Η ένοχη απραξία του Κίσινγκερ στην περίοδο της τουρκικής εισβολής

«Αν γνώριζα την έκθεση (πληροφοριών) θα το είχα σταματήσει (το πραξικόπημα
στην Κύπρο). Από τη στιμή που έγινε το πραξικόπημα υπέθεσα ότι η Τουρκία θα
παρενέβαινε, αφού δεν υπήρχε κυβέρνηση στην Κύπρο και η Ελλάδα ήταν ασταθής».

Ο Χένρι Κίσινγκερ επιχειρεί με τη φράση αυτή ­ βγαλμένη από τα πρακτικά της
συζήτησής του με τον υφυπουργό Εξωτερικών της Κίνας στις 2.10.74 ­ αφενός μεν
«να νίψει τα χείρας του» για το πραξικόπημα Ιωαννίδη στην Κύπρο, στις 15
Ιουλίου 1974, αφετέρου δε να δείξει ότι η αμερικανική πλευρά, αν και περίμενε
την τουρκική εισβολή στην Κύπρο μετά το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, εν
τούτοις δεν μπορούσε να κάνει τίποτα.

Δεν το περίμεναν

Στον τελευταίο τόμο των απομνημονευμάτων του μάλιστα ο Κίσινγκερ καταλήγει να
υποστηρίξει αναφερόμενος στην Κύπρο ότι «η έκρηξη στο νησί έγινε σε μια στιγμή
που κανείς δεν την περίμενε, ούτε ο ίδιος ο Μακάριος, στις 15 Ιουλίου 1974».

Ποιοι από όλους αυτούς τους ισχυρισμούς του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών
είναι αλήθεια, κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος αν δεν έχει πρόσβαση σε όλα
τα απόρρητα έγγραφα της CIA την εποχή εκείνη. Ωστόσο, από τις μαρτυρίες των
Αμερικανών διπλωματών που έπαιξαν τους πρωταγωνιστικούς ρόλους εκείνες τις
ημέρες του Ιουλίου του 1974 (και έχουν στην κατοχή τους «ΤΑ ΝΕΑ»), προκύπτει
μια τελείως διαφορετική εικόνα από αυτή που θέλει να παρουσιάσει ο Κίσινγκερ.

Προκύπτει ότι οι Αμερικανοί όχι μόνο ήξεραν ότι επίκειται ανατροπή του
Μακαρίου, αλλά δεν ήθελαν σε καμία περίπτωση να χαλάσουν τις σχέσεις τους με
την κυβέρνηση Ιωαννίδη, που ήταν το «χαϊδεμένο παιδί της Ουάσιγκτον» του
Λευκού Οίκου, της CIA και του Πενταγώνου.

Από τα τέλη του ’73

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Πότε έμαθαν οι Αμερικανοί ότι η
χούντα ετοιμάζει πραξικόπημα κατά του Μακαρίου; Ο κ. Τόμας Μπόγιατ,
τμηματάρχης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την Κύπρο από το 1971-74, λέει χαρακτηριστικά:

«Στα τέλη του 1973 και αρχές του 1974 άρχισα να λαμβάνω αυξανόμενες ενδείξεις
ότι η κυβέρνηση της Ελλάδας, η ελληνική CIA και οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις
υποστήριζαν το ακραία απορριπτικό μέτωπο (radical rejectionist front) στην
Κύπρο, το οποίο ήθελε να ρίξει τον Μακάριο και να εξαγγείλει την ένωση της
Ελλάδας με την Κύπρο. Και γνώριζα, είμαι ένας αξιωματούχος που μιλάει Ελληνικά
και έχω περάσει αρκετό καιρό στην περιοχή (σ.σ. υπηρέτησε στην αμερικανική
πρεσβεία της Λευκωσίας την περίοδο 1967-1970) ότι εάν οι Έλληνες κατάφερναν να
τοποθετήσουν μία κυβέρνηση στη Λευκωσία, τότε η Τουρκία θα εισέβαλλε στην
Κύπρο. Και γνώριζα επίσης ότι εάν η Τουρκία εισέβαλλε στην Κύπρο, τότε θα
είχαμε δύο στρατούς χωρών μελών του ΝΑΤΟ να πολεμούν μεταξύ τους, παρανόμως,
με όπλα αμερικανικής προέλευσης και με αμερικανική εκπαίδευση. Και αυτό θα
ζημίωνε τη θέση μας στην Ανατολική Μεσόγειο και θα παρείχε ­ ποιος μπορούσε να
ξέρει εκείνη την εποχή; ­ ευκαιρία για τους Σοβιετικούς».

Ήθελε να ενημερώσει

Ο κ. Μπόγιατ δεν έμεινε άπρακτος. Ετοίμασε αμέσως ­ όπως λέει ο ίδιος ­ ένα
τηλεγράφημα με οδηγίες προς τον Αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα ζητώντας του να
πάει στον ίδιο τον Ιωαννίδη και να του κάνει σαφές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες
αντιτίθενται σε οποιαδήποτε προσπάθεια της Αθήνας να εμπλακεί στην υπόθεση της
Κύπρου. Και ιδιαίτερα αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια ανατροπής του
Μακαρίου και ανάληψης της εξουσίας από μία κυβέρνηση υποστηριζόμενη από την Αθήνα.

Το απέρριψαν

Ο κ. Μπόγιατ έγραψε το τηλεγράφημα τον Φεβρουάριο, όπως λέει ο ίδιος. Αλλά
μόλις το έδειξε στους ανωτέρους του το απέρριψαν αμέσως διότι κανείς από το
κατεστημένο της Ουάσιγκτον εκείνη την εποχή δεν ήθελε να στενοχωρήσει στην
Αθήνα. Όπως λέει ο κ. Μπόγιατ, το στρατιωτικό κατεστημένο στην Ουάσιγκτον
ήθελε να τα έχει καλά με την κυβέρνηση των συνταγματαρχών για τον ελλιμενισμό
του 6ου Στόλου στον Πειραιά, ενώ το κατεστημένο των μυστικών υπηρεσιών στην
Αμερική είχε άριστες σχέσεις με την ομάδα Παπαδόπουλου – Ιωαννίδη.

Κανείς δεν το θέλει

Ο κ. Μπόγιατ ξανάγραψε το τηλεγράφημα κάνοντάς το πιο ανώδυνο και, τελικά,
όπως λέει ο ίδιος, έφτασε στα χέρια του υφυπουργού Εξωτερικών αρμοδίου για τις
πολιτικές υποθέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Τζο Σίσκο, τον Απρίλιο του 1974.

Μόλις ο Σίσκο το πήρε στα χέρια του, λέει ο κ. Μπόγιατ, του απάντησε: «Κοίτα,
αυτό είναι πολύ δύσκολο. Κανένας στην Ουάσιγκτον δεν θέλει να κάνει κάτι
τέτοιο και ιδιαίτερα στον Λευκό Οίκο δεν θέλουν να ακούσουν τίποτε που να
είναι κατά των Ελλήνων. Μη με ρωτάς γιατί. Δεν ξέρω γιατί, αλλά γνωρίζω ότι
έτσι αισθάνονται».

Μια περίληψη

Τελικά ο κ. Μπόγιατ, όπως λέει, κατάφερε ύστερα από αλλεπάλληλες διορθώσεις
και ανταλλαγή επιχειρημάτων να πάρει τη σύμφωνη γνώμη του Σίσκο, για ένα
τηλεγράφημα που ελάχιστη σχέση είχε με αυτό που είχε συντάξει στην αρχή και το
έστειλε αμέσως ­ έχουμε πλέον φτάσει στον Ιούνιο του 1974 ­ στον Αμερικανό
πρέσβη στην Αθήνα.

Ο πρέσβης απάντησε αμέσως στις οδηγίες που του έστειλε η Ουάσιγκτον λέγοντας,
σύμφωνα με τη μαρτυρία του κ. Μπόγιατ: «Αυτές είναι φοβερές οδηγίες. Δεν μπορώ
να κάνω κάτι τέτοιο. Αν κάνω κάτι τέτοιο θα αποξενώσω την ελληνική κυβέρνηση.
Απορρίπτω τις οδηγίες αυτές. Πρέπει να τις αλλάξετε!».

«Οπότε», συνεχίζει ο κ. Μπόγιατ, «έπρεπε και πάλι να αρχίσω από την αρχή,
αυτήν τη φορά έχοντας απέναντί μου όχι μόνο τον Αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα,
αλλά και το κατεστημένο του υπουργείου Άμυνας και της CIA, που εν τω μεταξύ
έμαθε για τις οδηγίες μου».

Αλλαγή οδηγιών

«Ξανάλλαξα τις οδηγίες και έστειλα το τηλεγράφημα στις 5 Ιουλίου. Ο Αμερικανός
πρέσβης στην Αθήνα είχε φύγει, ο επιτετραμμένος αντί να εφαρμόσει αυτός τις
οδηγίες είπε στον επικεφαλής του πολιτικού τμήματος να τις εφαρμόσει. Ο οποίος
αντί να πάει στον Ιωαννίδη, όπως του ζητούσα, πήγε σε έναν Έλληνα ορθόδοξο
επίσκοπο ­ ο οποίος γνωρίζαμε ότι είχε καλές σχέσεις με το στρατιωτικό
κατεστημένο ­ και του παρέδωσε το μήνυμα της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών!».

Με κρύα καρδιά

Οι κινήσεις αυτές έγιναν γνωστές στην Ουάσιγκτον στις 12 Ιουλίου 1974, λέει ο
κ. Μπόγιατ, υπογραμμίζοντας ότι ήταν πλέον σαφές πως οδηγίες του Στέιτ
Ντιπάρτμεντ υλοποιήθηκαν με κρύα καρδιά από την πρεσβεία των Αθηνών.

Αλλά δεν είναι μόνο ο Τόμας Μπόγιατ ο οποίος κατακρίνει τον τρόπο με τον οποίο
το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χειρίστηκε την υπόθεση της Κύπρου ­ πριν ακόμη από την
εισβολή. Είναι και ο κ. Ρόμπερτ Ντίλον, Αμερικανός διπλωμάτης, που δούλευε το
1974 ως διευθυντής του τμήματος ελληνικών, τουρκικών, κυπριακών και ιρανικών
υποθέσεων στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Ο κ. Ντίλον λέει ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε εκθέσεις της CIA, οι οποίες
κατέληγαν πως ο Ιωαννίδης επρόκειτο να ανατρέψει τον Μακάριο. Τόσο ο Τόμας
Μπόγιατ, λέει ο Ντίλον, όσο και Τζον Ντέι (επικεφαλής του ελληνικού γραφείου
στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ) ήθελαν να αποσταλεί αμέσως ένα αυστηρό μήνυμα
προειδοποίησης από την Ουάσιγκτον προς την ελληνική χούντα.

Αντίθετοι στη βία

«Εγώ ήθελα να σταλεί το μήνυμα στους συνταγματάρχες μέσω των καναλιών της CIA,
έτσι ώστε να μην υπάρξει οποιαδήποτε παρεξήγηση για τις θέσεις μας», λέει ο
Ντίλον, υπογραμμίζοντας ότι το ίδιο ζητούσε και ο Τζον Ντέι. Όμως ο Τζο Σίσκο
είχε διαφορετική άποψη, με αποτέλεσμα να στείλουμε ύστερα από μήνες «ένα
γενικόλογο τηλεγράφημα, με το οποίο δίναμε οδηγίες στον Αμερικανό πρέσβη να
εκφράσει στην ελληνική κυβέρνηση την άποψή μας ότι είμαστε αντίθετοι στη βία
στην Κύπρο».

Και προσθέτει φανερά εκνευρισμένος ο κ. Ντίλον: «Σιγά τα νέα. Θα μπορούσαμε
δηλαδή να είχαμε κάποια άλλη θέση; Προσπαθήσαμε να πούμε (στους ανωτέρους μας)
ότι το τηλεγράφημα αυτό δεν ήταν αρκετά αυστηρό και ότι οι Έλληνες δεν θα
αντιληφθούν ποτέ το μήνυμα που θέλουμε να τους στείλουμε».

Λίγα εικοσιτετράωρα αργότερα οι συνταγματάρχες προχωρούσαν στην ανατροπή του
Μακαρίου, ανοίγοντας τον δρόμο για την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο.

Τι κάνει τότε η αμερικανική πλευρά; Ο Κίσινγκερ γράφει στα απομνημονεύματά του
ότι η πρώτη κίνησή του ήταν να αποστείλει τηλεγραφήματα προς Αθήνα και Άγκυρα,
κάνοντας σαφές ότι η Ουάσιγκτον δεν στηρίζει την ένωση Ελλάδας – Τουρκίας.
Στόχος του, λέει, ήταν να καθησυχάσει τους Τούρκους.

Μόλις έγινε γνωστό ότι ο Μακάριος ήταν ζωντανός, κάποιοι στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ
έσπευσαν να προτείνουν στον Κίσινγκερ να κινηθεί ακαριαία για να στηρίξει τον
αρχιεπίσκοπο και να αποτρέψει την εισβολή.

Δεν συμπαθούσε τον Μακάριο

Ιούλιος 1974. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο είναι γεγονός. Ο Χένρι Κίσινγκερ δεν έκανε τίποτα για να την αποτρέψει.Αρχιεπίσκοπος. Ο Κίσινγκερ δεν τον συμπάθησε ποτέ και ήταν ευτυχής από την απομάκρυνσή του

«Ο Τόμας Μπόγιατ πρότεινε και είχε απολύτως δίκαιο», διηγείται ο Ρόμπερτ
Ντίλον «ότι υπήρχε λύση: να επιστρέψει ο Μακάριος στην Κύπρο και να τον
επανατοποθετήσουμε στη θέση του, ως νόμιμου ηγέτη της κυπριακής κυβέρνησης».
Και συνεχίζει ο κ. Ντίλον: «Όταν με ρώτησαν κατά πόσον οι Τούρκοι θα
αποδέχονταν τον Μακάριο, απάντησα ότι εάν η κίνηση αυτή γινόταν γρήγορα τότε η
Άγκυρα θα συναινούσε. Αν περνούσαν οι ημέρες, οι Τούρκοι μπορεί να είχαν αντιρρήσεις».

Οι προτάσεις μας εστάλησαν στον επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, λέει ο
Ντίλον και προσθέτει: «Ο Κίσινγκερ δεν συμπάθησε ποτέ τον Μακάριο και ήταν
ευτυχής από την απομάκρυνσή του. Του άρεσε η νέα εξέλιξη και μας έβλεπε εμάς
ως χαμηλόβαθμους γραφειοκράτες με έλλειψη φαντασίας, που δεν είχαν τη
δυνατότητα να αρπάξουν τις ευκαιρίες. Συζήτησε για τη λύση Κληρίδη. Ο Μπόγιατ,
που ήξερε την Κύπρο, του είπε ότι ο Κληρίδης είναι σοβαρός πολιτικός, αλλά δεν
ήταν η λύση. Η περιπέτεια συνεχίστηκε και δεν κάναμε τίποτα για να φέρουμε
πίσω τον Μακάριο. Βαθμιαία οι θέσεις των Τούρκων σκλήρυναν και έγινε φανερό
ότι δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτε άλλο, από το να προσπαθούμε να
αποτρέψουμε την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο».

Πρότειναν λύση

Όμως η ένοχη απραξία του Κίσινγκερ δεν σταματάει εκεί. Στις 17 Ιουλίου ­ δύο
ημέρες μετά το πραξικόπημα ­ ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της
Γερουσίας, Γούλιαμ Φουλμπράιτ, φίλος του Κίσινγκερ και ένας από τους
ισχυρότερους ανθρώπους του Κογκρέσου την εποχή εκείνη ­ τηλεφώνησε στον
επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Το τηλεφώνημα έγινε ύστερα από προτροπή του
Έλληνα δημοσιογράφου κ. Ηλία Δημητρακόπουλου, ο οποίος βρισκόταν αυτοεξόριστος
στην Ουάσιγκτον μετά το πραξικόπημα του 1967 και είχε αποκτήσει στενές σχέσεις
με στελέχη του Κογκρέσου.

Η πρόταση Φουλμπράιτ

Ο Δημητρακόπουλος ζήτησε από τον Φουλμπράιτ να μεσολαβήσει προς τον Κίσινγκερ,
αφενός μεν για να συναντηθεί με τον Μακάριο στην Ουάσιγκτον αφετέρου δε για να
αποτρέψει την επικείμενη εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο. Έδωσε, μάλιστα, όπως
λέει ο ίδιος, ένα σημείωμα στον κ. Φουλμπράιτ με συγκεκριμένη πρόταση για την
αποτροπή της εισβολής. Πρόταση την οποία έκανε με το τηλεφώνημά του ο
Φουλμπράιτ ­ παρουσία του Δημητρακόπουλου ­ στον Κίσινγκερ.

Στα αρχεία του κ. Δημητρακόπουλου βρίσκεται ακόμη το σημείωμα που είχε δώσει ο
ίδιος στον Φουλμπράιτ και μεταξύ των άλλων έγραφε:

«Την ύστατη αυτή ώρα ο μόνος εφικτός και αποτελεσματικός τρόπος που βλέπω για
την αποτροπή μιας τουρκικής εισβολής στην Κύπρο είναι η εξής πρόταση: να
ζητήσετε αμέσως από τον Πρόεδρο Μακάριο να εκδώσει μία επίσημη πρόσκληση προς
μονάδες του 6ου Στόλου να κάνουν μια επίσκεψη καλής θέλησης στα πέντε μεγάλα
λιμάνια του νησιού.

Θεωρώ ότι η τουρκική πλευρά δεν θα διακινδυνεύσει να προχωρήσει σε μια
ενέργεια που θα μπορούσε ασφαλώς να στοιχίσει τη ζωή Αμερικανών. Παρακαλώ,
θυμίστε στον υπουργό τις θανάσιμες συνέπειες της ισραηλινής επίθεσης κατά του
αμερικανικού πλοίου “Λίμπερτι” κατά τη διάρκεια του πολέμου των 6 ημερών του
1967 (σ.σ. Κατά τον πόλεμο των 6 ημερών 34 Αμερικανοί ναύτες σκοτώθηκαν και
131 τραυματίστηκαν, όταν ισραηλινά αεροπλάνα επιτέθηκαν κατά του
κατασκοπευτικού πλοίου “Λίμπερτι” 12 μίλια ανοικτά της Γάζας)».

Άσκοπες κινήσεις

22-7-1974. Η μόνη διπλωματική κίνηση των ΗΠΑ ήταν να στείλει σε Αθήνα και Άγκυρα ένα κλιμάκιο με επικεφαλής τον υφυπουργό Εξωτερικών Τζο Σίσκο

Ο Κίσινγκερ όχι μόνο δεν θέλησε να μετακινήσει τον 6ο Στόλο προς όφελος της
Κύπρου, αλλά απέφυγε να κάνει και οποιαδήποτε σοβαρή διπλωματική κίνηση που θα
μπορούσε να αποτρέψει την εισβολή, την οποία τόσο αυτός όσο και το Στέιτ
Ντιπάρτμεντ θεωρούσαν βέβαιη.

Αρκέστηκε μόνο να στείλει στις δυο πρωτεύουσες κλιμάκιο με επικεφαλής τον
υφυπουργό Εξωτερικών, Τζο Σίσκο.

«Ήμουν στην Ουάσιγκτον αρκετό καιρό και ήμουν αρκετά κυνικός, ώστε να καταλάβω
ότι από τη στιγμή που ο Κίσινγκερ έστελνε τον Σίσκο, αντί να πάει ο ίδιος,
σήμαινε ότι γνώριζε πως δεν υπήρχε ελπίδα και δεν ήθελε να χρεωθεί αυτός την
ήττα», λέει ο κ. Τόμας Μπόγιατ, ο οποίος «πέταξε» μαζί με τον Σίσκο στην Αθήνα
και μετά στην Άγκυρα, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η εισβολή. Στις 20
Ιουλίου 1974 στις 4 το πρωί και ενώ το αμερικανικό κλιμάκιο βρισκόταν ακόμη
στην Άγκυρα για συνομιλίες με τον Τούρκο πρωθυπουργό, ο Μπουλέντ Ετσεβίτ
τηλεφώνησε στο σπίτι του Αμερικανού πρέσβη Μπιλ Μακόμπε, για να κάνει
ανακοίνωση στην αμερικανική αντιπροσωπεία, της εισβολής των τουρκικών
στρατευμάτων στην Κύπρο.