθηκε εντυπωσιακά μεγάλη, με μέσο όρο στην Ευρώπη τα 4 χρόνια
για τους αναπήρους και τους συγγενείς τους και τα 2,7 χρόνια για τις
περιπτώσεις θανόντων. Αρκετοί από τους εξετασθέντες δεν προσέφυγαν στο
δικαστήριο μετά το ατύχημα και οι λόγοι ήταν τρεις: μη ευνοϊκός νόμος (στο 37%
των περιπτώσεων), ένταση και στρες (σε ένα άλλο 37%) και απρόσιτη αμοιβή
δικηγόρου (στο 33%).

«Από την έρευνα συνολικά βγαίνει το συμπέρασμα ότι τα θύματα των τροχαίων
ατυχημάτων και οι συγγενείς τους υφίστανται μόνιμες βλάβες, όπως και τα άλλα
θύματα βίας και ανθρωποκτονιών», τονίζει ο κ. Θεοδώρου. Το κοινωνικοοικονομικό
κόστος κάθε ανθρώπινης ζωής ­ όσο κυνικό κι αν ακούγεται αυτό ­ έχει σήμερα
εκτιμηθεί στην Ευρώπη σε 1 εκατομμύριο ECU περίπου. Σύμφωνα με έρευνα
ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων, το συνολικό κοινωνικοοικονομικό κόστος από τα
τροχαία ατυχήματα φθάνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα 250 δισεκατομμύρια δολάρια
ΗΠΑ. Κατά τραγική ειρωνεία, αυτό είναι και το κόστος παραγωγής όλων των
αυτοκινήτων ευρωπαϊκής παραγωγής!

Η ίδια έρευνα δείχνει ότι η επένδυση ενός εκατομμυρίου δολαρίων στην οδική
ασφάλεια, θα μπορούσε να επιφέρει αποφυγή κοινωνικοοικονομικού κόστους 10-100
εκατομμυρίων δολαρίων. «Η αποδοτικότητα δηλαδή της επένδυσης στην οδική
ασφάλεια είναι 10 έως 100 φορές μεγαλύτερη από το ύψος των κονδυλίων που
διατίθενται σε αυτή», υπογραμμίζει ο κ. Θεοδώρου. Τα 9 στα 10 θύματα τροχαίων
ατυχημάτων χάνουν την ικανότητα για απόλαυση της ζωής, 6 στα 10 έχουν
προβλήματα στις σχέσεις τους και 5 στα 10 παύουν να κάνουν σχέδια για το μέλλον.

Υποστήριξη από ομάδα ειδικών

Πάνω από 25 μη κυβερνητικοί και μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί για υποστήριξη των
θυμάτων των τροχαίων ατυχημάτων δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια στην
Ευρώπη. Οι οργανισμοί αυτοί αποτέλεσαν την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία για τα Θύματα
των Τροχαίων Ατυχημάτων (Federation Europeenne des Victimes de la Route),
συμβούλου του ΟΗΕ. Μέλος της FEVR αποτελεί και η Ελληνική Εταιρεία Υποστήριξης
Θυμάτων Τροχαίων Ατυχημάτων, η οποία ιδρύθηκε από επιστήμονες από διάφορους
χώρους, θύματα και συγγενείς θυμάτων. «Σκοποί της εταιρείας είναι η υποστήριξη
των θυμάτων από ομάδα συμβούλων (νομικών, ιατρών, μηχανολόγων, ειδικών
εμπειρογνωμόνων και ψυχολόγων), η ανάπτυξη αλληλεγγύης μεταξύ των θυμάτων και
η ανάληψη κοινής προσπάθειας για την προστασία των παιδιών και των ηλικιωμένων
θυμάτων. Επίσης, η οργανωμένη παρέμβασή μας και η κοινωνική πίεση για βελτίωση
της οδικής ασφάλειας και περιορισμό των θυμάτων», λέει ο πρόεδρος της
Εταιρείας, επίκουρος καθηγητής Ορθοπεδικής κ. Β. Κ. Θεοδώρου. Όποιος
ενδιαφέρεται να βοηθήσει ή να βοηθηθεί, μπορεί να τηλεφωνήσει στο 7780.295.
Και προσθέτει: «Τα θύματα των τροχαίων “ατυχημάτων” στη χώρα μας (κάθε μέρα
χάνουν τη ζωή τους 6-7 άτομα και τραυματίζονται γύρω στα 30) συσσωρεύονται και
συγκροτούν σιγά σιγά, μαζί με τον ανθρώπινο περίγυρό τους, μια αφανή και άφωνη
στρατιά. Περιέργως, είναι η μόνη μη οργανωμένη κοινωνική ομάδα».