Απόβλητοι των εξετάσεων

Όσο βρισκόμαστε στη χρονική τροχιά των αποτελεσμάτων των Γενικών Εξετάσεων
τόσο αυξάνουν οι συζητήσεις, οι έρευνες και οι στατιστικές στα ΜΜΕ για τους
υποψηφίους, τις βάσεις, τα θέματα.

Συνηθίζουμε να προβάλλουμε την αριθμητική σχέση υποψηφίων – επιτυχόντων, το
«άνοιγμα» των θέσεων στην τάδε ή στη δείνα Πανεπιστημιακή Σχολή, τη δυσκολία ή
την ευκολία των θεμάτων, δίνουν και παίρνουν τα προγνωστικά για την «κίνηση»
των βάσεων.

Λίγους μήνες αργότερα, στα τέλη του Αυγούστου, η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων
θα χωρίσει τους υποψηφίους σε «επιτυχόντες» και «αποτυχόντες», σε εκείνους
τους «πρώτους των πρώτων» που αναλύουν, στις «πίστες του θεάματος» των ΜΜΕ, τη
συνταγογραφία της επιτυχίας τους και σε εκείνους που δεν κατάφεραν να
ανταποκριθούν στις προσδοκίες τους και που πεισματικά δηλώνουν ότι τον επόμενο
χρόνο θα είναι η σειρά τους.

Κοντά στις γνωστές κοινοτοπίες για τη νίκη του γυναικείου φύλου και της
επαρχίας, το σύστημα των Γενικών Εξετάσεων, ως πύργος ελέγχου της πρόσβασης
στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αναπαύεται στη βεβαιότητα της ουδετερότητάς του
και της ακριβοδίκαιης επιλογής των «άξιων και ικανών».

Με βικτωριανή υποκρισία προβάλλει ως τεκμήριο της αθωότητάς του τη δυνατότητα
που παρέχει σε όλους να διαγωνιστούν ισότιμα, κάτω από τις ίδιες συνθήκες και
με τα ίδια θέματα, για την είσοδό τους στη Σχολή που επιθυμούν, εξαγνισμένο
στην «κολυμβήθρα» των μαρτύρων υπεράσπισης, επιτυχόντων και αποτυχόντων που,
ως πρώην υποψήφιοι, βεβαιώνουν μπροστά στις κάμερες την αντικειμενικότητα της επιλογής.

Είναι, βεβαίως, οι απόψεις όλων εκείνων που πήραν μέρος στις Γενικές
Εξετάσεις. Γιατί οι απόψεις και η ίδια η ύπαρξη όσων δεν μπόρεσαν να
παρουσιαστούν ούτε καν ως υποψήφιοι σε αυτές, υφίστανται το τελευταίο στάδιο
του αποκλεισμού, καθώς εξαφανίζονται την περίοδο αυτή από το εκπαιδευτικό
τοπίο σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μην είναι πλέον ορατοί διά γυμνού οφθαλμού.

Βρισκόμαστε μπροστά στην περίπτωση όπου η διεξαγωγή και τα αποτελέσματα των
Γενικών Εξετάσεων, ο ίδιος ο θεσμός τους, αποκρύπτουν τον αποκλεισμό χιλιάδων
μαθητών χωρίς καν εξετάσεις.

Αναφερόμαστε σ’ όλους εκείνους τους μαθητές που εγκαταλείπουν πρόωρα το
σχολείο, που εξοστρακίζονται πριν ακόμη την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής τους
«θητείας» σ’ αυτό. Μιλάμε για όλους αυτούς για τους οποίους η κοινή γνώμη, σε
μια επιχείρηση «φυσιοποίησης» του κοινωνικού και μετατροπής των κοινωνικών
ανισοτήτων σε φυσικές ανισότητες, αποφαίνεται ότι «δεν τα ‘παιρναν τα
γράμματα» κι οι ίδιοι, κάτω από την «ιδεολογική της τρομοκρατία», πιστοποιούν
ότι τα γράμματα δεν ήταν γι’ αυτούς.

Αν ρίξουμε μια ματιά στην εξέλιξη της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, θα
διαπιστώσουμε ότι από τη Συνταγματική ρύθμιση της 9χρονης υποχρεωτικής
εκπαίδευσης (1976) μέχρι σήμερα έχουμε πολλές διαφοροποιήσεις.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70, ο ένας περίπου στους δύο μαθητές δεν
ολοκληρώνει το Γυμνάσιο, ενώ μόλις το 40% του μαθητικού πληθυσμού τελειώνει
την Γ’ Λυκείου και κατοχυρώνει δικαίωμα να παρουσιαστεί ως υποψήφιο στις
Γενικές Εξετάσεις της εποχής.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 το ποσοστό των μαθητών που εγκαταλείπουν την
9χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση και εντάσσονται από τα πιο τρυφερά τους χρόνια
στις τάξεις των αναλφάβητων ανέρχεται στο 20%.

Σήμερα, σύμφωνα με την τελευταία επίσημη έρευνα για την εγκατάλειψη της
υποχρεωτικής εκπαίδευσης (Οργανισμός Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης
­ Παιδαγωγικό Ινστιτουτο), καταγράφεται ένα ποσοστό μαθητικής διαρροής στην
υποχρεωτική εκπαίδευση και σε πανελλαδικό επίπεδο, της τάξης του 9,6%

Στα αποτελέσματα των Γενικών Εξετάσεων προβάλλονται συχνά οι επιτυχίες των
υποψηφίων από περιοχές των οποίων οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές
προδιαγραφές δεν επιτρέπουν μεγάλη αισιοδοξία.

Παράλληλα, ο κυρίαρχος λόγος, που κινητοποιεί τις συνήθεις κοινοτοπίες με τις
οποίες τρέφεται η κοινή γνώμη, προβάλλει ως τεκμήριο της «ισότητας των
ευκαιριών» ότι το 20% ή και το 30% περίπου των επιτυχόντων από υποβαθμισμένες
περιοχές του Λεκανοπεδίου στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση μπορεί να είναι
χαμηλότερο από το 40% των επιτυχόντων από ευνοημένες περιοχές, όμως, σίγουρα,
είναι ένα υψηλό ποσοστό! Π.χ. το 1996 οι υποψήφιοι 12 Γενικών Λυκείων του
Περιστερίου είχαν ποσοστό επιτυχίας κατά μ.ο. 30% περίπου και των 3 Γενικών
Λυκείων του Κερατσινίου 27%.

Μια αθέατη πτυχή

Αν ρίξουμε μια ματιά στον πίνακα 2, καλώντας όλους όσους αναφέραμε στην αρχή
της έρευνάς μας να σπάσουν τη σιωπή τους, θα διαπιστώσουμε μια αθέατη πτυχή
που η έξοδός της στο προσκήνιο φωτίζει μιαν άλλη πραγματικότητα.

Τι δείχνει ο πίνακας 2; Ότι οι Γενικές Εξετάσεις είναι απλά η κορυφή του
παγόβουνου στους μηχανισμούς επιλογής του εκπαιδευτικού συστήματος. Σε καμιά
περίπτωση δεν μπορεί να μας διαφεύγει ότι οι διαφοροποιήσεις στις
εκπαιδευτικές ευκαιρίες δεν δημιουργούνται κυρίως στις Γενικές Εξετάσεις, στη
σχέση υποψηφίων – επιτυχόντων που παρουσιάζεται ως τεκμήριο ανισοτήτων ανάμεσα
στις διάφορες περιοχές. Επιτελούνται σταδιακά σ’ όλες τις ηλικίες, σε κάθε
σχολικό σκαλοπάτι και «βαθαίνουν» εκεί που συναντώνται αθροιστικά η φτώχεια, η
ανεργία, η χαμηλή στάθμη εκπαιδευτικού επιπέδου. Έτσι, μπορεί από τα 12 Ενιαία
Λύκεια του Περιστερίου να κατόρθωσαν να εισέλθουν στον πίνακα των επιτυχόντων
στις Γενικές Εξετάσεις του 1996 519 υποψήφιοι, από τα 3 Λύκεια του Κερατσινίου
107 και από τα 5 Γενικά Λύκεια του Αιγάλεω 222, το βασανιστικό, όμως, ερώτημα
παραμένει: ποιος είναι ο αριθμός των μαθητών που ενώ ξεκίνησαν μαζί 12 χρόνια
νωρίτερα τη Α’ τάξη του Δημοτικού, εγκατέλειψαν πολύ πριν προφτάσουν να
παρουσιαστούν καν ως υποψήφιοι στις Γενικές Εξετάσεις;