Στο σφυρί ο χρυσός, σε απόγνωση η Νότια Αφρική

Σε απόγνωση. Εκατοντάδες χρυσωρύχοι της Νότιας Αφρικής συγκεντρώθηκαν την Τετάρτη έξω από τη βρετανική πρεσβεία στην Πρετόρια

«Η τιμή του χρυσού χτύπησε χθες το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων είκοσι
χρόνων». Ο τίτλος αυτός εμφανίζεται συνεχώς τους τελευταίους δύο μήνες στις
εφημερίδες σε ολόκληρο τον κόσμο. Την Τρίτη, η Τράπεζα της Αγγλίας πούλησε
τους πρώτους 25 τόνους χρυσού από τους 415 που σχεδιάζει να πουλήσει τους
επόμενους μήνες. Η Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας δεν είναι η μόνη που πουλά
χρυσό. Τους τελευταίους μήνες και άλλες Κεντρικές Τράπεζες έχουν ανακοινώσει
την πρόθεσή τους να πουλήσουν ένα μέρος του χρυσού που βρίσκεται στα
θησαυροφυλάκιά τους.

Η αγορά πλημμύρισε ξαφνικά από χρυσό και η τιμή του πολύτιμου μετάλλου
βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας εικοσαετίας. Η εξέλιξη αυτή
προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Νότιας Αφρικής ­ του μεγαλύτερου παραγωγού
χρυσού στον κόσμο. Μάλιστα, το Εθνικό Σωματείο των χρυσωρύχων της Νότιας
Αφρικής προγραμματίζει διαδηλώσεις εναντίον της Βρετανίας.

Η πτώση της τιμής του χρυσού είναι υπεύθυνη και για το πρώτο λουκέτο που
μπαίνει σε χρυσωρυχείο της Νότιας Αφρικής. Συγκεκριμένα, ανεστάλη η
διαπραγμάτευση των μετοχών της εταιρείας Ιστ Ραντ Μάινς, η οποία χρεοκόπησε.
Κατά πάσα πιθανότητα οι 5.000 εργαζόμενοί της θα απολυθούν χωρίς αποζημίωση.

Την περασμένη Κυριακή, ο νέος Πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, Τάμπο Μπεκί,
κατέκρινε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για τα σχέδιά του να πουλήσει μέρος
των αποθεμάτων του σε χρυσό, προκειμένου να αντλήσει κεφάλαια για την διαγραφή
χρεών του Τρίτου Κόσμου.

Θα παραμείνουν φτωχοί

Πολλοί Νοτιοαφρικανοί, από τον Πρόεδρο και τους βαρόνους του χρυσού μέχρι τους
ηγέτες των εργατικών σωματείων και τους απολυμένους χρυσωρύχους, ανησυχούν για
την τροπή των πραγμάτων στην αγορά χρυσού. καθώς η μαύρη πλειοψηφία προσπαθεί
να βρει τον δρόμο που θα τη βγάλει από τη φτώχεια, η πτώση της τιμής του
χρυσού υπονομεύει αυτή την προσπάθεια. Η τιμή του πολύτιμου μετάλλου έπεσε από
το 1997 έως σήμερα από τα 325 στα 255 δολάρια η ουγγιά. Το αποτέλεσμα ήταν να
χάσουν τη δουλειά τους περισσότεροι από 103.000 χρυσωρύχοι, σύμφωνα με τα
στοιχεία του Νοτιοαφρικανικού Επιμελητηρίου Ορυχείων. Η ανεργία βρίσκεται στο
40% και το 60% των μαύρων Νοτιοαφρικανών ζει με εξευτελιστικό εισόδημα ­
περίπου 170 δολάρια για μια τετραμελή οικογένεια.

Ο Σάμπι Τερμπλάνς, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του
Στέλενμπος της Νότιας Αφρικής, αναφέρει ότι η ανεργία κατά τη διάρκεια της
δεκαετίας του ’70 βρισκόταν κοντά στο 10%. Η δραματική άνοδός της οφείλεται
κυρίως στη μείωση των θέσεων εργασίας στα χρυσωρυχεία και στην καλλιέργεια δημητριακών.

Στην Αφρική, ακόμη και μια πολύ φτωχή χώρα όπως η Μοζαμβίκη ­ την οποία το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αντιμετωπίζει σαν την πρώτη υποψήφια για διαγραφή
χρεών ­ τρομοκρατείται από τα σχέδια πώλησης του χρυσού που διαθέτει το ΔΝΤ.
Οι χιλιάδες εργάτες από τη Μοζαμβίκη που δουλεύουν στα χρυσωρυχεία της Νότιας
Αφρικής στέλνουν κάθε χρόνο στη χώρα τους πάνω από 50 εκατομμύρια δολάρια.
Κάθε χρυσωρύχος συντηρεί πάνω από πέντε άτομα, ενώ στην ύπαιθρο ο μισθός ενός
χρυσωρύχου μπορεί να συντηρεί είκοσι άτομα. Για αυτό τον λόγο η προοπτική νέων
απολύσεων προκαλεί τρόμο.

«Οι υπολογισμοί του Επιμελητηρίου Ορυχείων δείχνουν ότι με μία τιμή του χρυσού
της τάξεως των 260 δολαρίων η ουγγιά, οκτώ από τα δεκάξι χρυσωρυχεία της
Νότιας Αφρικής λειτουργούν στο όριο και δύο εξακολουθούν να λειτουργούν με
ζημίες», λέει ο Ρότζερ Μπάξτερ, επικεφαλής οικονομολόγος του Επιμελητηρίου.

Η αντίδραση των χρυσωρυχείων στην πτώση της τιμής του χρυσού ήταν η δραστική
περικοπή των λειτουργικών εξόδων. Το μέσο κόστος εξόρυξης ανά ουγγιά μειώθηκε
από τα 342 δολάρια το 1997 στα 250 δολάρια. Η Νότια Αφρική ήταν στο παρελθόν η
χώρα με την ακριβότερη παραγωγή χρυσού. Τώρα το κόστος εξόρυξης στη Νότια
Αφρική είναι ανάλογο με αυτό στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την
Αυστραλία. Ωστόσο, η τιμή του χρυσού έπεσε πολύ περισσότερο από όσο θα
μπορούσε να αντέξει η βιομηχανία χρυσού της αφρικανικής χώρας.

Το παράδοξο

Η παγκόσμια ζήτηση χρυσού είναι πολύ μεγαλύτερη από την προσφορά. Αυτό
αποτελεί και το παράδοξο της αγοράς του πολύτιμου μετάλλου, υποστηρίζουν οι
αναλυτές. Και προσθέτουν ότι αν δεν υπήρχαν πωλήσεις χρυσού από τις Κεντρικές
Τράπεζες και άσχημη ψυχολογία στην αγορά, η τιμή του χρυσού θα ανέβαινε.

Ο Μπρέντον Σόντερς, αναλυτής του νοτιοαφρικανικού επενδυτικού Οίκου Φλέμινκ
Μάρτιν, σημειώνουν ότι οι χρυσοχόοι, οι οδοντογιατροί, οι κατασκευαστές
ηλεκτρονικών συσκευών και αυτοί που επενδύουν σε χρυσό απορροφούν κάθε χρόνο
περίπου 4.000 τόνους χρυσού. Τα ορυχεία σε ολόκληρο τον κόσμο παράγουν περίπου
2.500 τόνους τον χρόνο. Το έλλειμμα 1.500 τόνων καλύπτεται από ανακυκλωμένο
χρυσό, συμβόλαια μελλοντικής πώλησης και πωλήσεις από Κεντρικές Τράπεζες.

«Η αγορά έχει την ικανότητα να απορροφήσει 25 τόνους χρυσού. Έτσι, θεωρητικά
οι πωλήσεις της Τράπεζας της Αγγλίας δεν θα έπρεπε να δημιουργήσουν
προβλήματα», λέει ο Σόντερς. Ωστόσο, οι Κεντρικές Τράπεζες έχουν στα
θησαυροφυλάκιά τους περίπου 35.000 τόνους χρυσού ­ ποσότητα που μπορεί να
καλύψει τη ζήτηση από χρυσοχόους και οδοντογιατρούς για εννέα χρόνια. Αν η
αγορά πιστεύει ότι οι κυβερνήσεις θα πουλήσουν αυτά τα αποθέματα, η τιμή
μπορεί να καταρρεύσει πολύ πριν ανακοινωθεί η πρόθεση πώλησής τους. Περίπου το
80% των πράξεων που γίνονται στην αγορά χρυσού αφορά κερδοσκόπους και όχι
χρήστες χρυσού, συνεχίζει ο Σόντερς. «Καθοδηγούνται από το ένστικτό τους και
τα τελευταία τρία χρόνια πραγματοποιούν πωλήσεις». Ο Μπάξτερ συμφωνεί: «Ένας
25χρονος που βρίσκεται μπροστά σε έναν υπολογιστή στο Λονδίνο, ο οποίος δεν
έχει ποτέ κατέβει σε ένα ορυχείο, δεν γνωρίζει την επίδραση των πράξεών του».

Η πώληση χρυσού την Τρίτη από την Τράπεζα της Αγγλίας, η οποία απέδωσε περίπου
210 εκατομμύρια δολάρια, είναι μέρος ενός σχεδίου που ανακοινώθηκε πριν από
δύο μήνες από τη βρετανική κυβέρνηση. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Τράπεζα της
Αγγλίας θα πουλήσει περισσότερα από τα μισά αποθέματά της σε χρυσό .

Ξέχασαν την Ιστορία

Η ζημιά που έχει πάθει η Νότια Αφρική από τις επιλογές της Τράπεζας της
Αγγλίας προκαλεί τον θυμό του καθηγητή Τέρμπλανς, ο οποίος γνωρίζει πολύ καλά
την Ιστορία του τόπου του. «Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα η Βρετανία
αποκόμισε μυθικά κέρδη από τον χρυσό και τα διαμάντια των ορυχείων της Νότιας
Αφρικής. Ο πόλεμος των Μπόερς, ήταν ένας πόλεμος για τον χρυσό. Η Βρετανία
έμενε πίσω στον ανταγωνισμό για τα αποθέματα χρυσού με την Γερμανία και είδε
τα ορυχεία της Νότιας Αφρικής σαν μια πολύ καλή λύση. Τώρα, η Νότια Αφρική
πλήττεται από την παλιά αποικιοκρατική δύναμη της Βρετανίας».

Ο Τζέιμς Μοτλάτσι, επικεφαλής του Σωματείου των χρυσωρύχων, δίνει μια πιο
μοντέρνα ερμηνεία. «Ο Τόνι Μπλερ μάς έχει απογοητεύσει. Οι χώρες που κάποτε
ήταν αποικίες της Βρετανίας αντιμετωπίζουν σήμερα πολύ μεγάλα προβλήματα από
την πτώση της τιμής του χρυσού. Αν συνεχίσει με αυτό τον τρόπο δεν θα έχω άλλη
επιλογή. Θα μαζέψω όλες τις γυναίκες των απολυμένων χρυσωρύχων και θα
οργανώσουμε διαδηλώσεις μπροστά στις βρετανικές πρεσβείες».