Ζοφερά σενάρια από τον υπερπληθυσμό

Αν φαντάζεστε τη Γη σαν Κιβωτό του Νώε, ένα φιλικό προς τη ζωή κόκκο στη
στείρα απεραντοσύνη του Διαστήματος, θα αντιλαμβάνεστε ότι η χωρητικότητά της
σε επιβάτες είναι περιορισμένη.

Κίνδυνος υπερπληθυσμού. Η Γη σε λίγο θα μοιάζει με αυτή την ινδική ντιζελομηχανή

Μερικοί επιστήμονες προσπάθησαν να ορίσουν ένα αριθμητικό όριο, υποθέτοντας
ότι ένας πληθυσμός περίπου δύο δισεκατομμυρίων ανθρώπων θα ήταν ο «ιδανικός»
για την ανθρώπινη ευημερία. Αντιθέτως, πολλοί θρησκευτικοί ηγέτες υποστηρίζουν
ότι κανένα όριο δεν είναι απαραίτητο, επειδή πιστεύουν πως η θεία πρόνοια θα
εξασφαλίσει, όσο πολλοί και να είμαστε, να μη χαθεί κανείς.

Η εμπειρία φανερώνει ότι και οι δύο πλευρές σφάλλουν και ότι πρέπει να
δεχθούμε πως υπάρχει κάποιος συσχετισμός ανάμεσα στην αύξηση των αριθμών και
την ποιότητα της ζωής. Η Κιβωτός, με άλλα λόγια, θα συνεχίσει τον πλου της.
Αλλά θα βυθιστεί ακόμη περισσότερο στο νερό και η ζωή για πολλούς επιβάτες της
θα είναι όλο και πιο μίζερη. Δεν χρειάζεται να αναφέρει κανείς περισσότερες
από τρεις από τις πιο επίμονες πιέσεις που υφίσταται, για να γίνει κατανοητό
πόσο επισφαλές έχει γίνει αυτό το ταξίδι.

Τρόφιμα

Η έκταση που είναι σήμερα διαθέσιμη για την παραγωγή σίτου για κάθε κάτοικο
της Γης έχει μειωθεί από το 1950 στο μισό, στο 1,2 στρέμμα. Έτσι οι αγρότες
στρέφονται όλο και περισσότερο σε εκτάσεις γης σε πλαγιές λόφων και σε τροπικά
δάση. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι η αποδάσωση, που κάνει τις πλημμύρες
συχνότερες και πιο καταστροφικές. Η μακροπρόθεσμη συνέπεια είναι η εξασθένηση
του ίδιου εδάφους. Και το έδαφος, σε πολλές χώρες, διαβρώνεται από τον άνεμο
και το νερό, αφήνοντας διαθέσιμη ακόμη λιγότερη παραγωγική γη. Η Ευρωπαϊκή
Υπηρεσία Περιβάλλοντος χαρακτηρίζει «ανησυχητικά υψηλή» την απώλεια εδαφών
στην ήπειρο εξαιτίας της διάβρωσης και της ανάπτυξης. Η χρησιμοποίηση των
δημητριακών για το τάισμα ζώων τα οποία εκτρέφονται για το κρέας τους απαιτεί
πολύ περισσότερες ποσότητες απ’ όσες καταναλώνονται άμεσα. Έτσι η επιθυμία για
κρέας, η οποία συνοδεύει την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, δημιουργεί ακόμη
μεγαλύτερη πίεση στα αποθέματα τροφίμων.

Νερό

Έως το 2050, η διαθέσιμη κατ’ άτομο ποσότητα πόσιμου νερού θα είναι περίπου το
25% της ποσότητας που ήταν διαθέσιμη το 1950. Ένας από τους δύο μεγάλους
ποταμούς της Κίνας, ο Κίτρινος Ποταμός, ξεραίνεται, από το 1985, για αρκετούς
μήνες κάθε χρόνο. Το 1997, επί 226 ημέρες δεν κατάφερε να φτάσει στη θάλασσα.
Σε όλες τις ηπείρους, οι βροχοπτώσεις μειώνονται ­ στη βόρεια κινεζική
πεδιάδα, η οποία παράγει σχεδόν το 40% της κινεζικής συγκομιδής δημητριακών, η
βροχόπτωση φτάνει κατά μέσο όρο το 1,5 μέτρο τον χρόνο. Τα υπόγεια υδάτινα
αποθέματα σε πολλές χώρες καταναλώνονται ταχύτερα απ’ ό,τι αναπληρούνται..

Άλλες απειλές

Αλλά δεν είναι μόνον αυτά. Οι επιβάτες της Κιβωτού έχουν ένα σωρό άλλα
προβλήματα για να ανησυχούν:

­ η αλιεία από τους ωκεανούς έχει φτάσει ­ ή και ξεπεράσει ­ το όριο που
μπορούν να αντέξουν τα θαλάσσια οικοσυστήματα,

­ οι ανθρώπινες δραστηριότητες, ιδιαίτερα η αγροκαλλιέργεια και η βιομηχανία,
αλλάζουν το κλίμα,

­ οδηγούμε άλλα είδη στην εξαφάνιση με αφύσικο ρυθμό,

­ η αύξηση της ζήτησης ενέργειας μοιάζει απίθανο να ικανοποιηθεί χωρίς νέες τεχνολογίες,

­ σε όλες τις χώρες υπάρχει ένα διαρκώς αυξανόμενο πρόβλημα με τη διάθεση των αποβλήτων.

Σίγουρα, σε κάποιες από τις περιπτώσεις αυτές η επιστήμη θα σπεύσει προς
βοήθεια. Και μια περισσότερο εύλογη διανομή εκείνου που είναι διαθέσιμο θα
καταστήσει τη ζωή ανεκτή ­ και δυνατή ­ για πολλούς οι οποίοι βρίσκονται στο
όριο. Ο κόσμος μπορεί πιθανώς να «στεγάσει» τουλάχιστον τέσσερις ή πέντε φορές
περισσότερους Νοτιοασιάτες όπως και Βορειοαμερικανούς ή Δυτικοευρωπαίους. Αλλά
η Κιβωτός μας δεν είναι ένα πλοίο με μία, ενιαία, θέση.

Πόλεις

Όταν ανατείλει το 2000, το 47% του πληθυσμού της Γης θα ζει σε πόλεις. Συχνά
οι άνθρωποι πηγαίνουν εκεί όχι επειδή έχουν κάποια πραγματική ελπίδα για
καλύτερη ζωή, αλλά για να ξεφύγουν από την απελπισία της υπαίθρου. Εκεί, η
αύξηση του πληθυσμού σημαίνει ακόμη μικρότερα κομμάτια γης για τις επόμενες
γενιές, έως ότου απομείνει μια έκταση που δεν αρκεί για την επιβίωση. Αλλά η
ζωή στην πόλη είναι μολυσμένη και ανθυγιεινή και εν τέλει δεν μπορεί να
συντηρηθεί, καθώς απομυζεί πόρους από μακριά και ξερνάει απόβλητα που κάπου
πρέπει να αποτεθούν.