Το «αλλιώτικο» νησί που ξεχωρίζει

Ο «Νικόλαος», ένα φοβερό καΐκι της δεκαετίας του ’40, με τον καπετάν Γιώργη
στο τιμόνι, ετοιμάζεται να βγει από το λιμάνι της Αγίας Μαρίνας, ο Βασίλης
είναι ακόμα στον φούρνο και κάνει γρήγορα για να μας προλάβει στο Παρθένι, ο
Κώστας έχει βγει έξω από τον ραδιοφωνικό σταθμό και χαιρετάει, ο κυρ Γιώργος
λύνει τους κάβους και εγώ κάθομαι με τη φωτογραφική μηχανή στο χέρι
προσπαθώντας να καταγράψω στο φιλμ τις καλύτερες εικόνες. Δυό μέρες παλεύω με
το νησί της Λέρου για να βγάλω άκρη, να βρω τις ιδιαιτερότητες, να καθορίσω
μια ταυτότητα, να βρω μια ταμπέλα να του τοποθετήσω. Είναι αυτή η άτιμη
δουλειά τού ­ υποτιθέμενου ­ δημοσιογράφου που με κάνει να αναζητώ «ταμπέλες».
Μάταια όμως, η Λέρος δεν γίνεται να μου χαριστεί έτσι. Δεν είναι ένα
οποιοδήποτε νησί από τα 12 τα μακρινά του Αιγαίου και της πατρίδας μας. Είναι
μοναδική, αληθινή και ολόφρεσκη σαν τους κατοίκους της, τους Λέριους ή
Λεριούς, όπως οι ίδιοι τονίζουν τη λέξη.

Πέρα από τις φυσικές ομορφιές, πέρα από τα έντονα σημάδια της αρχιτεκτονικής
των Ιταλών, πέρα από την ρετσινιά που της κόλλησαν διάφοροι κακεντρεχείς και
μικρόνοες, η Λέρος έχει το χάρισμα του «αλλιώτικου» νησιού, που ξεχωρίζει. Το
ανακαλύπτεις όταν γνωρίσεις τους κατοίκους της, όταν έρθεις σε επαφή και τους
δεις να χαμογελούν, να σου δίνουν το χέρι, να σου ανοίγουν το σπίτι και την
αγκαλιά τους. Είναι αληθινοί ετούτοι οι Λεριοί και φαίνεται να ξέρουν να
αγαπάνε και να δίνονται. Ο μεγαλύτερος θησαυρός της Λέρου είναι οι κάτοικοί
της. Η μεγαλύτερη ομορφιά του νησιού είναι το χαμόγελό τους και η σκωπτική
διάθεση που έχουν όταν σε γνωρίσουν λίγο καλύτερα. Έχουν μάθει να λένε τα
πράγματα με τ’ όνομά τους και δεν διστάζουν να αυτοσαρκαστούν. Αυτός ο πλούτος
της ψυχής δύσκολα συναντιέται και δύσκολα μπορείς να τον αποκτήσεις.

Αν κοιτούσε κανείς τη Λέρο στις αρχές του αιώνα, δεν θα πίστευε στα μάτια του.
Τέτοια ανάπτυξη και τέτοια φροντίδα δεν είχε γνωρίσει κανένα από τα γύρω νησιά
του Αιγαίου. Μονάχα εμείς οι Έλληνες αποφασίσαμε να χαλάσουμε τον τόπο, να του
δώσουμε απόκοσμες διαστάσεις. Του φορτώσαμε λοιπόν αζήτητους, ψυχικά ασθενείς,
πολιτικούς κρατούμενους και από τόπο ευλογίας τον κάναμε τόπο εξορίας. Άντεξαν
όμως οι Λεριοί με σφιγμένα δόντια και έμεινε ο τόπος σχεδόν «παρθένος». Η
πικρή γεύση στην καρδιά των ανθρώπων του νησιού υπάρχει ακόμα, αλλά είπαμε…
δεν διστάζουν να χαμογελούν. Δεν υπάρχει κανένας λόγος πια να προβάλλουμε στο
μυαλό μας τους δυστυχισμένους του ψυχιατρείου ακούγοντας το όνομα της Λέρου.
Έτυχε να βρεθούν σ’ αυτό το όμορφο νησί. Τίποτε παραπάνω.

Η Λέρος σαν τόπος διακοπών ­ στα μάτια μου τουλάχιστον ­ μοιάζει σαν ένας από
τους πλέον επιθυμητούς προορισμούς. Συνδυάζει στοιχεία γραφικότητας και
φυσικού κάλλους με έναν απλό και «εύκολο» τρόπο που μπορεί στην αρχή να μην σε
ενθουσιάζει, στη συνέχεια όμως σε συνεπαίρνει κυριολεκτικά. Αν απομονώσεις τις
εικόνες που συναντάς στο διάβα σου, εξερευνώντας το νησί, δεν είναι εύκολο να
μείνεις με το στόμα ανοιχτό. Αν όμως καταφέρεις και συνθέσεις το παζλ,
προσθέτοντας την καταλυτική παρουσία των κατοίκων… κρεμάει το σαγόνι! Δεν
έχω σκοπό να σας παρουσιάσω διαδρομές στο νησί, άλλωστε οι αποστάσεις είναι
πολύ μικρές. Θα πάρω μονάχα τις εικόνες και θα τις βάλω σε μια απόλυτα
προσωπική σειρά, συνθέτοντας το υπέροχο παζλ της Λέρου.

Στο δρόμο που οδηγεί στο Παρθένι, εκεί δίπλα στα έργα που γίνονται για το
φράγμα (για τη συγκράτηση του νερού που φεύγει στη θάλασσα), ξεκινάει ο
ανηφορικός δρόμος που οδηγεί στο ψηλότερο σημείο του νησιού, στο Κλειδί.
Καθισμένος επάνω στο κούφιο βουνό, αγναντεύεις ολόκληρη σχεδόν τη Λέρο και
προσανατολίζεσαι. Από τη μια μεριά είναι τα Άλιντα, η Αγία Μαρίνα, ο Πλάτανος,
το Κάστρο και από την άλλη το Παρθένι, ο Μπλεφούτης και σειρά τα νησάκια σαν
πατημασιές μέσα στο Αιγαίο… Αρχάγγελος, Λειψός, Μαράθι, Ασπρονήσια. Όλα
τούτα τα σημάδια έχουν να κάνουν με τη Λέρο. Κοιτάς τους δασωμένους κάμπους με
πεύκα, ευκαλύπτους, βελανιδιές, ελιές και καταλαβαίνεις ότι το όνομα του
νησιού προήλθε από τη λέξη «λερός», που σημαίνει λείος, επίπεδος. Απ’ όλα
βγάζει ετούτος ο τόπος. Από ωραίο λάδι και εξαιρετικό μέλι μέχρι πορτοκάλια,
μανταρίνια, λεμόνια, καρπούζια, φραγκόσυκα και ένα σπάνιο φρούτο. Την Γκαβάφα.
Εξωτερικά μοιάζει με το λεμόνι, αλλά είναι μαλακό με πολλά σπόρια, γλυκό και
στυφό συνάμα. Ευδοκιμεί μονάχα στη Λέρο και στην Αίγυπτο (!) και κάνει καλό
στο στομάχι!

Από το Κλειδί περνάω στο άλλο φοβερό σημείο θέας, στο φοβερό κάστρο που
δεσπόζει πάνω από το Παντέλι, την Αγιά Μαρίνα και τον Πλάτανο. Στην σκιά του
ζουν μέρα νύχτα οι Λεριοί και ξέρουν να το τιμάνε και αυτό και την Παναγιά
του, την Κυρά. Πάνω από τη σειρά των ανεμομύλων, το κάστρο ορθώνεται στέρεο
και δυνατό στον λόφο Απιτύκι, προσφέροντάς σου μία μονάχα οδό πρόσβασης. Είτε
πάρεις τον ασφάλτινο δρόμο με το αυτοκίνητο είτε ανέβεις τα 499 σκαλιά, θα
νιώσεις την εξουσία του στον χώρο. Ακόμα πιο τρομερό στην όψη είναι τη νύχτα
που φωτίζεται. Χτίστηκε πάνω σε αρχαία ερείπια στους βυζαντινούς χρόνους και η
ανασκαφή αποκάλυψε τάφο του 7ου αιώνα π.Χ.. Την οριστική του μορφή την πήρε με
συμπληρώσεις του Τάγματος των Ιπποτών του Αγ. Ιωάννη και των Ενετών. Φυσικά
και οι Ιταλοί στην περίοδο του Μεσοπολέμου το οχύρωσαν σαν παρατηρητήριο για
να σωθεί στις μέρες μας σχεδόν ακέραιο, φιλοξενώντας το εκκλησιαστικό μουσείο.
Οι πρόσφατες ανασκαφές έχουν φέρει στο φως γύρω στους 7-8 ναούς της
νεοελληνιστικής περιόδου και ένας από αυτούς είναι του Αγνώστου Μάρτυρος.

Αγία Μαρίνα

Από ψηλά ο Πλάτανος, η πρωτεύουσα του νησιού, η Αγιά Μαρίνα, που δέχεται τα
πλοία της γραμμής όταν φυσούν νοτιάδες, και το γραφικό Παντέλι δεν ξεχωρίζουν
μεταξύ τους. Αποτελούν σχεδόν ενιαίο οικιστικό σύνολο που σκαρφαλώνει προς το
κάστρο και τους γύρω λόφους, απλώνεται με κυρίαρχο το άσπρο χρώμα και βουτάει
στη γαλαζοπράσινη θάλασσα. Τόσο στο λιλιπούτειο Παντέλι όσο και στην Αγιά
Μαρίνα μπορείς να πάρεις μια δυνατή γεύση της Λέρου μπαίνοντας στα στενά
γραφικά δρομάκια, παίζοντας με την κυρίάρχη στο χώρο θάλασσα, που είτε το
θέλουμε είτε όχι καθορίζει τις ζωές των ανθρώπων σε κάθε νησί. Το ρωμαϊκό
φρούριο Μπρούτζι στην είσοδο του λιμανιού και ο Αλευρόμυλος παίζουν με το νερό
και προκαλούν τις φωτογραφικές μηχανές των τουριστών.

Η Λέρος αλλάζει πολύ στο Λακκί. Φοβερά κτίρια που αντιστέκονται πεισματικά
στον χρόνο, άψογη ρυμοτομία, πάρκα, ευκάλυπτοι, χαμηλά ­ το πολύ δίπατα ­
σπίτια και «στρογγυλάδες» απίθανες στη συνοικία Παλατσίνα (τα παλάτια).
Μοιάζει με ξεχασμένη ευρωπαϊκή πόλη και δη ιταλική, γιατί αυτοί τη φρόντισαν.
Μετέτρεψαν από το 1912 έως το 1948 τον γραφικό όρμο σε αληθινή ζηλευτή πόλη με
χάρη, ευαισθησία και λειτουργικότητα. Ο παλιός κινηματογράφος μοιάζει με κόπια
του Cine Paradiso και είχε στα χρόνια τα παλιά συρόμενη οροφή για να γίνεται
καλοκαιρινός. Δίπλα του το φημισμένο ξενοδοχείο «Λέρος» που ήταν πολυτελείας
και έμεναν βασιλιάδες που έκαναν βόλτες με τα κότερά τους, έπαιζαν στο καζίνο
και έτρωγαν με πολύτιμα σκεύη. Λίγο πιο πέρα το απίθανο Δημοτικό Σχολείο με
τις κρεμαστές καμάρες και την εκκλησία. Άλλες αυτές οι εποχές, λίγο μαγικές
γιατί είναι μακρινές και προβάλλονται μέσα από την αχλύ του ονείρου.

Θαμπωμένη μοιάζει η εικόνα η σημερινή στο Λακκί, στο μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι
της Ελλάδας και ένα από σημαντικότερα και ασφαλέστερα της Μεσογείου
(επηρεάζεται μονάχα από νότιους και νοτιοδυτικούς ανέμους). «Μάλτα του
Αιγαίου» ονόμαζαν οι Ιταλοί τη Λέρο και επένδυσαν πολλά επάνω της. Έφτιαξαν
φοβερό ναύσταθμο, κτίρια υποδομής και άρχισαν ακόμη και να τρυπάνε βουνά. Λένε
μάλιστα πως πριν, το Λακκί ήταν ένας μεγάλος λάκκος με νερό και για να τον
αποξηράνουν εύκολα οι Ιταλοί φύτεψαν σωρό ευκαλύπτους (δέντρο που χρειάζεται
πολύ νερό)! Και το δικό μας Πολεμικό Ναυτικό διατηρεί μεγάλη βάση στο Λακκί,
απέναντι από το «πολιτικό» λιμάνι, δίπλα στο εγκαταλελειμμένο τεράστιο κτίσμα
της πάλαι ποτέ βασιλικής τεχνικής σχολής και μετέπειτα φυλακής πολιτικών κρατουμένων.

Αν μιλήσεις για πολιτικούς κρατούμενους στην περίοδο της χούντας, ο νους όλων
πηγαίνει στο Παρθένι, λίγο πιο κάτω από το αεροδρόμιο του νησιού. Εκεί ο
δρόμος σε οδηγεί στην απίθανη εκκλησία Αγία Ματρώνα-Κιουρά. Ο Χριστός είναι
θυμωμένος σε μια από τις τοιχογραφίες που έφτιαξαν οι εξόριστοι πολιτικοί
κρατούμενοι, και τα συναισθήματα που σου προξενεί η διαφορετική αυτή
αγιογράφηση του ναού είναι ανάμεικτα. Κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας μας που
δεν πρέπει να ξεχνάει κανείς. Έξω από την εκκλησία, η καλοκαιρινή εικόνα σού
αλλάζει τη διάθεση και παρά το γεγονός ότι ένα σπίτι κρύβει τις δύο υπέροχες
κρυφές αγκάλες (παραλίες) στην Αγιά Κιουρά, δεν έχεις παρά να κατέβεις με τα
πόδια τον κακοτράχαλο σύντομο χωματόδρομο. Από την άλλη πλευρά της διχάλας,
μετά το Παρθένι, βρίσκεται άλλος ένας μαγευτικός όρμος της Λέρου. Ο Μπλεφούτης
με τα κρυστάλλινα γαλαζοπράσινα νερά που θυμίζουν Κυκλάδες και τον απίστευτο
ίσκιο των δέντρων.

Παντέλι

Ο ίσκιος στις παραλίες της Λέρου ­ ακόμα και τις πιο γνωστές όπως τα Άλιντα ή
το Κριθώνι ­ είναι σχεδόν δεδομένος και ετούτο είναι ένα σπάνιο όσο και
ευεργετικό τουριστικά χαρακτηριστικό. Ένα άλλο είναι τα τρομερά της ξωκκλήσια.
Πρώτα θα αναφέρω τον Άγιο Ισίδωρο, που μοιάζει να αναδύεται από ένα βράχο μέσα
στη θάλασσα. Στην περιοχή της Καμάρας, λίγο βορειότερα από τη Γούρνα, μια
στενή λωρίδα γης, σκεπασμένη με τσιμέντο για να μη σκορπίσει, τραβάει ίσια
γραμμή μέσα στη θάλασσα για να φτάσει στο λιλιπούτειο γραφικό εκκλησάκι του
Αγίου Ισιδώρου. Μαγικά τοποθετημένο στο χώρο, δίνει ακόμα ένα πρωτότυπο σημάδι
για τη Λέρο.

Μεγαλύτερη εντύπωση πάντως μου έκανε η Παναγιά η Καβουράδαινα εκεί στο φυσικό
φιόρδ που σχηματίζεται στον Ξηρόκαμπο. Συνεχίζοντας τον παραλιακό δρόμο
φτάνεις σε ένα καμπαναριό που κοιτάει στη θάλασσα, κατηφορίζεις στα σκαλάκια
και εμπρός σου ξεπροβάλλει η εσοχή του βράχου της Παναγιάς. Το Ιερό δεν είναι
παρά η κόψη του βράχου, η εικόνα της Παναγίας με ένα τεράστιο καβούρι σε κάνει
να αναρωτιέσαι, και αυτοί που χωράνε μέσα στο ξωκκλήσι μετριούνται στα δάχτυλα
του ενός χεριού! Λένε πως το σημείο αυτό ήταν βάση αρχαίου φρυκτωρίου
(οικοδόμημα στο οποίο άναβαν φωτιές με σκοπό τη μετάδοση κάποιου μηνύματος).

Κάπου εδώ πρέπει να δώσω ένα τέλος στο κομμάτι και νιώθω ότι δεν έχω πει ακόμη
τίποτε… σαν να είμαι στην αρχή ακόμα! Τίποτε για τον Πύργο του Μπελένη, το
Παλαιόκαστρο, τον αρχαίο ναό της Παρθένου Αρτέμιδος στην οποία «ανήκει» το
νησί, τον Άγιο Θεολόγο που έσωσε τους κατοίκους από τον βομβαρδισμό των
Γερμανών, τις Παναγιές, τη Μερικιά, τον Βρομόλιθο, τα Σπήλια, το κτίριο του
Πατριαρχείου, τα φοβερά κοντινά νησιά Αρχάγγελο και Μαράθι… δεν πρόλαβα!
Συμφωνώ πάντως με τη φράση «όσοι τη γνωρίσουν δεν την ξεχνούν ποτέ!» και με
αυτό σαν δεδομένο είναι σίγουρο πως θα μου δοθεί ξανά η ευκαιρία να γράψω για
τη Λέρο. Ευκαιρία θα ζητάω για να ξαναβρώ τους νέους φίλους που απέκτησα!

ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ – ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ

Στη Λέρο μπορείς να φτάσεις εύκολα με αεροπλάνο αφού οι πτήσεις της Ολυμπιακής
είναι καθημερινές από και προς το νησί. Βέβαια τα αεροπλάνα είναι μικρά και
δύσκολα θα βρεις θέση. Απέχοντας 171 ναυτικά μίλια από τον Πειραιά, το ταξίδι
με το πλοίο διαρκεί περίπου 11 ώρες. Ένας εναλλακτικός και σύντομος τρόπος
προσέγγισης είναι μεταφορά με αεροπλάνο μέχρι την Κω (ή τη Ρόδο) και από εκεί
με ιπτάμενο δελφίνι στη Λέρο. Το οδικό δίκτυο στο νησί είναι στο μεγαλύτερο
μέρος του ασφάλτινο, αλλά οι διαδρομές είναι πολύ μικρές. Από το Παρθένι μέχρι
τον Ξηρόκαμπο η απόσταση είναι κάπου 20 χιλιόμετρα και είναι η μεγαλύτερη. Από
το Λακκί ο Πλάτανος απέχει 5 χιλιόμετρα, τα Άλιντα 7, το Παρθένι 12 και ο
Ξηρόκαμπος 4,5 περίπου. Δεν θα πρέπει να παραλείψετε μια βόλτα στους επίγειους
παραδείσους των γύρω νησιών (Αρχάγγελος-Μαράθι κ.λπ.) με το παραδοσιακό καΐκι
«Νικόλαος» του καπετάν Γιώργη. Η εμπειρία είναι ασύγκριτη.

ΠΑΡΑΛΙΕΣ

Κριθώνι, Άλιντα, Βρομόλιθος, Παντέλι, Γούρνα και τα 3 Κουλούκια είναι
πανέμορφες παραλίες με ίσκιο και απίθανα νερά. Σε όσους αποζητούν κάτι το πιο
μοναχικό και μακρινό, θα πρότεινα την αξέχαστη παραλία του Μπλεφούτη, τις
αγκάλες στην Αγιά Κιουρά, τις Μερικές, τις Παναγιές, ενώ περπατώντας ή
παίρνοντας καΐκι, η παραλία του Κρυφού (όπου επιτρέπεται ο γυμνισμός) θα σας ενθουσιάσει.

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ – ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΖΩΗ

Στην Αγία Μαρίνα και τα Άλιντα η νυχτερινή ζωή είναι έντονη κάθε μέρα και τα
μπαράκια είναι πάνω στη θάλασσα. Οι καλοκαιρινές εκδηλώσεις του Δήμου ξεκινούν
φέτος στις 6 Ιουλίου και διαρκούν περίπου 10 ημέρες με κορύφωση τη μουσική
βραδιά με το «Άξιον Εστί». Για όσους επίσης δεν γνωρίζουν, η θεατρική ομάδα
της Λέρου θεωρείται από τις καλύτερες στην Ελλάδα και σε όποιο νησί πετύχετε
παράστασή της, μην τη χάσετε!

ΔΙΑΜΟΝΗ

Ένα από τα καλύτερα ξενοδοχεία που έχω μείνει ποτέ, σε νησί, είναι το
Krithoni’s Paradise (0247-25120) για τούτο και το ξεχωρίζω από τα υπόλοιπα που
αναφέρω ενδεικτικά ανά περιοχή:

Ακτή Μαλέας (Άλιντα) 0247-23306

Αρχοντικό Αγγέλου (Άλιντα) 22749

Κατικιές (Λακκί) 23624

Ευσταθία (Ξηρόκαμπος) 24099

Πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια θα βρείτε σε όλα τα χωριά και ιδιαίτερα στο
Παντέλι που αναπτύσσεται γοργά και είναι πολύ περιποιημένο λιμανάκι.

ΦΑΓΗΤΟ

Ξεκινάω από τον καφέ με σερβίρισμα εξαιρετικό από τον «Κινέζο» στο Λακκί (στο
Puerto), έτσι για να μην ξεχνιόμαστε! Εξαιρετικό ψάρι έχει η «Ψαροπούλα» του
Αποστόλη στο Παντέλι, φοβερούς μεζέδες προσφέρει ο «Δημήτρης» στα Σπήλια κοντά
στον δρόμο για Βρομόλιθο, αλλά και ο «Νερόμυλος» στην Αγία Μαρίνα με απίθανο
σκηνικό και θέα. Στον Μπλεφούτη η «Θεά Άρτεμη» είναι εξαιρετική ταβέρνα με
σπεσιαλιτέ τα ψητά μπαρμπούνια. Στα Άλιντα το καλύτερο ψητοπωλείο είναι του
«Λούστρου» και προς τις Παναγιές η ταβέρνα «Ζουμπούλι» είναι εξαιρετική. Όσοι
προτιμούν διεθνή κουζίνα δεν έχουν παρά να πάνε στις «Εσπερίδες» στο Κριθώνι.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός Λέρου 0247)

Δήμος 23711

Αστυνομία 22222

Νοσοκομείο 23251

Λιμεναρχείο 22224

Γρ. Τουριστικών πληροφ. 22937

Ταξί 22550